Inter Ludum: Πέντε καλλιτέχνες παίζουν με τον θάνατο, τη γλώσσα και τη μνήμη στο Red Carpet Project Space

Το «Inter Ludum» δεν είναι απλώς ο τίτλος μιας ομαδικής έκθεσης. Η Αϊκό Βυρίνη Κατσούφη το λέει καθαρά: το παιχνίδι δεν είναι τρόπος αποφυγής, είναι μορφή σύγκρουσης με την ωμότητα της ζωής. Αυτή η φράση κρατά όλο το βάρος της έκθεσης «Inter Ludum», που ανοίγει στις 15 Ιουλίου στο Red Carpet Project Space, στη Σολωμού 14, Εξάρχεια. Πέντε καλλιτέχνες που κάποτε μοιράζονταν το ίδιο εργαστήριο επιστρέφουν, όχι από νοσταλγία, αλλά επειδή ποτέ δεν έπαψαν να μοιράζονται μια κοινή εικαστική γλώσσα, όπως λέει η ίδια η επιμελήτρια.

Ο Απόστολος Αναγνωσταράς φτάνει στο σημείο να πει «ναι, είμαι το άθυρμα της εποχής μου», αφού κατέστρεψε δημόσια ένα γλυπτό στην Ακρόπολη και ταυτίστηκε μαζί του μέχρι τέλους. Η Μελίτη Κωστοπούλου αφαίρεσε τη διακόσμηση μιας τούρτας μέχρι να μείνει μόνο το σύρμα, όχι για να αποκαλύψει κάτι κρυμμένο αλλά για να ανακαλύψει τι αντέχει χωρίς αυτό. Η Λία Βάρσου βλέπει τη γλώσσα σαν όργανο, όχι σαν σύστημα, κάτι που κινείται μέσα μας όπως ο καρδιακός παλμός. Ο Κωνσταντίνος Δαλδάκης αφήνει τα σφάλματα της τεχνητής νοημοσύνης να θολώσουν το όριο ανάμεσα στο λάθος και τη δημιουργία. Και η ίδια η Αϊκό, στο δικό της έργο, δεν ενδιαφέρεται για τη λέξη που χάνεται στο νερό, αλλά για την ίδια την προσπάθεια να ειπωθεί.

Πέντε διαφορετικές απαντήσεις σε μια κοινή ερώτηση: τι μένει από εμάς όταν σταματάμε να παίζουμε σοβαρά;

Ερωτήσεις στην επιμελήτρια, Αϊκό Βυρίνη Κατσούφη

Στο κείμενό σας γράφετε ότι όλα ξεκίνησαν από ένα εργαστήριο όπου οι ρόλοι δασκάλου και μαθητή εναλλάσσονταν. Τι σας έκανε, τέσσερα χρόνια μετά, να θέλετε να ξαναφέρετε αυτή την ομάδα στον ίδιο χώρο;

Αυτή η ομάδα δεν σταμάτησε ποτέ να μοιράζεται έναν κοινό χώρο. Μπορεί να μην ήταν πάντα ένας φυσικός, αλλά υπήρχε μέσα από τον συνεχή διάλογο, την ανταλλαγή ιδεών και την παρακολούθηση της πορείας του καθενός. Με το πέρασμα του χρόνου γινόταν όλο και πιο εμφανές ότι παρά τις διαφορετικές διαδρομές μας υπήρχε μια κοινή εικαστική γλώσσα, κοινά ερεθίσματα και κοινές αναφορές που μας συνέδεαν. Έτσι, η επιστροφή στον ίδιο χώρο προέκυψε σχεδόν φυσικά, σαν μια ευκαιρία να δούμε πώς αυτή η κοινή αφετηρία έχει εξελιχθεί μέσα από τις διαφορετικές πρακτικές του καθενός. Πάνω απ’ όλα, όμως, είναι μια αφορμή να ξαναβρεθούν άνθρωποι που θέλουν να δημιουργούν και να παίζουν μαζί και να δώσουν ορατή μορφή, μέσω της έκθεσης, σε μια σχέση που συνεχίζει να εξελίσσεται στον χρόνο.

Επιλέγετε το παιχνίδι ως κεντρικό άξονα, αλλά τα έργα της έκθεσης μιλούν για θάνατο, απώλεια επικοινωνίας, τελετουργία. Πώς συνυπάρχουν, κατά τη γνώμη σας, η ελαφρότητα του παιχνιδιού με αυτές τις σκοτεινές συνθήκες;

Το παιχνίδι εμπεριέχει πάντοτε ένα παράδοξο. Περιλαμβάνει κανόνες, αλλά και την επιθυμία να τους υπερβεί. Η ένταση ανάμεσα στον περιορισμό και την ελευθερία είναι αυτή που το κινεί και το καθιστά ζωντανό. Το γεγονός ότι οι άνθρωποι εξακολουθούν να παίζουν, ίσως αποτελεί έναν τρόπο να ξεγελούν τον θάνατο, την καθημερινότητα, την απουσία επαφής, τη βαρετή πλευρά της ζωής, εξαναγκάζοντάς τους να υπάρξουν στο παρόν. Το παιχνίδι αποτελούσε πάντοτε ένα μέσο αντιμετώπισης των δοκιμασιών στις οποίες υποβαλλόμαστε. Δεν είναι τρόπος αποφυγής, αλλά μορφή σύγκρουσης με την ωμότητα της ζωής. Η τέχνη, άλλωστε, καταρρίπτει τα δίπολα ζωή/θάνατος, καλό/κακό, φως/σκοτάδι. Τα συναισθήματα και οι συνθήκες δεν βιώνονται ως σταθερές, αλλά ως μια διαδρομή, μια εξερεύνηση, ένα παιχνίδι. Στη δική μας περίπτωση το παιχνίδι λειτουργεί ως εργαλείο διαχείρισης της πολυπλοκότητας των σκέψεων μας, αποτελεί ένα μέσο για να μην τους επιτρέψουμε να μας καταβάλλουν, αλλά να τις μετουσιώσουμε μέσω μιας δημιουργικής διαδικασίας.

Επιμελείστε την έκθεση αλλά συμμετέχετε και ως καλλιτέχνις. Πώς άλλαξε η ματιά σας πάνω στο δικό σας έργο μέσα από τη διαδικασία της επιμέλειας των υπολοίπων τεσσάρων;

Η εκθεσιακή επιμέλεια, εξελίχθηκε ως μια συλλογική διαδικασία. Ο καθένας συνεισέφερε στην επιμέλεια ενός διαφορετικού πλαισίου της έκθεσης, με τη προσωπική του ματιά και τις δικές του αναγνώσεις. Με αυτόν τον τρόπο η έκθεση δεν διαμορφώθηκε από μία μόνο επιμελητική φωνή, αλλά από τη συνάντηση των πέντε καλλιτεχνών. Ο δικός μου ρόλος ήταν, κυρίως, να διαμορφώσω το αρχικό πλαίσιο και να συντονίσω τη διαδικασία, αφήνοντας χώρο ώστε όλοι να συμβάλουν ουσιαστικά στη διαμόρφωση του τελικού αποτελέσματος. Γι’ αυτό και δεν ένιωσα ποτέ ότι χρειάστηκε να αποστασιοποιηθώ από το δικό μου έργο, καθώς συμμετείχε στον κοινό μας διάλογο και αντιμετωπίστηκε ισότιμα.

Ερωτήσεις στους καλλιτέχνες: Μια συνομιλία με τους πέντε καλλιτέχνες του «Inter Ludum» για όσα δεν μπορούν να ειπωθούν καθαρά

Απόστολος Αναγνωσταράς — «Άθυρμα»

Στην περφόρμανς επιστρέφετε ένα γλυπτό στην Ακρόπολη και το καταστρέφετε δημόσια, ρωτώντας αν εσείς οι ίδιοι είστε το άθυρμα της εποχής σας. Τι σας απάντησε τελικά η πράξη αυτή, τη στιγμή που ο φύλακας σας άνοιξε την κορδέλα να φύγετε;

Ορμώμενος από την λέξη «καταστρέφετε» δεν ξέρω αν πρέπει να χρησιμοποιηθεί ενεργητική ή παθητική φωνή για να εξηγηθεί η πράξη αυτή. Δεν είναι ξεκάθαρο αν εγώ καταστρέφω το γλυπτό ή αν η ίδια η πόλη και η κοινωνική δομή της, ωθεί το γλυπτό να «καταστρέφεται». Ταυτίζομαι με το γλυπτό μου, γίνομαι το γλυπτό και το φέρω μέσα μου. Η παρουσία μας, λοιπόν, εκεί, σε ένα πλέον κατειλημμένο, ανίερο και απομαγεμένο μέρος, είναι αυτή που, εν τέλει, μας οδηγεί στην αυτοκαταστροφή. Κατά την διάρκεια της performance, αφού κατακρεουργηθήκαμε, άρχισα να νιώθω την ανάγκη να μας προστατεύσω, εξού και στην πορεία μας προς το Ηρώδειο κρατώ το άθυρμα σφιχτά στην αγκαλιά μου.

Αυτή η διαδρομή καταλήγει σε μια προσευχή, μια σπονδή σε ένα χώρο ιερό που θεωρητικά κανείς δεν μπορεί να μας βλάψει. Αποδομώντας, λοιπόν, την κοινωνική κατασκευή, η ύπαρξη και μόνο του φύλακα σε έναν τέτοιο χώρο και η απαγόρευση της εισόδου, αυτομάτως απαντούν το ερώτημα σας· ναι, είμαι το άθυρμα της εποχής μου! Το γεγονός πως ο φύλακας με περιμένει εκφράζει την ελαστικότητα και απορία του συστήματος προς το μέρος μου, ένα σύστημα στο οποίο η πράξη μου είναι παράταιρη και οριακή. Το άνοιγμα της κορδέλας, όμως, και η αποχώριση μου, εκφράζουν τη συμμόρφωση. Εκείνη την στιγμή ακριβώς, γίνομαι ξανά το υποχείριο που συμμορφώνεται με τις συμβάσεις, τους κανόνες και τις κορδέλες που απαγορεύουν την είσοδο σε ανθρώπους που δεν βλάπτουν, αλλά σπένδουν σε έναν δημόσιο χώρο.

Το ίδιο κοινωνικό σύνολο, που άλλοτε εξυμνούσε την λατρεία και εξακολουθεί να την επικροτεί για νέους θνητούς θεούς και νέα μέσα, τα ίδια πλάσματα που βίωναν την βακχική ηδονή σήμερα τυλίγονται με χιτώνες σοβαροφάνειας και θυσιάζουν τον οργασμό τους στον βωμό της κοινωνίας. Ναι, είμαστε τα παιχνίδια τους, είμαστε αχυρένια άλογα και αυτοί φύλακες, που μας κλείνουν τον δρόμο με κορδέλες.

Μελίτη Κωστοπούλου — «Τούρτα, Χωρίς»

Μεταφέρετε τη διακόσμηση μιας τούρτας σε γυμνό σκελετό από σύρμα, κρατώντας μόνο τη δομή και αφαιρώντας την επικάλυψη. Τι σας ενδιέφερε περισσότερο να αποκαλύψετε αφαιρώντας, παρά προσθέτοντας;

Η διαδικασία της αφαίρεσης λειτούργησε για εμένα περισσότερο ως μέτρο ισορροπίας. Πριν καταλήξω στο σύρμα σαν υλικό πέρασα από διάφορα στάδια. Αρχικά με τον πηλό, στην φόρμα του γλυπτού έδειχνε να κυριαρχεί η αίσθηση του βάρους. Στη συνέχεια, έκανα διάφορες δοκιμές με καλάμια, αλλά λόγω της έλλειψης σταθερότητας του υλικού οδηγήθηκα στο σύρμα. Η αφαίρεση λοιπόν είχε πιο έντονο το στοιχείο της ανακάλυψης κατά τη δημιουργική διαδικασία παρά της αποκάλυψης κάποιου κρυμμένου στοιχείου.

Κατά τη μετάβαση από τα αρχικά, πιο σύνθετα προσχέδια στον τελικό σκελετό, κατέληξα να «αφαιρέσω την επικάλυψη» δηλαδή τα διακοσμητικά στοιχεία τα οποία δεν λειτουργούσαν πλέον σε αυτήν τη δομική αποτύπωση. Η υλοποίηση της ιδέας αυτής στον τρισδιάστατο κόσμο αποτελεί κομμάτι της θεματικής των «σχεδόν ασόβαρων αντικειμένων», του άξονα που έχω θέσει ως βάση της δουλειάς μου. Οι τρεις αυτές λέξεις αποτυπώνουν μια ανάλαφρη και παιχνιδιάρικη διάθεση, που στοχεύω να επικοινωνήσω μέσα από την πρακτική μου.

Λία Βάρσου — «Ανατομία της Γλώσσας»

Χρησιμοποιείτε το κρυπτόλεξο σαν εργαλείο χαρτογράφησης του ασυνείδητου. Πώς αντιλαμβάνεστε τη διαφορά ανάμεσα στη γλώσσα ως σύστημα επικοινωνίας και στη γλώσσα ως όργανο, όπως την περιγράφετε στο κείμενό σας;

Ο όρος «σύστημα επικοινωνίας» αφορά τη σχέση μεταξύ ανθρώπων και το σύνολο των μηχανισμών που καθιστούν δυνατή τη μετάδοση πληροφοριών και νοημάτων. Με άλλα λόγια, αναφερόμαστε σε ένα σύνολο του οποίου ο άνθρωπος αποτελεί τμήμα, υποσύστημα και χρησιμοποιεί τη γλώσσα ως μέσο για την επίτευξη ενός συγκεκριμένου σκοπού: την επικοινωνία. Στο συγκεκριμένο έργο θέτω τα όρια του συστήματος που εξετάζουμε στο ανθρώπινο σώμα και αντιλαμβάνομαι τη γλώσσα ως υποσύστημά του.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο σκοπός μετατοπίζεται προς το εσωτερικό και εξυπηρετεί διαφορετικές ανάγκες. Αντιλαμβάνομαι τον εσωτερικό μονόλογο ως μια διαρκή ροή, ένα μέσο μετακίνησης και προσανατολισμού. Υπό αυτή την έννοια, η γλώσσα λειτουργεί ως όργανο. Όπως ο καρδιακός παλμός οργανώνει την κυκλοφορία του αίματος και το βάδισμα τη μετακίνηση του σώματος, έτσι και η γλώσσα επιτρέπει μια διαφορετική μορφή κίνησης, την περιήγηση στον νοητό χώρο της σκέψης, της μνήμης και των συνειρμών. Ο χώρος αυτός αποτελεί σημείο συνάντησης του προσωπικού και του συλλογικού, όπου ο καθένας έχει τη δυνατότητα να συνδεθεί και να επιστρέψει. Μέσα από αυτή την εσωτερική περιπλάνηση, τα όρια διευρύνονται εκ νέου προς μια μεγαλύτερη εικόνα που μας περιλαμβάνει όλους.

Κωνσταντίνος Δαλδάκης — «Ψηφιακή Αναγέννηση: Ανωμαλίες Εικονοστοιχείων»

Αντιμετωπίζετε τα σφάλματα των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης όχι ως αστοχίες αλλά ως αισθητικά γεγονότα. Πού βρίσκεται σήμερα, κατά τη γνώμη σας, το όριο ανάμεσα στο λάθος της μηχανής και στη δημιουργική της συνεισφορά;

Αναγνωρίζω μια αέναη διολίσθηση ανάμεσα στην αναφορά, την ανατροφοδότηση και την αναπαραγωγή. Η διαλεκτική σχέση ανάμεσα στον καλλιτέχνη και την τεχνητή νοημοσύνη επαναπροσδιορίζει το αλγοριθμικό σφάλμα όχι ως δυσλειτουργία, αλλά ως αισθητική και γνωσιακή δυνατότητα. Οι λανθάνουσες εκδοχές της εικόνας οργανώνονται μέσα από έναν συνθετικό ρυθμό διακριτών υπολογιστικών αποφάσεων, όπου κάθε εικονοστοιχείο αποτελεί το ίχνος μιας διαρκούς διαπραγμάτευσης μεταξύ πρόβλεψης και απόκλισης. Σε αυτό το πεδίο, τα όρια ανάμεσα στο σφάλμα της μηχανής και τη δημιουργική της συμβολή καθίστανται ασταθή, ενώ η διάκριση μεταξύ αναλογικού και ψηφιακού σήματος παύει να λειτουργεί ως αντίθεση και μετασχηματίζεται σε μια συνεχή διαδικασία μετάφρασης, αλληλεπίδρασης και υβριδοποίησης.

Αϊκό Βυρίνη Κατσούφη — «Ψάρωσε»

Το έργο σας ξεκινά από ένα παιδικό παιχνίδι κάτω από το νερό, όπου η φωνή παραμορφώνεται και η λέξη χάνεται πριν φτάσει στον αποδέκτη της. Τι από όσα δεν ειπώθηκαν ποτέ καθαρά θέλατε τελικά να κρατήσετε ορατό μέσα στο μάρμαρο;

Με ενδιαφέρει να αποτυπώσω την ίδια την προσπάθεια, τον τρόπο και την πρόθεση της επικοινωνίας, και όχι απαραίτητα τις ίδιες τις λέξεις που εκφέρονται κάτω από το νερό. Στο παιχνίδι, οι λέξεις αλλοιώνονται και ο δέκτης προσπαθεί να μαντέψει τη σωστή απάντηση. Ωστόσο, αυτό που τελικά μένει δεν είναι η ίδια η λέξη, αλλά η προσπάθεια να υπάρξει επικοινωνία. Πιστεύω ότι αυτή η αλλοίωση επιτρέπει στον πομπό να είναι πιο ειλικρινής, καθώς γνωρίζει ότι η φωνή του δεν θα φτάσει ποτέ αυτούσια στον αποδέκτη. Το μαρμάρινο ψάρι λειτουργεί ως ένας σιωπηλός ακροατής, του οποίου η υλικότητα παραμένει αναλλοίωτη στον χρόνο, συγκρατώντας το ίχνος μιας φωνής και λέξεων που χάνονται μέσα στο νερό.

---

Δεν είναι όλα τα παιχνίδια αθώα, και το «Inter Ludum» δεν προσποιείται ότι είναι. Πίσω από κάθε έργο κρύβεται μια μικρή διαπραγμάτευση με κάτι που δεν ελέγχεται εύκολα: το σώμα που εκτίθεται δημόσια, η φωνή που παραμορφώνεται πριν φτάσει στον άλλον, το λάθος που μπορεί να είναι και δημιουργία. Οι πέντε καλλιτέχνες δεν προσπαθούν να λύσουν αυτές τις εντάσεις, τις αφήνουν ανοιχτές, όπως ακριβώς αφήνει ανοιχτό ένα καλό παιχνίδι το αποτέλεσμά του μέχρι την τελευταία κίνηση. Αυτό που μένει, τελικά, δεν είναι μια απάντηση αλλά μια στάση απέναντι στη ζωή: να την παίρνεις τόσο σοβαρά, ώστε να μπορείς ακόμα να παίζεις μαζί της.

Inter Ludum

Instagram: Red Carpet Project Space

Ομαδική έκθεση με έργα των Απόστολου Αναγνωσταρά, Μελίτης Κωστοπούλου, Λίας Βάρσου, Κωνσταντίνου Δαλδάκη και Αϊκό Βυρίνη Κατσούφη

Επιμέλεια: Αϊκό Βυρίνη Κατσούφη

Διάρκεια: 15 Ιουλίου – 10 Σεπτεμβρίου 2026 / Από Τρίτη έως και Σάββατο, 19:30-21.00

Χώρος: Red Carpet Project Space, Σολωμού 14, Εξάρχεια, 106 83, Αθήνα

Επισκέψεις κατόπιν ραντεβού, ύστερα από συνεννόηση με την επιμελήτρια της έκθεσης (+30 698 1450129)