Ο Μιχαήλ Παρλαμάς μας ξεναγεί στο ιδιαίτερο ζωγραφικό του σύμπαν

Απόφοιτος της Σχολής Καλών Τεχνών Θεσσαλονίκης με καθηγητή τον Ευάγγελο Δημητρέα, μεταπτυχιακός υπότροφος του ΙΚΥ στο Central Saint Martins College of Art and Design στο Λονδίνο, κάτοχος διδακτορικού του East London University στις Καλές Τέχνες, με τρεις ατομικές εκθέσεις στο ενεργητικό του και πλήθος συμμετοχών σε ομαδικές. Αυτή είναι μια περίληψη του βιογραφικού του Μιχαήλ Παρλαμά. Όμως, ο εικαστικός κόσμος του Μιχαήλ είναι πολύ περισσότερα από ένα βιογραφικό. Είναι ένα ζωγραφικό σύμπαν αυτόνομο, προκλητικό, σχεδόν αναρχικό, γεμάτο ετερόκλητα στοιχεία και σύμβολα. Αν κάποιος ξεπεράσει την πρώτη εντύπωση που κερδίζει το χρώμα, ανακαλύπτει έναν κόσμο που δεν επιδέχεται ανώδυνης μετάφρασης και βιαστικών χαρακτηρισμών, έναν κόσμο σχεδόν μυστικιστικό που ισορροπεί μεταξύ φαντασίας και πραγματικότητας. Βλέποντας τα έργα του, ασυνείδητα αναζητάς τον άνθρωπο που τα δημιούργησε. Κάπως έτσι τον αναζητήσαμε και του ζητήσαμε να μας ξεναγήσει στο ιδιαίτερο ζωγραφικό του σύμπαν.

Μιχαήλ, θυμάσαι την πρώτη στιγμή που ένιωσες να σε μαγεύει η ζωγραφική;
Ήμουν πάρα πολύ μικρός. Σε ένα από τα μακρινά ταξίδια που κάναμε με τη μητέρα μου, συνοδεύοντας τον καπετάνιο πατέρα μου, θυμάμαι πάνω στο κατάστρωμα να της ζητάω επίμονα να μου σχεδιάσει ένα ανθρωπάκι γιατί είχα προβληματιστεί με την ανθρώπινη φιγούρα και ήθελα να δω πώς μπορεί κάποιος μεγάλος να τη σχεδιάσει πιο ρεαλιστικά. Όταν την ολοκλήρωσε με διπλές γραμμές αντί για μια για τα χέρια και τα πόδια, εκστασιάστηκα!

Χρόνια μετά, περνάς το κατώφλι της Σχολής Καλών Τεχνών στη Θεσσαλονίκη.
Λάτρεψα την πόλη και είχα την τύχη να είμαι μαθητής του Δημητρέα. Υποστηρικτικός και εμψυχωτικός, θα έλεγα σχεδόν πατρική φιγούρα. Δεν ήταν ποτέ περιοριστικός ή δογματικός. Οι συζητήσεις που κάναμε στο στούντιο είχαν ελεύθερο χαρακτήρα –σχεδόν φιλοσοφικό– κι αυτό μας βοήθησε να αναπτύξουμε το προσωπικό μας στιλ.

Από τη Θεσσαλονίκη βρίσκεσαι στο Λονδίνο. Ήταν διαφορετικά τα πράγματα εκεί;
Στο Saint Martins σε αντιμετώπιζαν επί ίσοις όροις, δεν σε θεωρούσαν εκκολαπτόμενο εικαστικό, αλλά έτοιμο να αντιμετωπίσεις την ανταγωνιστική αγορά – όποτε η κριτική ήταν ανελέητη και πολλές φορές τελείως απαξιωτική. Η διαφορά επίσης της βαθμολογικής κλίμακας έπαιξε σημαντικό ρόλο, γιατί φεύγοντας από την Ελλάδα μού είχε δημιουργηθεί μια υπέρμετρη αυτοπεποίθηση με αποτέλεσμα να έχω πολύ υψηλές προσδοκίες με κίνδυνο να οδηγηθώ στην απαγοήτευση και τη ματαίωση. 

Σκέφτηκες να μείνεις μόνιμα στο Λονδίνο;
Το αρχικό πλάνο ήταν να μείνω μόνιμα, αλλά τελικά έμεινα 7 χρόνια. Ολοκλήρωσα τη διδακτορική μου διατριβή και στη συνέχεια μπήκα στον τομέα της εκπαίδευσης. Οι εργασιακές συνθήκες ήταν απάνθρωπες και τα ωράρια τόσο εξουθενωτικά που δεν υπήρχε χρόνος για να αφιερώσω στη δημιουργία της τέχνης μου. Ήταν μεν απωθημένο μου να μείνω εκτός Ελλάδας αλλά, μόλις ικανοποιήθηκε, γύρισα πίσω πλήρως συνειδητοποιημένος, με φρέσκια ματιά, χωρίς προκαταλήψεις και μίζερες σκέψεις.

Από τον αφηρημένο εξπρεσιονισμό στην ποπ-αρτ, στη συνέχεια στον ποπ σουρεαλισμό και στην τελευταία σου δουλειά σε βρίσκουμε να αποπειράσαι να συνδυάσεις όλα αυτά σε μια επιφάνεια. Ποιο είναι το σημείο σύνδεσης;
Η δουλειά μου χαρακτηρίζεται από αρκετές εναλλαγές στο πέρασμα του χρόνου. Συνδετικός κρίκος είναι η επιθυμία μου να συγκρίνω και να αντιπαραθέσω στοιχεία, σύμβολα, εικόνες από διαφορετικά καλλιτεχνικά ρεύματα, ιστορικές περιόδους, πολιτισμούς και θρησκείες με σκοπό να δημιουργήσω κάτι καινούργιο, μια υβριδική ταυτότητα προερχόμενη από υπαρκτά στοιχεία.

Εξήγησέ μου για τη χρήση των συμβόλων στα έργα σου.
Η δουλειά μου είναι αυτοβιογραφική, δεν είναι λοιπόν τυχαίο ότι εξελικτικά κινήθηκα προς το ρεύμα του σουρεαλισμού – χαρακτηριστικό του οποίου είναι η έντονη χρήση συμβόλων που αναπόφευκτα δημιουργούν συνειρμούς και συσχετίσεις στον εκάστοτε θεατή. Βέβαια, η πιο έντονη ενασχόλησή μου με τον συμβολισμό προέκυψε τα τελευταία χρόνια στο Λονδίνο όπου ο ψυχολόγος συγκάτοικός μου με μύησε στην ψυχαναλυτική προσέγγιση του Καρλ Γιουνγκ.

Σε ενδιαφέρει πώς αποκωδικοποιεί το κοινό αυτά τα σύμβολα;
Φυσικά και με ενδιαφέρει. Όταν ο θεατής δεν μπορεί να αποκωδικοποιήσει εύκολα αυτό που βλέπει, που συνήθως συμβαίνει σε ένα έργο που δεν αναπαριστά κάτι τόσο συγκεκριμένο, τότε και η συζήτηση γύρω από αυτό είναι πιο ανοιχτή και ο θεατής μπορεί να συμπεριλάβει τον εαυτό του και να ανακαλέσει τις δικές του εμπειρίες με αποτέλεσμα να υπάρχει μια πιο ισορροπημένη διάδραση μεταξύ αυτού και του δημιουργού.

Θεωρείς τα έργα σου «εύκολα» για κάποιον που θα τα δει για πρώτη φορά;
Δημιουργώ ζωγραφικούς πίνακες που σε ένα πρώτο επίπεδο ανάγνωσης φαίνονται ευκολοχώνευτοι, αλλά σταδιακά, καθώς εμβαθύνει κάποιος, ανακαλύπτει έναν πιο πολύπλοκο τρόπο σκέψης, ο οποίος ασκεί κοινωνική κριτική, είναι πολιτικά τοποθετημένος με μια δόση καυστικού χιούμορ – στοιχεία αναπόσπαστα της προσωπικότητάς μου.

Πώς λειτουργείς δημιουργικά;
Στην Αγγλία έμαθα να διατηρώ μια συγκεκριμένη μεθοδολογία. Συνήθως μια ιδέα μου πυροδοτείται από κάποια είδηση ή κάτι που μου τράβηξε το ενδιαφέρον. Την επεξεργάζομαι μέχρι να καταλήξω σε κάποια πρώτα σχέδια που θα δουλέψω στο iPad, μέχρι να καταλήξουν σε μια τελική μορφή ώστε να περάσω στην επιφάνεια του καμβά και την υλικοποίηση των χρωμάτων.

Έχεις νιώσει δέος μπροστά στον λευκό καμβά;
Αμέτρητες φορές και προσπαθώ με την πάροδο των χρόνων να το διαχειριστώ ώστε να μειωθεί η ένταση με την οποία το βιώνω γιατί πολλές φορές η αναβλητικότητα που προκαλεί μπορεί να οδηγήσει σε δημιουργικό φραγμό.

Πότε καταλαβαίνεις ότι ένα έργο σου έχει τελειώσει;
Πάντα υπάρχει μια μικρή απόκλιση ως προς το πότε ένα έργο έχει ολοκληρωθεί. Όποτε έχω καταφέρει να πλησιάσω αυτή τη χρυσή τομή ανάμεσα στο μισοτελειωμένο και το ολοκληρωμένο, χωρίς όμως να είναι υπερβολικά δουλεμένο, τότε είναι από τις σπάνιες φορές που έχω ένα συναίσθημα ικανοποίησης που κρατάει αρκετό καιρό μετά την ολοκλήρωση του έργου.

Η πιο δημιουργική περίοδός σου ποια ήταν;
Το 2019 που είχα την τιμή να μου παραχωρηθεί χώρος στο κτίριο 1 της πινακοθήκης Βογιατζόγλου. Δεδομένου ότι ένιωθα πως υπήρχε ένα χάσμα ανάμεσα στην παλιά και την πρόσφατη δουλειά μου, η συνθήκη στο κτίριο 1 ήταν αυτή που αναζητούσα. Βρέθηκα σε ένα περιβάλλον μέσα στο οποίο αναβίωνα στιγμές από την Καλών Τεχνών της Θεσσαλονίκης, τότε που αβίαστα παρήγαγα έργα. Όμως αυτή τη φορά, με την ωριμότητα της ηλικίας και τα κατακτημένα εργαλεία που διαθέτω στη φαρέτρα μου, επισκέφτηκα πίνακες οι οποίοι δεν είχαν ολοκληρωθεί και ανασύροντας μνήμες από το παρελθόν μπόρεσα, σχεδόν 20 χρόνια μετά, να ολοκληρώσω αυτή τη σειρά έργων κάνοντάς με περήφανο.

Ετοιμάζεις κάποια έκθεση αυτό τον καιρό;
Έχω μόλις ολοκληρώσει 10 υπερμεγέθη πορτραίτα τα οποία δημιούργησα κατά τη διάρκεια της τριετούς διαμονής μου στο κτίριο 1 και είμαι στη διαδικασία προώθησης του σχετικού υλικού σε Ελλάδα και εξωτερικό. Επίσης θα συμμετάσχω στο φετινό «Back to Athens» στο Μέγαρο Ησαΐα, με την επιμελητική ομάδα του Γιώργου Γεωργακοπούλου.