Οι μύθοι του Αριστοτέλη είναι χρήσιμοι ως αφετηρία σκέψης, όχι ως τελική εξήγηση της πραγματικότητας.
ΟΑριστοτέλης μελέτησε και ερμήνευσε τη φύση και τα φυσικά φαινόμενα με αποτέλεσμα να απομυθοποιήσει (δεν απορρίπτει, αλλά ανανοηματοδοτεί τον μύθο και «αναπλαισιώνει κριτικά τnν καθιερωμένη μυθολογία».)
Έγραψε για τη φύση:
Η φύσις μηδέν μήτε ατελές ποιεί μήτε μάτην.
Πάντα γαρ φύσει έχει τι θείον. Σε όλα υπάρχει εκ φύσεως κάτι το θείο.
Ουδέν άτακτον των φύσει. Ουδέν δοσμένο από τη φύση είναι χωρίς τάξη.
Εν πάσι γαρ τοις φυσικοίς ενεστί τι θαυμαστόν.
Η φύσις ουδέν ποιεί άλματα. (natura non facit saltus).
Τριών δει παιδεία: φύσεως, μαθήσεως, ασκήσεως.
Η τέχνη μιμείται την φύσιν.
Η οικογένεια είναι η ένωση που καθιερώθηκε από τη φύση για την εξυπηρέτηση των καθημερινών αναγκών του ανθρώπου.
Σημείωση: Μερικά από τα παραπάνω αποφθέγματα είναι αριστοτελικά νοήματα, αξιώματα, όχι κατά λέξη χωρία.
Αριστοτέλης ,384 -322 π.Χ. Φιλόσοφος και επιστήμων. Γεννήθηκε στα Στάγειρα της Χαλκιδικής. Από 17 έως 37 σπουδάζει και διδάσκει στην Ακαδημία του Πλάτωνος . Τα έργα του αφορούν την φιλοσοφία τις επιστήμες και άλλους τομείς και συνιστούν το πρώτο ολοκληρωμένο επιστημονικό και φιλοσοφικό σύστημα. Στην Αθήνα το 335 π.Χ. σε ηλικία 49 ετών, ίδρυσε δική του φιλοσοφική σχολή, το περίφημο «Λύκειον».
Το έργο του διαδόθηκε και κυριάρχησε στη δυτική φιλοσοφική και επιστημονική σκέψη. Θεωρείται από τους μεγαλύτερους φιλοσόφους όλων των εποχών, δημιουργός της λογικής και ο σημαντικότερος από τους διαλεκτικούς της Αρχαιότητας.
Από τα 400 και πλέον βιβλία του σώθηκαν 47 και κάποια αποσπάσματα.
-Ο Αριστοτέλης κάνει αναφορές στην ελληνική μυθολογία, αλλά με διαφορετικό τρόπο από ποιητές όπως ο Όμηρος ή ο Ησίοδος. Ο Αριστοτέλης δεν αντιμετωπίζει τους μύθους ως κυριολεκτικές αλήθειες. Τους χρησιμοποιεί ως παραδείγματα ως γνωστές ιστορίες για να στηρίξει ένα επιχείρημα, κριτικά (για να δείξει τα όρια της μυθικής σκέψης) και παιδαγωγικά επειδή ήταν οικείοι στο ακροατήριό του.
-Θεογονία και θεοί: Στα Μετά τα Φυσικά αναφέρει ότι οι πρώτοι άνθρωποι εξέφρασαν φιλοσοφικές και στοχαστικές ιδέες με τη μυθολογία αποδίδοντας θεϊκές ιδιότητες σε φυσικές αρχές, καταστάσεις και φαινόμενα.
-Στην Ποιητική και στα Ηθικά Νικομάχεια παραπέμπει συχνά στον Όμηρο ως αυθεντία για την ανθρώπινη φύση και την ηθική εμπειρία.
-Έχει αναφορές σε μυθικές μορφές όπως ο Ηρακλής ή ο Αχιλλέας κυρίως για να φωτίσει έννοιες όπως η ανδρεία, η ύβρις ή το πάθος.
-Κριτική των μύθων: Σε αρκετά σημεία απορρίπτει τις ανθρωπομορφικές και «ανήθικες» πράξεις των θεών, θεωρώντας τις ακατάλληλες για φιλοσοφική ανάλυση και κυρίως ακατάλληλες για διδασκαλία νέων.
Ο Αριστοτέλης δεν είναι μυθολογικός, μυθοπλάστης συγγραφέας, αλλά φιλόσοφος και επιστήμων που αξιοποιεί τη μυθολογία ως πολιτισμικό εργαλείο. Οι μύθοι του είναι χρήσιμοι ως αφετηρία σκέψης, όχι ως τελική εξήγηση της πραγματικότητας.
1. Μετά τα Φυσικά. «παραδέδοται δὲ καὶ ἐκ τῶν ἀρχαίων καὶ παμπάλαια ἐν μύθου σχήματι τοῖς ὕστερον ὅτι θεοὶ εἰσίν…
τὰ δὲ λοιπὰ μυθικῶς προστέθειται πρὸς πειθὼ τῶν πολλῶν». Ο Αριστοτέλης αναγνωρίζει ότι οι αρχαίοι μύθοι περιέχουν φιλοσοφικό πυρήνα (ύπαρξη θείων αρχών), αλλά θεωρεί τα περισσότερα στοιχεία είναι προσθήκες για τους πολλούς. Πρόκειται για σαφή θεωρητική τοποθέτηση απέναντι στη μυθολογία.
2. Πολιτικά Α. «Ὅμηρος γὰρ λέγει περὶ τῶν Κυκλώπων
ὅτι “οὔτε βουληφόροι εἰσίν, οὔτε θέμιστες”» Θέλει να δείξει ότι η έλλειψη πολιτικής οργάνωσης ισοδυναμεί με βαρβαρότητα. Ο μύθος εδώ λειτουργεί ως πολιτικό παράδειγμα.
3. Ηθικά Νικομάχεια. «οὐδὲ γὰρ ὁ Ἡρακλῆς ἀνδρεῖος λέγεται
κατὰ τὸ ἀληθές, εἰ τὰ δεινὰ ὑπερέχει τῇ φύσει». Ο Ηρακλής χρησιμοποιείται για να οριστεί φιλοσοφικά η ανδρεία. Ο Αριστοτέλης ξεκαθαρίζει ότι η ανδρεία αφορά ανθρώπινα μέτρα, όχι υπεράνθρωπα κατορθώματα.
4. Ηθικά Νικομάχεια. «ὥσπερ Ὅμηρος λέγει, “πολλά μὲν γὰρ ἐσθλὰ διδάσκονται ἄνθρωποι”». Ο Όμηρος αντιμετωπίζεται ως πηγή ηθικής γνώσης, όχι ως μυθοπλάστης με θρησκευτική αυθεντία. * ἐσθλός. Καλός, αγαθός, γενναίος, ισχυρός, πλούσιος, ευγενής.
5. Ποιητική. Ο μῦθος ως δομή, όχι θρησκευτικός μύθος. «ὁ μῦθος ἐστὶν ἡ σύστασις τῶν πραγμάτων» Εδώ ο όρος «μῦθος» απογυμνώνεται από τη μυθολογία και αποκτά τεχνική σημασία (πλοκή). Η διάκριση αυτή δείχνει ότι ο Αριστοτέλης απομακρύνεται συνειδητά από τον παραδοσιακό μύθο.
6. Ρητορική. (μῦθοι ως παραδείγματα). «οἱ μῦθοι ὥσπερ παραβολαί εἰσιν». Οι μύθοι έχουν ρητορική αξία, όχι αποδεικτική αλήθεια. Χρησιμεύουν για πειθώ, όχι για γνώση.
Ο Αριστοτέλης αναφέρεται σε θεούς, ήρωες και Ομηρικούς μύθους, τους χρησιμοποιεί όμως κριτικά, παιδαγωγικά και παραδειγματικά ενώ απορρίπτει τη μυθολογία ως αυθύπαρκτη εξήγηση του κόσμου, τη θεωρεί προ-φιλοσοφικό στάδιο σκέψης και στοχασμού.
Ο Μάρκος Αυρήλιος δεν κάνει «μυθολογία» αλλά κάτι πιο απαιτητικό: Παίρνει γνωστές μορφές και ιδέες από την παραδοσιακή μυθολογία, τις περνά από φίλτρο λογικής και ηθικής και κρατά μόνο ότι έχει αξία για το πώς να ζεις
17°
