Φιόνα Μουζακίτη: «Στο Athens Art Walk συμπεριλαμβάνω νεότερους καλλιτέχνες για να τους δίνεται μια προβολή»

Συναντώ τη Φιόνα Μουζακίτη ένα ήσυχο μεσημέρι στο TAF (The Art Foundation). Εικαστικός, επιμελήτρια εκθέσεων και χαράκτρια, η κυρία Μουζακίτη έχει διοργανώσει μεγάλες εκθέσεις, συχνά μαζί με την εικαστική ομάδα Project 2 Athens (που αποτελείται από την ίδια, τη Δέσποινα Σταύρου και τη Χριστίνα Μήτρεντσε), όπως, για παράδειγμα, το «Bookmorphs», μια έκθεση εικαστικών βιβλίων από την Ελλάδα και το Ηνωμένο Βασίλειο, που παρουσιάστηκε πέρυσι στο Ελληνικό Κέντρο, στο Λονδίνο. Πολύ φιλική και προσεγγίσιμη, είναι ένας άνθρωπος με τον οποίο μπορείς να συζητάς για τέχνη με τις ώρες.

Η συζήτησή μας επικεντρώθηκε κυρίως στο κανάλι της, Athens Art Walk, στο YouTube, που ξεκίνησε πριν από πολλά χρόνια με τον συνεργάτη και στενό της φίλο, Γιώργο Βλασσόπουλο. Το κανάλι έχει σήμερα εκατοντάδες βίντεο από εκθέσεις, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, από εδραιωμένους καλλιτέχνες, αλλά και από κολεκτίβες και ομάδες φοιτητών της Καλών Τεχνών που παρουσιάζουν δικά τους, ανεξάρτητα zines, performances και άλλα καλλιτεχνικά δρώμενα, λιγότερο γνωστά στο ευρύ κοινό.

Η Φιόνα Μουζακίτη μιλάει για το Athens Art Walk στο YouTube

― Το κανάλι σας, Athens Art Walk, στο YouTube, μετράει τουλάχιστον 10 χρόνια. Ποιο ήταν το αρχικό concept, όπως το είχατε συλλάβει μαζί με τον Γιώργο Βλασσόπουλο;

Το κανάλι ξεκίνησε πριν από 11 χρόνια, δηλαδή το 2015. Το ξεκινήσαμε μαζί με τον Γιώργο Βλασσόπουλο, που ήταν χαράκτης –όπως κι εγώ– και ήμασταν φίλοι από 20 χρονών. Πηγαίναμε, λοιπόν, μαζί σε εκθέσεις, γιατί θέλαμε να φύγουμε από την «απομόνωση» του εργαστηρίου, να βλέπουμε πράγματα και να τα συζητάμε. Είδαμε, επίσης, στο YouTube, το κανάλι NYC Gallery Openings, το οποίο δείχνει εκθέσεις, αλλά αυτό είναι μετ’ αμοιβής και το πληρώνουν οι γκαλερί. Μας άρεσε πάρα πολύ και σκεφτήκαμε ότι άξιζε τον κόπο. Όταν το ξεκινήσαμε, κατά τη δεκαετία του 2000, υπήρχε «έκρηξη» εκθέσεων στην Αθήνα. Σταμάτησαν να δείχνουν τέχνη μόνο οι γκαλερί και οι διεθνείς φουάρ, σαν την Art Athina, και εκθέσεις παρουσιάζονταν σε μικρούς χώρους, καταστήματα, εργαστήρια – παντού υπήρχαν εκθέσεις! Ορισμένες απ’ αυτές, μάλιστα, και ιδιαίτερα καινοτόμες. Αποφασίσαμε ότι ένα τέτοιο κανάλι θα ήταν πάρα πολύ ωραίο, και για να το βλέπουν αυτοί που δεν είχαν προλάβει να πάνε, αλλά κυρίως για να γίνει μια καταγραφή – ένα αρχείο της σύγχρονης εικαστικής δραστηριότητας στην Ελλάδα. Μας ενδιέφερε ιδιαίτερα η προβολή των καλλιτεχνών, καθώς πολλοί απ’ αυτούς δεν έχουν τη δυνατότητα να παρουσιάσουν το έργο τους στο ευρύ κοινό. Μέσω του YouTube, τους δίνεται η ευκαιρία να αποκτήσουν μια τέτοια πρόσβαση.

― Το 2017 είχατε κάνει μια διατομική έκθεση μαζί με τον Γιώργο Βλασσόπουλο, το «1 in 2», στην Ελληνοαμερικανική Ένωση. Ήταν οι εκθέσεις που κάνατε μαζί ένα σημείο εκκίνησης για το κανάλι;

Ναι, βέβαια! Άλλωστε οι περισσότερες από τις συνεργασίες μας είναι καταγεγραμμένες σ’ αυτό. Στη συγκεκριμένη έκθεση στην Ελληνοαμερικανική Ένωση, ο Γιώργος είχε τα δικά του έργα κι εγώ τα δικά μου. Το θέμα ήταν το «ζευγάρι». Στη δική μου ενότητα, το ζευγάρι ήταν κάπως απομονωμένο και η φύση οργίαζε από πίσω. Στα έργα του Γιώργου, το ζευγάρι ήταν αγκαλιασμένο, αλλά δεν υπήρχε τίποτε άλλο από πίσω. Το «1 in 2» φανερώνει αυτή την αντίθεση. Ήταν κάπως συνδυαστικό όλο αυτό, γιατί συνεργαζόμασταν και στα εικαστικά. Έχουμε κάνει κι άλλα πρότζεκτ μαζί κατά καιρούς.

— Τα βίντεο και οι εγκαταστάσεις είναι πράγματα που, ταυτόχρονα με την παραδοσιακή ζωγραφική, φαίνεται να σας ενδιέφεραν από την αρχή του πρότζεκτ. Ποιες ήταν οι επιρροές σας; Τι διαφορετικό προσφέρει μια πολυμεσική έκθεση από μια παραδοσιακή έκθεση ζωγραφικής;

Ναι, σίγουρα μας ενδιέφεραν τα βίντεο και τα πολυμέσα. Το βίντεο σήμερα το στέλνεις πάρα πολύ εύκολα στην άλλη άκρη του κόσμου. Όλοι βλέπουν βίντεο από τα κινητά. Ακόμα και το κανάλι από τις στατιστικές ξέρουμε ότι το 48% το βλέπει από το κινητό. Η χρήση του βίντεο στη δουλειά μου συνδυάζεται πάντα με ζωγραφικά και χαρακτικά έργα, καθώς και με μικρές εγκαταστάσεις. Θέλω το βίντεο να συμπληρώνει την κεντρική ιδέα της έκθεσης και να προβάλλεται σε μεγάλη κλίμακα, ούτως ώστε να δημιουργεί, σε συνδυασμό με τα έργα, ένα καθηλωτικό (immersive) περιβάλλον.

Παράλληλα, δημιουργώ και αυτόνομα καλλιτεχνικά βίντεο, τα οποία επίσης προορίζονται για να προβάλλονται σε μεγάλη οθόνη. Ένα τέτοιο έργο είναι «Ο κήπος της Κίρκης», ένα κινούμενο ψηφιακό κολάζ σε μορφή βίντεο, το οποίο δεν είναι διαθέσιμο online, αλλά έχει παρουσιαστεί στο παρελθόν, στην γκαλερί Ευριπίδη.

― Το Athens Art Walk συμπεριλαμβάνει βίντεο από εκθέσεις τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Υπάρχει κάποιο νοητό «νήμα» που τις συνδέει ή είναι απλώς εκθέσεις που είδατε και σας άρεσαν;

Όταν ταξιδεύω, πάω και βλέπω κάποιες εκθέσεις που με ενδιαφέρουν και για τις οποίες έχω διαβάσει, οπότε τις τραβάω βίντεο. Οι συνδρομητές στο κανάλι, που είναι 1.103, ενδιαφέρονται πάρα πολύ γι’ αυτές τις εκθέσεις – περισσότερο, ίσως, από τις ελληνικές. Έτσι, τις συμπεριλαμβάνουμε στο κανάλι μας, παρόλο που δεν αφορούν την ελληνική τέχνη. Τις παρουσιάζουμε, όμως, γιατί μας ενδιαφέρουν κι εμάς.

Έχω βίντεο από εκθέσεις που έχω επισκεφτεί στην Tate, στο Λονδίνο, στο Αμβούργο και σε άλλες πόλεις, καθώς και από γκαλερί του εξωτερικού που ανακάλυψα τυχαία κατά τη διάρκεια των ταξιδιών μου και στις οποίες είδα πραγματικά εξαιρετικές δουλειές.

― Στο κανάλι σας έχουν κατά καιρούς συμπεριληφθεί happenings και παρουσιάσεις που αγκαλιάζουν τη δουλειά νέων καλλιτεχνών ή ακόμα και φοιτητών. Ποια είναι η σημασία αυτής της συμπερίληψης;

Θέλω πολύ να συμπεριλαμβάνω νεότερους καλλιτέχνες, γιατί κατ’ αυτόν τον τρόπο τους δίνεται μια προβολή. Δεν είναι, βέβαια, τεράστια, αλλά επειδή εμείς έχουμε πολλά social media και το διαχέουμε παντού, είναι μια σημαντική προώθηση του έργου τους. Μέσω αυτού του καναλιού, έρχομαι σε επαφή με το έργο ανθρώπων που πολλές φορές δεν γνωρίζω προσωπικά – γεγονός που με βοηθά στο να επιλέγω καλλιτέχνες για τις εκθέσεις που διοργανώνω μαζί με τη συνεργάτιδά μου, τη Δέσποινα Σταύρου, κυρίως με θέμα το εικαστικό βιβλίο. Παράλληλα, μου δίνει τη δυνατότητα να ενημερώνομαι για όσα συμβαίνουν γενικότερα στον χώρο. Οι νέοι σήμερα ενημερώνονται για εκθέσεις και παρουσιάσεις με διαφορετικούς τρόπους από παλιά. Υπάρχουν fanzines, το TikTok, το Instagram κ.λπ., που έχουν αντικαταστήσει τις εφημερίδες και το Facebook. Αυτό είναι ένα χάσμα που παραμένει αγεφύρωτο, και πολλές φορές είναι δύσκολο οι εδραιωμένοι καλλιτέχνες ν’ ανακαλύψουν τους νέους και το αντίστροφο. Μελλοντικά, θα ήθελα το κανάλι ν’ αλλάξει, ούτως ώστε να επικεντρωθώ στο να βλέπω εργαστήρια και πιο παραδοσιακές εκθέσεις, και κάποιος συνεργάτης –αρκετά νεότερος– να καλύπτει τα δικά του πράγματα, που τυχόν δεν τα ξέρω εγώ, και να τα προβάλλει.

Βέβαια, μέχρι τώρα, έχουμε προσπαθήσει να πάμε και σε χώρους εντελώς πειραματικούς. Πολλές φορές, καθώς δεν βγάζουν κάποιο κατάλογο και δεν διαφημίζονται, η καταγραφή των παρουσιάσεων αυτών στο κανάλι είναι και η μοναδική. Επιπλέον, μεγάλοι εναλλακτικοί χώροι, οι οποίοι λόγω των συνθηκών δεν υπάρχουν πλέον, όπως, για παράδειγμα, το Beton7, επιβιώνουν σήμερα και μέσα από το Athens Art Walk, καθώς έχουμε καταγράψει πολλές από τις εκθέσεις που έχουν πραγματοποιηθεί εκεί.

― Υπάρχουν κάποιες τάσεις που έχετε δει τελευταία, ίσως από νεότερους καλλιτέχνες, που να σας έχουν κινήσει το ενδιαφέρον;

Καθώς βλέπω τα έργα τους, ο κάθε καλλιτέχνης που δουλεύει εξελίσσεται, και πάντα υπάρχει μια έκπληξη όταν βγαίνει κάτι από τη δουλειά τους –και τον χαρακτήρα τους– που είναι μοναδικό.

Τώρα, στην Ελλάδα, υπάρχουν πολλές μικρές τάσεις, γιατί οι καλλιτέχνες επηρεάζονται από το εξωτερικό, από τη σχολή απ’ την οποία βγήκαν, από το μέρος όπου ζουν κ.λπ. Δεν έχω δει, λοιπόν, κάποια τάση που να με ξαφνιάσει, που να μην την έχω ξαναδεί ποτέ, αλλά βλέπω μια ανανέωση στη χαρακτική, η οποία μου αρέσει. Η Ένωση Ελλήνων Χαρακτών, για παράδειγμα, αποτελείται από νέους ανθρώπους που διαθέτουν ένα οργανωμένο εργαστήριο, με ιδιαίτερα ενδιαφέροντα χαρακτικά έργα. Παράλληλα, πολλά σύγχρονα zines συνδυάζουν τη χαρακτική με πειραματικές μεθόδους.

Επίσης, η Gallery 13 στη Δράμα και το Présa Workshop του Ευάγγελου Τάσιου προσπαθούν να φέρουν μια πιο σύγχρονη ματιά στο μέσο αυτό.

― Η επιμέλεια εκθέσεων ξεκίνησε για εσάς ως ενδιαφέρον, μετά τη χαρακτική. Ποια ήταν τα πρώτα σας βήματα σ’ αυτόν τον τομέα και ποια η εξέλιξη;

Η επιμέλεια εκθέσεων ξεκίνησε πριν από το Athens Art Walk, ως μια ανάγκη να προβάλουμε την εικαστική μας δουλειά, εγώ και άλλοι φίλοι καλλιτέχνες. Μαζί με τη Δέσποινα Σταύρου, που τότε είχε την γκαλερί Manifactura στα Εξάρχεια και ήμασταν πολύ φίλες, ξεκινήσαμε να διοργανώνουμε εκθέσεις στην γκαλερί και σιγά σιγά επεκταθήκαμε και σε άλλους χώρους, οργανώνοντας εικαστικές εκθέσεις μεγαλύτερης κλίμακας. Η επιμελητική μας δουλειά επικεντρώνεται κυρίως στο εικαστικό βιβλίο και στο διόραμα. Η μεγαλύτερη έκθεση που έχουμε κάνει ως τώρα ήταν η έκθεση εικαστικού βιβλίου, με τίτλο «Το βιβλίο ως έργο τέχνης – Contemporary Artists’ Books 2», στη Σχολή Καλών Τεχνών, με 400 βιβλία, 100 καλλιτέχνες, ομιλίες, workshops κ.λπ. Γενικά, έχουμε κάνει γύρω στις 15 εκθέσεις, άλλες μικρότερων και άλλες μεγαλύτερων διαστάσεων. Βλέπουμε συνεχώς αξιόλογα έργα και το εύρος των εκθέσεών μας διευρύνεται διαρκώς. Αν υπήρχε η οικονομική δυνατότητα, θα διοργανώναμε μεγαλύτερες και πιο πειραματικές εκθέσεις, τόσο ως προς τη θεματολογία, όσο και ως προς τα ίδια τα έργα.

― Τα βίντεο που συμπεριλαμβάνονται στο Athens Art Walk αποτελούν ένα εξαιρετικό αρχείο. Βλέποντάς τα, νιώθει κανείς σαν να έχει «πάει» σ’ αυτές τις εκθέσεις, λόγω του πρωτοπρόσωπου χαρακτήρα τους. Ήταν αυτή η αρχική σας πρόθεση;

Δεν είχα ποτέ σκοπό να κάνω επαγγελματικά βίντεο. Δεν υπήρχαν ούτε τα φώτα ούτε οι κάμερες ούτε το προσωπικό για να κάνω μια πολύ «σωστή» παραγωγή, όπως για παράδειγμα το Vernissage TV, όπου οι γκαλερί πληρώνουν για τα βίντεο και η παρουσίαση είναι άρτια. Εγώ δεν έχω αυτή τη δυνατότητα. Τραβάω τα βίντεο με το κινητό μου. Σιγά σιγά έμαθα να κάνω καλύτερο μοντάζ κι έτσι τα τελευταία βίντεο είναι σαφώς καλύτερα από τα πρώτα. Αν υπήρχε η δυνατότητα, τα βίντεο θα ήταν τελείως διαφορετικά. Μου αρέσει, ωστόσο, αυτή η αμεσότητα που διαθέτουν, γιατί έτσι ο θεατής βλέπει πράγματα που δεν θα έπρεπε κανονικά να βλέπει. Ένα σπίτι, μια κουζίνα – όλα αυτά δίνουν και μια ιδέα για το πώς είναι πραγματικά η ζωή στην Αθήνα, οπότε έχουν κάποια αξία.

― Έχετε δει παλαιότερα εκθέσεις που σας κάνουν να σκέφτεστε: «Τι κρίμα που δεν υπήρχε τότε το Athens Art Walk»;

Είναι πάρα πολλές οι εκθέσεις αυτές. Θυμάμαι μία της ομάδας Lo and Behold, η οποία είχε σχέση με τον φόβο. Είχε γίνει ακριβώς μετά την επίθεση στους Δίδυμους Πύργους και ήταν μια πολύ ενδιαφέρουσα έκθεση, αλλά δυστυχώς δεν είχα πάρει ούτε τον κατάλογο, και βέβαια δεν υπήρχε τότε το Athens Art Walk για να την καταγράψω. Θα θέλαμε, επίσης, στο κανάλι να συμπεριλαμβάνονται περισσότεροι καλλιτέχνες και εκθέσεις από τη Θεσσαλονίκη. Το κανάλι παρουσιάζει από 40 έως 100 (περίπου) βίντεο εικαστικών εκθέσεων για κάθε έτος από το 2015 μέχρι σήμερα. Η καταγραφή αυτή μας δίνει μια συγκεντρωτική εικόνα της εικαστικής δραστηριότητας στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια μιας κρίσιμης δεκαετίας για την πολιτιστική ανάπτυξη, η οποία, βέβαια, είναι άμεσα προσβάσιμη σε όλους.

Δείτε εδώ το εξώφυλλο της Φιόνας Μουζακίτη στην ATHENS VOICE, Τεύχος 71 | 09.03.2005