Τι είναι η οπτογενετική που χάρισε το Νόμπελ Ιατρικής σε τρεις επιστήμονες

Ο Αμερικανός Karl Deisseroth και οι Γερμανοί Peter Hegemann και Georg Nagel τιμήθηκαν με το Νόμπελ Φυσιολογία και Ιατρικής 2026 για την ανάπτυξη της οπτογενετικής, μιας πρωτοποριακής τεχνικής που επιτρέπει στους επιστήμονες να ελέγχουν με τη χρήση φωτός τη δραστηριότητα μεμονωμένων νευρικών κυττάρων στον εγκέφαλο.

Η Επιτροπή Νόμπελ του Ινστιτούτου Καρολίνσκα ανακοίνωσε ότι οι τρεις ερευνητές βραβεύονται για τις «ανακαλύψεις τους σχετικά με τα φωτοελεγχόμενα κανάλια ιόντων και την οπτογενετική».

BREAKING NEWS The 2026 #NobelPrize in Physiology or Medicine has been awarded to Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Georg Nagel “for their discoveries concerning light-gated ion channels and optogenetics.” https://t.co/pkDDEBWtkz

— The Nobel Prize (@NobelPrize) October 5, 2026

Η σημαντική ανακάλυψη ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 1990, όταν ο Hegemann μελετούσε τον τρόπο με τον οποίο ένα μικροσκοπικό φύκος, το Chlamydomonas, αντιδρά στο φως. Υπέθεσε ότι μια συγκεκριμένη πρωτεΐνη μπορούσε ταυτόχρονα να ανιχνεύει το φως και να λειτουργεί ως δίαυλος ιόντων.

Ο Nagel επιβεβαίωσε την υπόθεση, εισάγοντας γονίδια του οργανισμού σε ωάρια βατράχου, και ανακάλυψε το channelrhodopsin-2, έναν φωτοευαίσθητο δίαυλο ιόντων. Το 2003 οι δύο ερευνητές έδειξαν ότι η πρωτεΐνη μπορούσε να εισαχθεί σε ανθρώπινα και κύτταρα χάμστερ, προκαλώντας ηλεκτρικά σήματα με τη χρήση φωτός. Δύο χρόνια αργότερα, ο Deisseroth εφάρμοσε την τεχνική σε νευρικά κύτταρα αρουραίων στο Stanford, ενώ το 2006 η μέθοδος απέκτησε την ονομασία οπτογενετική.

Learn more about the 2026 #NobelPrize in Physiology or Medicine Press release: https://t.co/KXRC5GPzfO Popular information: https://t.co/W0NGwOBIuA Advanced information: https://t.co/NwQTZddNGj https://t.co/lhn2ZOAgYd

— The Nobel Prize (@NobelPrize) October 5, 2026

Η τεχνολογία που ανοίγει νέους δρόμους για Αλτσχάιμερ, Πάρκινσον και επιληψία

Η τεχνική έχει πλέον εξελιχθεί σε σημαντικό εργαλείο για την έρευνα του εγκεφάλου και χρησιμοποιείται σε πειραματικά μοντέλα για την καλύτερη κατανόηση ασθενειών όπως η σχιζοφρένεια, το Αλτσχάιμερ, η νόσος του Πάρκινσον, η επιληψία και οι εξαρτήσεις.

Ο Deisseroth, μεταξύ άλλων, χρησιμοποίησε την οπτογενετική για να ελέγξει την κίνηση των μουστακιών ποντικών ενεργοποιώντας συγκεκριμένα νευρικά κύτταρα στον κινητικό φλοιό, αλλά και για να μελετήσει τα κύτταρα που σχετίζονται με την εγρήγορση. Οι επιστήμονες ελπίζουν ότι η τεχνική μπορεί να οδηγήσει και σε νέες θεραπείες.

Ήδη δοκιμάζεται για την αποκατάσταση της όρασης σε ανθρώπους με μελαγχρωστική αμφιβληστροειδοπάθεια, με την εισαγωγή φωτοευαίσθητων πρωτεϊνών στον αμφιβληστροειδή, ενώ ερευνάται και η πιθανότητα αξιοποίησής της για πιο ακριβή διέγερση του ακουστικού νεύρου σε κοχλιακά εμφυτεύματα.

Οι τρεις επιστήμονες δήλωσαν, σύμφωνα με τον γενικό γραμματέα της Επιτροπής Νόμπελ, Thomas Perlmann, «έκπληκτοι και ενθουσιασμένοι» από τη βράβευση, τονίζοντας ότι θεωρούν ιδιαίτερη τιμή το γεγονός πως μοιράζονται το βραβείο. Ο Deisseroth, γεννημένος στη Βοστώνη το 1971, αρχικά ενδιαφερόταν για τη νευροχειρουργική, προτού στραφεί στην ψυχιατρική και την έρευνα των νευρολογικών και ψυχιατρικών διαταραχών.

Ο Hegemann, γιος οικογένειας γιατρών, είχε από μικρός έντονο ενδιαφέρον για την επιστήμη και την εξερεύνηση, ενώ ο Nagel, που γεννήθηκε στη νότια Γερμανία, ασχολήθηκε από νεαρή ηλικία με τα μαθηματικά, τη φυσική και τη βιολογία.

Το Νόμπελ Ιατρικής ανοίγει παραδοσιακά την εβδομάδα των βραβεύσεων, με τα Νόμπελ Φυσικής, Χημείας, Λογοτεχνίας, Ειρήνης και Οικονομίας να ακολουθούν τις επόμενες ημέρες.

Πηγή: Reuters