O Ροζ Νάρκισσος και ο Κωνσταντίνος Βήτα στις Νύχτες Πρεμιέρας

Αγαπημένες Νύχτες Πρεμιέρας. Κάθε χρόνο όχι μόνο μας δείχνουν τι θα συζητάμε τον επόμενο χειμώνα αλλά φέρνουν για μια-δυο νύχτες και μας συστήνουν ξανά πράγματα που κάποτε υπήρξαν παράξενα, περιθωριακά ή σχεδόν αόρατα και σήμερα μοιάζουν σημαντικά στο σύμπαν του κινηματογραφικού μας κόσμου.

Μια τέτοια περίπτωση είναι το «Pink Narcissus», ο «Ροζ Νάρκισσος» του Τζέιμς Μπίντγκουντ. Μια ταινία του 1971 που μοιάζει σαν ένα όνειρο από ροζ σατέν υφάσματα, ψεύτικα λουλούδια, καθρέφτες, μαργαριτάρια και γυμνό δέρμα ή το παλιό Χόλιγουντ δίπλα σε ένα περιοδικό με ανδρικά γυμνά.

Τον «Ροζ Νάρκισσο», από τα στάνταρντ της queer underground κινηματογραφίας, θα τον δούμε στις ειδικές προβολές του φεστιβάλ και στο τμήμα «Μουσική & Φιλμ», μία προβολή που συνδέεται με την πρόσφατη ψηφιακή αποκατάσταση 4K της ταινίας.

Ο «Ροζ Νάρκισσος» του Τζέιμς Μπίντγκουντ: Μία ταινία δωματίου

Ένας άντρας κλεισμένος στο δωμάτιό του. Ένας όμορφος νεαρός hustler, τον οποίο υποδύεται ο Μπόμπι Κένταλ, περιμένει πελάτες στο διαμέρισμά του και, στο μεταξύ, κοιτάζει τον εαυτό του, βαριέται, επιθυμεί, ονειροπολεί. Η φαντασία του οργιάζει. Γίνεται ματαδόρ, Ρωμαίος σκλάβος, ξωτικό του δάσους, αγόρι σε χαρέμι, ένα αντικείμενο λατρείας και πρωταγωνιστής στο ιδιωτικό του, ατελείωτο θέαμα ενώ γύρω του εμφανίζονται άντρες με δερμάτινα, χορευτές, εραστές και μυθολογικά ή εξωτικά αρχέτυπα. Καμία επαφή με τον έξω κόσμο, ίσως μόνο όταν κάποιος πελάτης τον επισκέπτεται μέσα σε αυτό το παραληρηματικό shadowbox.

Shadowbox –κουτί με κολάζ από πράγματα και εικόνες– γιατί το φιλμ λειτουργεί περισσότερο σαν μια διαδοχή ερωτικών tableaux vivants: εικόνες από παλιό Χόλιγουντ, από τις υπερ-θεαματικές παραγωγές του Μπάσμπι Μπέρκλεϊ, τεχνικολόρ μελοδράματα, ένα βιβλίο ελληνικής μυθολογίας, αντικείμενα από τη βιτρίνα ενός sex shop, πλαστικά ντεκόρ και νωχέλεια να στάζει. Αν τα πάρετε όλα αυτά και τα κλείσετε κάτω από μία γυάλινη καμπάνα, έχετε μία εικόνα της γοητείας του φιλμ. Ο Νάρκισσος μπροστά στον καθρέφτη του δεν είναι μία γραφική ματαιοδοξία αλλά ένας μηχανισμός φαντασίας. Ο Μπίντγκουντ παίρνει τον τρόπο με τον οποίο το κλασικό Χόλιγουντ φωτογράφιζε τις γυναίκες σταρ –το δέρμα που λάμπει, το πρόσωπο που γίνεται τοπίο, τα υφάσματα, τον φωτισμό, την ερωτική υπερβολή– και τον στρέφει στο ανδρικό σώμα.

Στα αμερικανικά περιοδικά φυσικής ευεξίας της δεκαετίας του ’50, όπου δούλευε ως φωτογράφος, οι άντρες συνήθως στήνονταν μπροστά σε ένα ουδέτερο σκηνικό και καλούνταν περίπου να κάνουν ότι δεν αντιλαμβάνονται πως αποτελούν αντικείμενο επιθυμίας. Ο Μπίντγκουντ δεν είχε τέτοιες αναστολές. Τους έδωσε λουλούδια, πέπλα, χρώμα, μυθολογία και την ίδια λατρευτική φωτογένεια που το Χόλιγουντ είχε διαθέσει επί δεκαετίες στη Μάρλεν Ντίτριχ και στις σταρ των μιούζικαλ.

Ένα χειροποίητο backstage

Το πιο ωραίο backstage στοιχείο του «Pink Narcissus» είναι ότι ο θεατής βλέπει ερήμους, κήπους, αρένες, χαρέμια και ονειρικά τοπία, ενώ στην πραγματικότητα ο Τζέιμς Μπίντγκουντ δεν είχε πάει σχεδόν πουθενά.

Άρχισε να δουλεύει πάνω στην ταινία το 1963. Για περισσότερα από έξι χρόνια κινηματογραφούσε τον Μπόμπι Κένταλ κυρίως μέσα στο μικρό διαμέρισμά του στο Μανχάταν, αρχικά σε 8mm Kodachrome και αργότερα σε 16mm Ektachrome, κατασκευάζοντας ο ίδιος τα σκηνικά και τα οπτικά εφέ. Η UCLA Film & Television Archive, η οποία έκανε τη νέα αποκατάσταση, επιβεβαιώνει ότι τα περισσότερα από τα περίτεχνα σετ στήθηκαν μέσα σε αυτό το ασφυκτικά μικρό σπίτι.

Ο Κένταλ, σαν τον ήρωά του, κυριολεκτικά ζούσε μέσα στην ταινία του. Εργαζόταν ως διακοσμητής βιτρινών κι έτσι μπορούσε να αξιοποιεί υλικά και αντικείμενα από τη δουλειά του για να κατασκευάζει αυτό το αυτοσχέδιο queer «δωμάτιο διαφυγής» που μπορούσε να μετατραπεί σε παλάτι ή σε χαρέμι με έναν μόνο σωρό από φτηνά υφάσματα ή σε ειδυλλιακό λιβάδι με λίγη μόνο πολυέστερ βλάστηση. Το camp που δεν είναι απλώς ειρωνεία αλλά μία απεγνωσμένη ανάγκη για αλήθεια. «Χάρτινο το φεγγαράκι» που θα λέγαμε.

Οι περιπέτειες του «Ροζ Νάρκισσου»

Ο Μπίντγκουντ ξεκίνησε την ταινία το 1963 – την ίδια χρονιά που εμφανίστηκαν το υπνωτικό, ομοερωτικό underground φιλμ για τη μυθολογία των δερματοντυμένων bikers «Scorpio Rising» του Κένεθ Άνγκερ και το διαβόητο λόγω λογοκρισίας «Flaming Creatures» του Τζακ Σμιθ, ένα ξέφρενο πειραματικό φιλμ σεξουαλικής και έμφυλης ρευστότητας. Το 1963 άρχιζε να γυρίζει τις πρώτες του ταινίες και ο Άντι Γουόρχολ. Το μεγαλύτερο μέρος του «Pink Narcissus», επομένως, δημιουργήθηκε πριν από το Stonewall του 1969. Κυκλοφόρησε όμως το 1971, σε έναν κόσμο που είχε ήδη αρχίσει να μιλά πολύ πιο ανοιχτά για γκέι ταυτότητα και απελευθέρωση. Ακόμη και ο τίτλος μοιάζει να κλείνει το μάτι στο «Black Narcissus» (1947) των Μάικλ Πάουελ και Έμερικ Πρέσμπεργκερ, ένα πληθωρικό τεχνικολόρ μελόδραμα για μια ομάδα μοναχών στα Ιμαλάια, όπου η απομόνωση, η καταπιεσμένη επιθυμία και η ζήλια αρχίζουν να διαλύουν την εύθραυστη τάξη του μοναστηριού.

Και τότε οι χρηματοδότες πήραν την ταινία μέσα από τα χέρια του Μπίντγκουντ, χάνοντας την υπομονή τους επειδή η παραγωγή κρατούσε τόσο πολύ. Τον απομάκρυναν και ολοκλήρωσαν το μοντάζ χωρίς εκείνον. Ο Μπίντγκουντ εξοργίστηκε τόσο πολύ από το τελικό αποτέλεσμα ώστε αρνήθηκε να βάλει το όνομά του στην ταινία. Έτσι, όταν το «Pink Narcissus» κυκλοφόρησε το 1971, η σκηνοθεσία, η παραγωγή, το σενάριο και η φωτογραφία πιστώνονταν απλώς σε έναν μυστηριώδη Ανώνυμο. Ιδανική λεπτομέρεια για να δημιουργηθεί ένα θαυμάσιο εφέ μυθολογίας. Για χρόνια κυκλοφορούσαν θεωρίες ότι πίσω από την ταινία βρισκόταν ο Άντι Γουόρχολ ή ο Κένεθ Άνγκερ. Στην πραγματικότητα, ακόμη και όταν το Variety είχε ήδη από τη δεκαετία του '70 αναφέρει το όνομα του Μπίντγκουντ ως πιθανό δημιουργό, το μυστήριο επέζησε.

Μάλιστα, υπάρχει μια λεπτομέρεια που θα ζήλευε ακόμη και ένας σεναριογράφος: σύμφωνα με πρόσφατο εκτενές κείμενο της Criterion, όταν ο Μπίντγκουντ έμαθε τι είχε συμβεί στο μοντάζ, αγόρασε ακόμη και ένα τσεκούρι, οργισμένος με όσους θεωρούσε ότι είχαν κατακρεουργήσει το «επτάχρονο παιδί» του. Η σκέψη ότι, αν κατέληγε στη φυλακή, δεν θα υπήρχε κανείς να φροντίσει τις επτά γάτες του, φαίνεται ότι συνέβαλε στην επιστροφή της λογικής. Πόσο δράμα, πόσο Νέα Υόρκη.

Η πραγματική ταυτότητα του δημιουργού αποκαταστάθηκε ουσιαστικά μόλις στα τέλη της δεκαετίας του 1990. Ο συγγραφέας Μπρους Μπέντερσον, ακολουθώντας τις φήμες, εντόπισε τον Μπίντγκουντ μέσω του τηλεφωνικού καταλόγου. Το 1999 εξέδωσε βιβλίο για το έργο του και το όνομα του ανθρώπου πίσω από το «Pink Narcissus» μπήκε επιτέλους εκεί όπου έπρεπε να βρίσκεται εξ αρχής. Στο μεταξύ η ταινία είχε αποκτήσει μια υπόγεια δεύτερη ζωή σε γκέι κινηματογραφικούς κύκλους και φεστιβάλ. Και η επιρροή της είχε ήδη ταξιδέψει πολύ πιο μακριά από τη φήμη του δημιουργού της. Το φωτογραφικό σύμπαν των Pierre et Gilles και του David LaChapelle φέρει ξεκάθαρα ίχνη της αισθητικής του Μπίντγκουντ, ενώ σήμερα η ταινία αντιμετωπίζεται από οργανισμούς όπως το BFI, το MoMA, το UCLA Film & Television Archive και την Criterion όχι ως ένα πορνογραφικό «περίεργο» της εποχής αλλά ως έργο αναφοράς του πειραματικού και queer κινηματογράφου.

Η ματιά του Κωνσταντίνου Βήτα στον «Ροζ Νάρκισσο»

Στον «Ροζ Νάρκισσο», όμως, αυτή τη φορά θα προστεθεί και ο ήχος του Κωνσταντίνου Βήτα. Ο Βήτα έχει συνθέσει ειδικά για την προβολή ένα πρωτότυπο ηλεκτρονικό έργο, το οποίο θα εκτελέσει ζωντανά καθώς οι εικόνες του Μπίντγκουντ περνούν από την οθόνη – αναλογικοί παλμοί, ηλεκτρονικές υφές και λυρικές μελωδίες για μια ταινία που έτσι κι αλλιώς μοιάζει περισσότερο με όνειρο παρά με αφήγηση. Η μουσική αυτή θα ακουστεί μόνο τη συγκεκριμένη βραδιά.

Ο Κωνσταντίνος έχει μία παράξενη συγγένεια με τον «Ροζ Νάρκισσο». Και ο ίδιος σου δίνει την εντύπωση ότι οχυρωμένος μέσα στον δικό του μικρόκοσμο, με τα δικά του υλικά, ήχους, συνθεσάιζερ, υπολογιστές, πινέλα, ζωγραφιές, λόγια, στίχους, σημειωματάρια, φωτογραφίες, δημιουργεί το προσωπικό του σύμπαν σαν απάντηση στον βίαιο, έξω κόσμο. Ο Βήτα ανήκει σε εκείνη τη σχολή ηλεκτρονικής μουσικής που ξέρει ότι ένας ολόκληρος συναισθηματικός κόσμος μπορεί να χτιστεί επίσης με ελάχιστα υλικά – έναν παλμό, μια επανάληψη, μια μελωδία που εμφανίζεται και χάνεται. Η διαφορά λοιπόν με την ταινία είναι γοητευτική: απέναντι στον οπτικό μαξιμαλισμό, στο camp και στο σχεδόν πυρετικό τεχνικολόρ του Μπίντγκουντ, ο ηλεκτρονικός ήχος του Βήτα μπορεί να λειτουργήσει όχι ως απλή «υπόκρουση», αλλά ως μια δεύτερη, πιο εσωτερική ανάγνωση της ταινίας. Η μακρά του σχέση με την ηλεκτρονική μουσική, αλλά και με μουσικές για κινηματογράφο, θέατρο και χορό, κάνει τη συνάντηση λιγότερο απρόβλεπτη απ' όσο φαίνεται αρχικά.

Και ίσως αυτό είναι το ενδιαφέρον της βραδιάς: δεν θα δούμε απλώς ένα αποκατεστημένο cult φιλμ του 1971 με καινούργια μουσική. Θα δούμε τι συμβαίνει όταν ένας καλλιτέχνης του 2026 μπαίνει, πενήντα πέντε χρόνια αργότερα, μέσα στο ιδιωτικό όνειρο του Μπίντγκουντ και αποφασίζει πώς ακούγεται.

Info
Η επίσημη προβολή είναι Τετάρτη 7 Οκτωβρίου 2026, 21:30, στο Floyd Live Music Venue.

Το Release στις Νύχτες Πρεμιέρας

Επιτέλους, a match made in heaven: Το Release γίνεται φέτος χορηγός του τμήματος «Μουσική & Φιλμ» στις 32ες Νύχτες Πρεμιέρας ενώ συνυπογράφει και την ειδική βραδιά του Ροζ Νάρκισσου στο Floyd. Είναι μια συνάντηση δύο φεστιβαλικών κόσμων που έτσι κι αλλιώς μοιράζονται το ίδιο κοινό: ανθρώπους για τους οποίους ένα τραγούδι μπορεί να κουβαλά μια ολόκληρη εποχή και μια ταινία να μένει στη μνήμη εξαιτίας λίγων δευτερολέπτων μουσικής. 

Πέρα από τον Ροζ Νάρκισσο, το φετινό «Μουσική & Φιλμ» περιλαμβάνει πέντε ταινίες:

* Το Καλοκαίρι της ζωής μας (The best Summer) – Τάμρα Ντέιβις.
Παρασκευή 2 Οκτωβρίου, 19:30 — Cinobo Όπερα 1
Κυριακή 11 Οκτωβρίου, 17:00 — Cinobo Όπερα 1

Η Τάμρα Ντέιβις ανοίγει το προσωπικό της αρχείο από την περιοδεία Summersault του 1995 και ξεθάβει Hi8 εικόνες με Beastie Boys, Sonic Youth, Foo Fighters, Beck, Pavement, Rancid, Kim Gordon, Kim Deal και Kathleen Hanna. Δεν είναι ακριβώς μία ιστορία της alternative σκηνής, είναι περισσότερο home movies από μια εποχή που δεν είχε ακόμη καταλάβει ότι θα μετατρεπόταν σε μυθολογία.

* Pulp: Και τώρα τι παίζουμε; (Pulp: What do you do for an encore?) - Γκαρθ Τζένινγκς
Σάββατο 3 Οκτωβρίου, 22:15 — Cinobo Όπερα 1
Σάββατο 10 Οκτωβρίου, 20:30 — Cinobo Όπερα 1

Ο Γκαρθ Τζένινγκς ακολουθεί την επιστροφή των Pulp, με τέσσερις δεκαετίες αρχειακού υλικού και τον Τζάρβις Κόκερ να αφηγείται, όπως θα περίμενε κανείς, με εκείνο το μείγμα αυτοσαρκασμού, κομψότητας και κοινωνικής παρατήρησης που έκανε κάποτε το Σέφιλντ να ακούγεται σαν πρωτεύουσα του κόσμου. Μια ταινία για το δύσκολο κόλπο να μεγαλώνεις χωρίς να γίνεσαι reunion act του ίδιου σου του παρελθόντος.Μετά την πρώτη προβολή, το φεστιβάλ συνεχίζει με μεταμεσονύχτιο βρετανικό pop party στο μπαρ Πραξιτέλους.

* Κολωνία 75 (Cologne 75) – Ίντο Φλουκ
Δευτέρα 5 Οκτωβρίου, 21:30 — Άστορ

Η απίθανη αληθινή ιστορία πίσω από το περίφημο The Köln Concert του Κιθ Τζάρετ: πώς η μόλις 18χρονη Βέρα Μπραντς κατάφερε να οργανώσει εκείνη τη σχεδόν καταδικασμένη συναυλία του Ιανουαρίου 1975, η οποία τελικά γέννησε μία από τις διασημότερες ηχογραφήσεις στην ιστορία της τζαζ. Μια ωραία υπενθύμιση ότι πίσω από μερικές στιγμές μουσικής τελειότητας κρύβονται συνήθως χάος, κακοτυχία και κάποιος που αρνείται πεισματικά να τα παρατήσει. * Η Brandes θα είναι παρούσα στην προβολή.

* Hip Hop Mediterraneo - Αλφόνσο ντε Μούνιο Γαγιάρδο
Τρίτη 6 Οκτωβρίου, 22:00 — Δαναός 1

Ένα μουσικό road movie που ακολουθεί τους Social Waste, είκοσι πέντε χρόνια μετά την αρχή της διαδρομής τους, καθώς τα μέλη της κολεκτίβας ξαναβρίσκονται για καινούργιο δίσκο και περιοδεία. Προσωπικές στιγμές, συγκρούσεις, αρχειακό υλικό και εκείνο το χαρακτηριστικό πάντρεμα hip hop με τις μουσικές της Μεσογείου. Δεν είναι η αγιογραφία ενός γκρουπ αλλά μια ταινία για το πολύ δυσκολότερο εγχείρημα: πώς παραμένεις συλλογικότητα όταν όλοι έχουν πια μεγαλώσει. * Παρόντες θα είναι ο σκηνοθέτης και τα μέλη των Social Waste.

* Everybody digs Bill Evans – Γκραντ Λι
Τρίτη 6 Οκτωβρίου, 22:00 — Cinobo Όπερα 1

Ο Γκραντ Λι —γνωστός από μουσικά ντοκιμαντέρ γύρω από Radiohead και Joy Division— περνά εδώ για πρώτη φορά στη μυθοπλασία και συναντά τον Μπιλ Έβανς στις αρχές της δεκαετίας του ’60, σε μια από τις πιο εύθραυστες περιόδους της ζωής του. Τον πιανίστα υποδύεται ο Άντερς Ντάνιελσεν Λι,  με Μπιλ Πούλμαν και Λόρι Μέτκαλφ δίπλα του. Ένας Μπιλ Έβανς χωρίς το προστατευτικό τζάμι του μύθου: η ιδιοφυΐα, οι εξαρτήσεις, οι απώλειες και όλο εκείνο το σκοτάδι που κρυβόταν πίσω από έναν από τους πιο λεπτούς ήχους της τζαζ. * Η προβολή γίνεται σε συνεργασία με τον Σύλλογο «Οι Φίλοι της Μουσικής».