Explainer | Ολική έκλειψη ηλίου: Ποιο είναι το σπάνιο φαινόμενο που ενθουσιάζει τους επιστήμονες

Το βράδυ της Τετάρτης, εκατομμύρια Ευρωπαίοι θα έχουν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν ένα εντυπωσιακό ουράνιο φαινόμενο: μια έκλειψη Ηλίου.

Μια μεγάλη ζώνη στη βόρεια και κεντρική Ισπανία, καθώς και ένα μικρό τμήμα της Πορτογαλίας και περιοχές της Γροιλανδίας και της Ισλανδίας, θα βιώσουν μια σπάνια ολική έκλειψη ηλίου. Το φως του ηλιοβασιλέματος θα καλυφθεί σχεδόν πλήρως σε μεγάλο μέρος της δυτικής Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένου του Ηνωμένου Βασιλείου, της Γαλλίας, του Βελγίου, της Ελβετίας και της βόρειας Ιταλίας.

Τι είναι η έκλειψη Ηλίου;

Η έκλειψη Ηλίου συμβαίνει όταν η Σελήνη περνά ακριβώς ανάμεσα στη Γη και τον Ήλιο, με αποτέλεσμα να ρίχνει τη σκιά της πάνω στη Γη. Οι παρατηρητές βλέπουν ολική έκλειψη Ηλίου όταν το φως του Ήλιου καλύπτεται πλήρως από τη Σελήνη, δηλαδή όταν βρίσκονται στην umbra, την κεντρική περιοχή της σκιάς της Σελήνης, και μερική έκλειψη Ηλίου όταν καλύπτεται μόνο ένα μέρος του ηλιακού φωτός, δηλαδή όταν βρίσκονται στην παρασκιά της Σελήνης.

«Ο Ήλιος και η Σελήνη πρέπει να ευθυγραμμιστούν με ακρίβεια ώστε η Σελήνη να καλύψει πλήρως τον Ήλιο και να μπορέσετε να δείτε μια ολική έκλειψη», δήλωσε η δρ Μέγκαν Άργκο, αναπληρώτρια καθηγήτρια Αστροφυσικής στο Πανεπιστήμιο του Λάνκασιρ και αντιπρόεδρος της Society for Popular Astronomy. «Επειδή η τροχιά της Σελήνης είναι ελαφρώς κεκλιμένη, από τη δική μας οπτική γωνία δεν φαίνεται να περνά μπροστά από τον ηλιακό δίσκο κάθε φορά που ολοκληρώνει μια τροχιά γύρω από τη Γη».

Το αν οι παρατηρητές θα δουν ολική ή μερική έκλειψη - ή καθόλου έκλειψη -  εξαρτάται από το σημείο της επιφάνειας της Γης στο οποίο βρίσκονται. «Πρέπει να βρίσκεστε ακριβώς στο κέντρο της σκιάς για να δείτε μια ολική έκλειψη και αυτή είναι μια αρκετά στενή ζώνη πάνω στην επιφάνεια της Γης», δήλωσε η Άργκο.

Πόσο σπάνιο είναι το φαινόμενο της Τετάρτης;

Η συγκεκριμένη ολική έκλειψη θα είναι η πρώτη που θα σημειωθεί στην ηπειρωτική Ευρώπη εδώ και δύο δεκαετίες. Η τελευταία έκλειψη αυτού του είδους που ήταν ορατή από το Ηνωμένο Βασίλειο σημειώθηκε το 1999, όταν τμήματα του Ντέβον και της Κορνουάλης βρίσκονταν στη ζώνη της ολικότητας. Η επόμενη ολική έκλειψη Ηλίου που θα είναι ορατή από το Ηνωμένο Βασίλειο αναμένεται μόλις το 2090.

Παρότι η χώρα θα βιώσει μόνο μερική έκλειψη Ηλίου την Τετάρτη, οι ειδικοί εμφανίζονται ενθουσιασμένοι, επισημαίνοντας ότι το επόμενο αντίστοιχο φαινόμενο που θα είναι ορατό στο Ηνωμένο Βασίλειο θα σημειωθεί το 2081. «Αυτή είναι η καλύτερη έκλειψη Ηλίου που έχουμε δει στο Ηνωμένο Βασίλειο από το 1999. Έχουν σημειωθεί μερικές άλλες εκλείψεις, αλλά καμία τόσο βαθιά, με τόσο μεγάλο ποσοστό του Ήλιου να καλύπτεται από τη Σελήνη», δήλωσε η Άργκο.

Πότε θα σημειωθεί;

Για όσους παρακολουθήσουν την έκλειψη στην Ισπανία, μέσα στη ζώνη της ολικότητας, το φαινόμενο θα κορυφωθεί μεταξύ 20:26 και 20:33 τοπική ώρα, ανάλογα με την περιοχή, λίγο πριν από τη δύση του Ηλίου.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το Βασιλικό Αστεροσκοπείο του Γκρίνουιτς υπολογίζει ότι η μερική έκλειψη θα ξεκινήσει για τους παρατηρητές στο Λονδίνο στις 18:17 ώρα Βρετανίας, θα φτάσει στο μέγιστό της στις 19:13 και θα ολοκληρωθεί στις 20:06. Η δρ Κάρις Χέρμπερτ, αστρονόμος στο Βασιλικό Αστεροσκοπείο του Γκρίνουιτς, δήλωσε ότι οι κάτοικοι της Κορνουάλης θα δουν περίπου το 96% του Ήλιου να καλύπτεται, ενώ στη δυτική Σκωτία η κάλυψη θα φτάσει το 93% και στο Λονδίνο περίπου το 92%.

«Θα βρίσκεται χαμηλά στον ορίζοντα», δήλωσε η Χέρμπερτ. «Επομένως, όποιος θέλει να πάει να τη δει, θα πρέπει πιθανότατα να βρει ένα σημείο με καλή θέα προς τον δυτικό ορίζοντα, χωρίς κτίρια ή δέντρα που να εμποδίζουν. Όλοι στο Ηνωμένο Βασίλειο θα έχουν την ευκαιρία να δουν μια πολύ εντυπωσιακή έκλειψη».

Πώς μπορώ να παρακολουθήσω με ασφάλεια την έκλειψη;

Οι ειδικοί τονίζουν ότι είναι απολύτως απαραίτητο να μην κοιτάζει κανείς τον Ήλιο με γυμνό μάτι και να μην βασίζεται σε γυαλιά ηλίου, καθώς κάτι τέτοιο μπορεί να προκαλέσει μόνιμη βλάβη στα μάτια. Αντίθετα, συνιστούν τη χρήση ειδικών γυαλιών για εκλείψεις. Κατά τη διάρκεια της έκλειψης του 2017, ο Ντόναλντ Τραμπ δέχθηκε έντονη κριτική επειδή κοίταξε προς τον ουρανό και έδειξε τον Ήλιο από τον χώρο του Λευκού Οίκου χωρίς να φορά γυαλιά, παρά τις επανειλημμένες προειδοποιήσεις ότι κάτι τέτοιο μπορεί να προκαλέσει μόνιμη βλάβη στα μάτια. Αργότερα φόρεσε ειδικά γυαλιά για την έκλειψη.

«Αν δεν έχετε ειδικά γυαλιά για την έκλειψη, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε ένα σουρωτήρι ή κάτι αντίστοιχο για να δημιουργήσετε έναν προβολέα με μικρή οπή», δήλωσε η Χέρμπερτ. Πρόκειται για έναν τρόπο έμμεσης παρατήρησης της έκλειψης, δεν πρέπει να κοιτάξετε τον Ήλιο μέσα από το σουρωτήρι, αλλά να προβάλετε το φως πάνω σε χαρτόνι ή χαρτί.

Γιατί ενθουσιάζονται οι επιστήμονες;

Η έκλειψη Ηλίου προσφέρει σημαντικές ευκαιρίες για επιστημονική έρευνα, καθώς αποτελεί έναν τρόπο μελέτης της εξωτερικής ατμόσφαιρας του Ήλιου, γνωστής ως ηλιακό στέμμα. «Υπάρχουν επιστημονικές έρευνες που μπορούμε να πραγματοποιήσουμε κατά τη διάρκεια των εκλείψεων», δήλωσε η Άργκο. «Μπορούν να μας πουν πολλά για τη χημεία της ατμόσφαιρας του Ήλιου [και] για το πώς αυτή μεταβάλλεται ανάλογα με τον κύκλο των ηλιακών κηλίδων και τον κύκλο της ηλιακής δραστηριότητας, ο οποίος διαρκεί 11 χρόνια».

«Κατά τη διάρκεια της έκλειψης Ηλίου του 1919, οργανώθηκαν αποστολές για να μετρήσουν τη θέση των πλανητών και των άστρων κοντά στον Ήλιο κατά τη διάρκεια της έκλειψης, προκειμένου ουσιαστικά να επιβεβαιωθεί η θεωρία της γενικής σχετικότητας του Αϊνστάιν», δήλωσε η Άργκο.

Η Χέρμπερτ πρόσθεσε ότι μια έκλειψη Ηλίου σημαίνει πως ο Ήλιος, η Σελήνη και η Γη βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο. Ως αποτέλεσμα, οι σεληνιακές εκλείψεις – κατά τις οποίες η Γη βρίσκεται ακριβώς ανάμεσα στον Ήλιο και τη Σελήνη – σημειώνονται μερικές εβδομάδες πριν ή μετά τις ηλιακές εκλείψεις. Στην προκειμένη περίπτωση, μια μερική έκλειψη Σελήνης θα είναι ορατή στο Ηνωμένο Βασίλειο λίγο μετά τις 5:00 το πρωί, ώρα Βρετανίας, στις 28 Αυγούστου.

«Αυτό που συμβαίνει είναι ότι το φως κάμπτεται λίγο γύρω από τη Γη και στην πραγματικότητα αυτό που οι άνθρωποι αποκαλούν “ματωμένο φεγγάρι” κάνει τη Σελήνη να φαίνεται κόκκινη», δήλωσε η Χέρμπερτ. «Θα πρέπει να είναι αρκετά εντυπωσιακό».

Η βροχή των διαττόντων Περσείδων αναμένεται να φτάσει στο αποκορύφωμά της κατά τη διάρκεια της νύχτας 12 προς 13 Αυγούστου, επομένως ίσως αξίζει να παραμείνετε έξω και μετά την έκλειψη, για να προσπαθήσετε να δείτε και τα πεφταστέρια.

Πηγή: The Guardian