28o Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης: Η δύναμη της μνήμης

Έναρξη σήμερα, Πέμπτη 5 Μαρτίου, για το 28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης ένα από τα πιο δημοφιλή κινηματογραφικά φεστιβάλ της χώρας. Η γιορτή των ντοκιμαντεριστών, που γεννήθηκε πριν από 28 χρόνια από τον πάντα αεικίνητο και οραματιστή Δημήτρη Εϊπίδη, βρίσκεται και πάλι στους γνώριμους χώρους της Θεσσαλονίκης –οι αίθουσες Ολύμπιον και Παύλος Ζάννας στην πλατεία Αριστοτέλους, το Μακεδονικόν και οι αίθουσες του Λιμανιού Φρίντα Λιάππα, Τώνια Μαρκετάκη, Τζον Κασσαβέτης και Σταύρος Τορνές– για ένα δεκαήμερο, κατά τη διάρκεια του οποίου θα προβληθούν ταινίες απ’ όλο τον κόσμο και με ιστορίες που αποδεικνύουν στην πράξη ότι η αληθινή ζωή είναι τελικά πολύ πιο ενδιαφέρουσα από οποιαδήποτε κινηματογραφική φαντασία.

Τι θα δούμε στο 28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης 

Η φετινή διοργάνωση ξεκινά με ένα επίκαιρο, λόγω Ντόναλντ Τραμπ, φιλμ με τίτλο «Ρώτα την Ι-Τζιν». Όχι, δεν υπάρχει σχέση ανάμεσα στην ταινία και την παγκόσμια αγωνία των τελευταίων ημερών λόγω του πολέμου στο Ιράν. Όμως η ιστορία της δημοσιογράφου Τζιν Κάρολ, που μήνυσε τον Τραμπ για σεξουαλική κακοποίηση και συκοφαντική δυσφήμιση (κερδίζοντας μάλιστα δύο φορές τη δικαστική διαμάχη με τον πλανητάρχη, κάτι που νομίζουμε ότι δεν έχει πετύχει άλλος άνθρωπος στις ΗΠΑ), είναι ένα παράδειγμα σθένους και αξιοπρέπειας που μπορεί να διαβαστεί με αρκετούς τρόπους.

Η αυλαία του φεστιβάλ πέφτει στις 15 Μαρτίου με ακόμη μία πολιτική ταινία, το «Ο κύριος κανένας εναντίον του Πούτιν». Οι Ντέιβιντ Μπόρενσταϊν και Πάβελ «Πάσα» Ταλάνκιν είναι υποψήφιοι για το φετινό Όσκαρ ντοκιμαντέρ με ένα φιλμ που παρουσιάζει την προσπάθεια του δεύτερου να καταγράψει τις προπαγανδιστικές πρακτικές του ρωσικού καθεστώτος όπως επιδρούν σε μια σχολική κοινότητα στο Κάραμπας, μια μικρή βιομηχανική πόλη στα Ουράλια. Ο 34χρονος Ρώσος σκηνοθέτης, αφού είδε ότι το υλικό που μάζευε επί δύο χρόνια ήταν άκρως αποκαλυπτικό –και επομένως επικίνδυνο για την ασφάλειά το– το πήρε μαζί του φεύγοντας στο εξωτερικό. Ο Ταλάνκιν γνωρίζει καλά πως μετά την προβολή του φιλμ (το οποίο εκτός από το Οσκαρ που διεκδικεί έχει κερδίσει το ειδικό βραβείο στο φεστιβάλ του Σάντανς) ο επαναπατρισμός του στη Ρωσία μάλλον θα είναι αδύνατος για τα επόμενα χρόνια.

Η Ζιλιέτ Μπινός ξανά στη Θεσσαλονίκη

Δεν έχει περάσει πολύς καιρός από τότε που η Γαλλίδα σταρ επισκέφτηκε τη χώρα μας. Μετά λοιπόν από την ομηρική «Επιστροφή» (2024), όπου η Μπινός υποδύθηκε την Πηνελόπη του Οδυσσέα Ρέιφ Φάινς, η ηθοποιός έρχεται ξανά στη Θεσσαλονίκη, αυτή τη φορά με την ταυτότητα της σκηνοθέτριας. Το «In-I In Motion» δεν είναι μόνο η πρώτη της σκηνοθετική προσπάθεια, αλλά κι ένα ντοκιμαντέρ που αποτυπώνει τη γόνιμη συνάντηση και συνεργασία της με τον γνωστό Βρετανό χορευτή και χορογράφο Άκραμ Καν. Η Μπινός θα βρεθεί στο φεστιβάλ όχι μόνο για να παρουσιάσει το φιλμ, αλλά και με τη θεσμική ιδιότητα της προέδρου της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Κινηματογράφου, ενόψει της αντίστροφης μέτρησης για την τελετή απονομής των βραβείων ευρωπαϊκού κινηματογράφου, που θα πραγματοποιηθεί στην Αθήνα τον Ιανουάριο του 2027.

Δύο σπουδαίες προσωπικότητες στο φεστιβάλ: Βουβούλα Σκούρα και Γιώργος Παπαλιός

Δύο τιμητικές βραβεύσεις σημαντικών προσωπικοτήτων του ελληνικού σινεμά θα λάβουν χώρα στη συμπρωτεύουσα. Η σκηνοθέτρια Βουβούλα Σκούρα με τα πειραματικά έργα της – μη χάσετε το δοκιμιακό «Τhe Red Bank. James Joyce: Τα τετράδιά του, των ελληνικών» (2013) για τον Τζέιμς Τζόις, το δίπτυχο «Εις μνήμην» (2012) για τον Αλέξανδρο Γρηγορόπουλο αλλά και το «Νερό στο τραπέζι» με θέμα την ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη– επαναπροσδιορίζει τη σχέση μας με τον χρόνο και τη μνήμη. Οι δημιουργίες της (θα παιχτούν 20 ταινίες της Σκούρα, ενώ θα τιμηθεί με Χρυσό Αλέξανδρο για τη συμβολή της στο ελληνικό σινεμά) είναι ισάξιας σημασίας με τις καινοτομίες των Ρεντζή και Αγγελίδη, με την έννοια της, με την εικονοποίηση των συχνά ριζοσπαστικών ιδεών της να ακολουθεί συχνά τη μορφή ενός δυνατού γρίφου.

Ο εμβληματικός παραγωγός του «Θιάσου» Γιώργος Παπαλιός, ο άνθρωπος που στήριξε στα πρώτα τους βήματα σκηνοθέτες όπως οι Γιώργος Λάνθιμος, Πάνος Κούτρας, Νίκος Παναγιωτόπουλος κ.ά., θα τιμηθεί επίσης με Χρυσό Αλέξανδρο, ενώ θα προβληθεί και το ντοκιμαντέρ «Τρέχοντας τα κύματα» του Γιάννη Καραπιπερίδη που αφορά την προσωπική διαδρομή του παραγωγού, ο οποίος συμμετέχει στο φετινό φεστιβάλ και με τον ρόλο του μέλους της κριτικής επιτροπής στο Διεθνές Διαγωνιστικό.

Το ελληνικό σινεμά στις επάλξεις

Πολλές και καλές δημιουργίες Ελλήνων σκηνοθετών αναμένεται να δούμε στη Θεσσαλονίκη. Τρεις από τις 57 συνολικά που θα παιχτούν στο φεστιβάλ συμμετέχουν στο επίσημο διαγωνιστικό πρόγραμμα διεκδικώντας τον Χρυσό Αλέξανδρο του κορυφαίου φιλμ της διοργάνωσης. Το «Bugboy» του Λουκά Παλαιοκρασσά αφορά τη συγκινητική ιστορία ενός ντροπαλού εφήβου με πρόβλημα στην όραση, που δένεται με έναν γρύλο. Στο «Αλλού ο δρόμος» της Ειρήνης Βουρλούμη το προφίλ της Αθήνας σχηματίζεται μέσα από τις αφηγήσεις τριών βετεράνων οδηγών ταξί, ενώ στο «Σωνιέρου 4» του Φωκίωνα Μπόγρη ένας άγνωστος δευτεραγωνιστής του ελληνικού σινεμά των 70s και 80s –είχε παίξει μεταξύ άλλων σε φιλμ του Αγγελόπουλου, του Φίνου αλλά και του Γκουσγκούνη!– αποκτά επιτέλους τον ρόλο του πρωταγωνιστή που του άρμοζε.

Άλλες ελληνικές δημιουργίες τις οποίες θα σπεύσουμε να δούμε είναι το «Δεν κοστίζει τίποτα» της νεοφερμένης Μαίρης Μπουλή, όπου μια νεαρή Αθηναία που προσπαθεί να γίνει χορεύτρια, για να τα βγάλει πέρα, γίνεται δότρια ωαρίων· το «Βίλμα: Το τελευταίο αντίο» των Κώστα Μπακιρτζή και Κωστή Σταμούλη, που αποτελεί ένα αισθαντικό αντίο στον κινηματογράφο Βίλμα της Θεσσαλονίκης, τελευταίο παραδοσιακό ερωτικό κινηματογράφο στην Ελλάδα, που έκλεισε τον Δεκέμβριο του 2024· το «Γεννημένος δύο φορές» του Στέλιου Κούλογλου, με τη συγκλονιστική ιστορία του Σιμόν Γκρονόφσκι, που γλίτωσε όταν ήταν παιδί από τη φρίκη του Άουσβιτς· το «Γυναίκες μαχήτριες – Μέρος Γ΄ 1960-1974» του Λεωνίδα Βαρδαρού, που κλείνει την τριλογία του για τις ανώνυμες ηρωίδες της μετεμφυλιακής Ελλάδας· το «Αχιλλέας Κυριακίδης - Μέχρι να ξημερώσει Πέμπτη» της Αγγελικής Φλωράκη, που καταγράφει στιγμές από την καθημερινότητα του γνωστού συγγραφέα· το «Η νύχτα μυρίζει γιασεμί» του Αντώνη Κόκκινου, όπου κρατούμενες στις γυναικείες φυλακές Κορυδαλλού εξομολογούνται ιστορίες από τη ζωή τους· το «Where Shadows Rest» της Μαριάννας Οικονόμου, με ήρωα τον 75χρονο Κώστα, που βιοπορίζεται ανελκύοντας τοξικά ναυάγια από τη μολυσμένη θάλασσα κ.ά.

Ο Μπιλ Μόρισον θα παρευρεθεί στο φεστιβάλ και θα τιμηθεί με Χρυσό Αλέξανδρο

Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει η ενότητα με τις ταινίες που σχετίζονται με την Παλαιστίνη (δείτε οπωσδήποτε το «American Doctor», όπου τρεις Αμερικανοί γιατροί πηγαίνουν στη Γάζα για να σώσουν ζωές, αλλά παγιδεύονται σε έναν αδιανόητο εφιάλτη), το αφιέρωμα έξι ταινιών στον αμερικανό Μπιλ Μόρισον –ο οποίος θα παρευρεθεί στο φεστιβάλ και θα τιμηθεί με Χρυσό Αλέξανδρο– και φυσικά το κεντρικό αφιέρωμα του φεστιβάλ, με τίτλο «Όλη η μνήμη του κόσμου», ένα κλείσιμο του ματιού στο ντοκιμαντέρ του Αλέν Ρενέ «Toute la mémoire du monde» (1956), το οποίο μας ξεναγεί ποιητικά στα άδυτα της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Γαλλίας, στο Παρίσι. 

Το 28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης θα πραγματοποιηθεί από τις 5 έως τις 15 Μαρτίου