Τεχνητή νοημοσύνη: Ποιος φοβάται τα έξυπνα μοντέλα;

Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει ήδη τον τρόπο που δουλεύουμε — όμως ο κόσμος δεν την βλέπει παντού με τον ίδιο τρόπο. Σύμφωνα με τη νέα παγκόσμια έρευνα της Gallup International Association, οι αντιδράσεις απέναντι στην AI ακολουθούν σαφή γεωγραφικά και κοινωνικά μοτίβα.

Σε μεγάλο μέρος της Ασίας, και ιδιαίτερα στη Νοτιοανατολική και Νότια Ασία, η ανησυχία για την απώλεια θέσεων εργασίας είναι έντονη. Χώρες όπως οι Φιλιππίνες και η Ινδία καταγράφουν από τα μεγαλύτερα επίπεδα φόβου παγκοσμίως. Στη Λατινική Αμερική, η εικόνα δείχνει επιφυλακτικότητα, ενώ στην Αφρική οι στάσεις είναι πιο ουδέτερες. Αντίθετα, η Δυτική Ευρώπη εμφανίζεται πιο ψύχραιμη, παρά την ευρεία διάδοση της τεχνολογίας και εξαιτίας της.

Ποιος φοβάται τα μοντέλα του AI;

Μια τεχνολογία που δεν επηρεάζει όλους εξίσου

Σε παγκόσμιο επίπεδο, η ανησυχία για την AI παραμένει συγκρατημένη: περισσότεροι άνθρωποι δηλώνουν ότι δεν ανησυχούν. Όμως αυτή η «μέση εικόνα» κρύβει βαθιές ανισότητες. Η τεχνολογία ανατρέπει τα οικονομικά δεδομένα: κάποιοι κερδίζουν, άλλοι χάνουν. Οι πιο μορφωμένοι και οικονομικά ασφαλείς τείνουν να βλέπουν την AI ως ευκαιρία. Αντίθετα, όσοι βρίσκονται σε πιο ευάλωτη θέση στην αγορά εργασίας τη βιώνουν ως απειλή.

Η ευρωπαϊκή εικόνα: πρόοδος χωρίς ασφάλεια;

Για να κατανοηθεί καλύτερα αυτή η σχέση, ο παρακάτω συνδυασμός δεδομένων φέρνει κοντά δύο διαφορετικές πραγματικότητες: από τη μία, τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στις επιχειρήσεις (δεδομένα OECD) και από την άλλη, τον φόβο των πολιτών για την απώλεια εργασίας (δεδομένα Gallup International Association).

Ο οριζόντιος άξονας δείχνει πόσο διαδεδομένη είναι η AI στις επιχειρήσεις, ενώ ο κάθετος αποτυπώνει τον βαθμό ανησυχίας των πολιτών. Ο δείκτης του φόβου εκφράζεται ως «καθαρό ισοζύγιο»: η διαφορά μεταξύ όσων ανησυχούν και όσων δεν ανησυχούν.
Η αυξημένη χρήση τεχνητής νοημοσύνης δεν συνοδεύεται από αυξημένο φόβο. Στον ευρωπαϊκό Βορρά — σε χώρες όπως η Σουηδία και η Δανία — η χρήση της AI είναι υψηλή και η ανησυχία χαμηλή.

Ελλάδα: ανάμεσα στην πρόοδο και στην αβεβαιότητα

Στην Ευρώπη, η εικόνα δεν είναι ομοιόμορφη. Αν και συνολικά η ήπειρος εμφανίζεται λιγότερο φοβική, ορισμένες χώρες ξεχωρίζουν για το υψηλότερο επίπεδο ανησυχίας. Η Ελλάδα συγκαταλέγεται μεταξύ των χωρών με τη μεγαλύτερη επιφυλακτικότητα απέναντι στην τεχνητή νοημοσύνη, μαζί με χώρες της Ανατολικής Ευρώπης όπως η Ρουμανία. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η ανησυχία για την απώλεια θέσεων εργασίας είναι πιο έντονη, γεγονός που συνδέεται με χαμηλότερη οικονομική ασφάλεια και περιορισμένη διάχυση ψηφιακών δεξιοτήτων. Παράλληλα, η χρήση της AI στις επιχειρήσεις παραμένει πιο περιορισμένη σε σχέση με τον ευρωπαϊκό Βορρά. Το αποτέλεσμα είναι «διπλή πίεση»: η τεχνολογία προχωρεί, αλλά η κοινωνική εμπιστοσύνη δεν ακολουθεί με τον ίδιο ρυθμό.

Το βασικό ερώτημα δεν είναι αν η τεχνητή νοημοσύνη θα αλλάξει την εργασία — αυτό έχει ήδη ξεκινήσει. Το ερώτημα είναι ποιοι είναι έτοιμοι για αυτή την αλλαγή. Και από εδώ προκύπτει η παρατήρηση: δεν είναι απαραιτήτως η τεχνολογία που φοβίζει· αυτό που φοβίζει είναι το άγνωστο. Σε χώρες όπου οι πολίτες αισθάνονται ότι έχουν τα εργαλεία να προσαρμοστούν, η AI αντιμετωπίζεται με μεγαλύτερη εμπιστοσύνη. Εκεί όπου η προσαρμογή μοιάζει δυσκολότερη, η αβεβαιότητα μετατρέπεται σε φόβο. Ίσως τελικά το ερώτημα δεν είναι πολύ διαφορετικό από εκείνο που θέτει το θεατρικό έργο «Who’s Afraid of Virginia Woolf?» του Edward Albee: όχι ποιος φοβάται την «πραγματικότητα», αλλά ποιος φοβάται να την αντικρίσει χωρίς τις ψευδαισθήσεις που τον προστατεύουν.