Reanimal: Ένα εφιαλτικό video-game μνήμης και τραύματος

Έπαιξα το Reanimal μαζί με την Όλγα, σε co-op, στο PS5. Πρόκειται για ένα ατμοσφαιρικό video game puzzle-platformer τρόμου από την Tarsier Studios, τους δημιουργούς του Little Nightmares. Θυμίζει παιχνίδια όπως το Inside, αν το έχεις υπόψιν. Σιωπηλά, «καλλιτεχνικά» puzzle-platformers video games που τείνουν να έχουν παιδιά για πρωταγωνιστές και σε κάνουν να νιώθεις όπως φαντάζομαι ότι θα ένιωθες αν ζούσες στο Eraserhead ως λαγός με αντίχειρες.

Αντί κριτικής, αυτό το κείμενο είναι ένα κράμα όσων λέγαμε καθώς παίζαμε, μαζί με σκέψεις που έμειναν μετά. Η πρώτη «δήλωση» της Όλγας καταγράφηκε λίγα λεπτά αφού τελειώσαμε το παιχνίδι, ενώ οι μετέπειτα δηλώσεις έγιναν σε τυχαίους χρόνους. Μέχρι το τέλος του κειμένου, δεν θα έχουμε αξιολογήσει το Reanimal, γιατί δεν σκοπεύουμε να το αξιολογήσουμε. Ελπίζω, όμως, ότι θα έχεις καταλάβει αν σε ενδιαφέρει να το παίξεις κι εσύ.

ΟΛΓΑ: Ο πατέρας μου όταν ήταν μικρός είχε ένα προβατάκι, την Κάρλα. Είχε έρωτα μαζί του, συνέχεια έπαιζε με την Κάρλα, τη φρόντιζε, την έκανε μπάνιο. Αλλά κι η Κάρλα κάπως έτσι ήταν προς τον μπαμπά μου. Μου έλεγε η γιαγιά ότι κάθε φορά που γύριζε από το σχολείο, η Κάρλα φώναζε «μπεεε μπεεε», γιατί της έλειπε. Για αυτό ίσως, όταν τελειώσαμε το Reanimal, ήταν το πρώτο πράγμα που μου ήρθε στο μυαλό, σαν να παίζαμε τον εφιάλτη ενός παιδιού που με κάποιο μικρό ζωάκι είχαν γίνει φίλοι.

Στον κόσμο αυτό τρώμε τα ζώα, τα σκοτώνουμε, παρότι έχουμε μια σχέση μαζί τους και είναι αθώα. Δεν ξέρω αν έχεις ακούσει όταν σφάζουν ένα πρόβατο, πόσο φρικτή είναι η κραυγή. Ένιωσα σαν να βλέπαμε τον εφιάλτη ενός παιδιού που σκότωσαν ένα ζωάκι που αγαπούσε και αυτή η σκέψη το στοιχειώνει. Ίσως γι’ αυτό και όλα τα «φιλαράκια» στο παιχνίδι φορούσαν μάσκες, δεν είχαν πρόσωπα, όπως σε ένα όνειρο που λες «ήμουν με κάποιους αλλά δεν θυμάμαι πρόσωπα». Τι λες για αυτό;

ΓΙΩΡΓΟΣ: Μ’ αρέσει πολύ σαν σκέψη, είναι ωραίο που σε πήγε σε κάτι προσωπικό. Εγώ είδα πιο πολύ τις πολεμικές θεματικές. Η πρώτη μου σκέψη όταν τελειώσαμε το παιχνίδι ήταν πώς ο εξευτελισμός και η απάνθρωπη μεταχείριση των ηττημένων ενός πολέμου τους ωθεί σε τερατώδεις πράξεις στο μέλλον. Όπως η Γερμανία στον Πρώτο Παγκόσμιο, ή κάτι τέτοιο. Θεωρώ ότι μιλάει για τον πόλεμο συγκεκριμένα, δεν είναι απλά ένα σύμβολο της βίας, αλλά νομίζω ότι και οι δύο πιάσαμε το νήμα του τραύματος. Ο κύκλος του τραύματος.

Το Reanimal είναι πράγματι «σαν όνειρο», αισθητικά και στον τρόπο που παίζεται. Είναι μια εμπειρία που κυλάει σχεδόν ως ροή συνείδησης, σαν ένα ποιητικό τρενάκι του τρόμου. Δεν έχει τόσο σημασία «τι» συμβαίνει, «πού» και «ποιος», αλλά η εικόνα και η απόκρισή μας σε αυτή.

Φυσικά το τρενάκι δεν πηγαίνει μόνο του, απαιτεί χειρισμό. Αλλά θα έλεγα ότι το Reanimal, όπως και άλλα games της κατηγορίας του, είναι σχεδιασμένο πρωτίστως με την πρόθεση να κυλάει συνεχώς, χωρίς πολλή τριβή, χωρίς «τακτικές» και λογιστικά διλήμματα εκ μέρους του παίκτη. Ζητά από εμάς λίγα, να έχουμε τα μάτια μας ανοιχτά, καλούτσικα αντανακλαστικά, να εξερευνούμε τους χώρους αποφεύγοντας τις «τρύπες», κυριολεκτικές και μη, και να κάνουμε απλές νοητικές συνδέσεις μεταξύ χώρων, στόχων και αντικειμένων.

Σε αντάλλαγμα, μας αποζημιώνει για τη μηχανική του απλοϊκότητα με μια μελένια ροή που σχεδόν θυμίζει ύπνωση. Μας βυθίζει με τέλεια ομαλότητα στην αισθητική εμπειρία, με πανίσχυρες, συνεχώς εναλλασσόμενες εικόνες που μας συγκινούν, χωρίς να ξέρουμε ακριβώς γιατί. Όσο κάνουμε κουπί στον εφιάλτη, πλέουμε σε όλο και πιο σκοτεινά νερά, σε αξέχαστα σκηνικά-παιδότοπους που μας άλλοτε μας μαγεύουν, άλλοτε μας τρομάζουν και πάντα μας γεννούν ερωτήματα.

ΟΛΓΑ: Ποιο είναι το νόημα του πρόβατου; Γενικά, τα ζώα που συναντήσαμε ήταν ζώα-τέρατα, αλλά και ζώα τραυματισμένα. Ας σκεφτούμε και σε τι χώρους πήγαμε, ορφανοτροφείο, φάρμα, σινεμά, χαρακώματα, εκείνος ο πύργος με την κυκλική σκάλα.

Όλες οι «απειλές» που συναντήσαμε είχαν και μια λυπητερή ποιότητα. Υπήρχε μια αίσθηση αναπαραγωγής της βίας που έχεις δεχθεί. Κανείς από τους «εχθρούς» μας δεν ήταν αλώβητος, αντιθέτως, ήταν παραμορφωμένες, ακρωτηριασμένες ή ασθενείς φιγούρες. Ακόμα και η λέξη «εχθρός» δεν μου κάθεται καλά. Ήμασταν σε έναν ρημαγμένο κόσμο, σε έναν εφιάλτη χωρίς τέλος.
Στο Reanimal παίζουμε ως παιδιά που παλεύουν να αυτόδιασωθούν σε έναν κόσμο πολέμου. Στο ταξίδι τους δεν υπάρχει κάποιο ουσιαστικό σημάδι ελπίδας. Προχωράμε από τόπο σε τόπο προσπαθώντας απλώς να επιβιώσουμε και να μείνουμε μαζί.

ΟΛΓΑ: Νιώθεις σταδιακά γίναμε πιο βίαιοι; Κάποια στιγμή βρήκαμε τα μαχαίρια. Στην αρχή μόνο κρυβόμασταν και τρέχαμε, αλλά μετά αρχίσαμε να σκοτώνουμε.

ΓΙΩΡΓΟΣ: Ναι, έχεις δίκιο. Μετά ρίχναμε αυτά τα καμάκια… ήταν κι αυτό το κανόνι.
Όντως, κάποια στιγμή πιάσαμε όπλα και αρχίσαμε να αμυνόμαστε. Χωρίς spoilers, οι τακτικές επιβίωσής μας κλιμακώθηκαν εμφανώς κατά τη διάρκεια του Reanimal. Η θεματική σύνδεση δεν είναι δυσδιάκριτη. Αυτό το «μέρος» μας αλλάζει και αναπόφευκτα μας κάνει μέρος του. Σαν παιδιά, κληρονομούμε τα χειρότερα χαρακτηριστικά του και ταυτιζόμαστε μαζί του, υιοθετώντας τους τρόπους του. Αυτό το «μέρος» δεν φέρεται καλά στους κατοίκους του.

ΟΛΓΑ: Δεν ήταν εύκολο, δεν βαρέθηκα. Μπορεί να ήταν σχεδόν συνεχώς «κρύβομαι, τρέχω», αλλά τα περιβάλλοντα και οι τρόποι άλλαζαν συνεχώς. Μου άρεσε πάρα πολύ η κάμερα.

ΓΙΩΡΓΟΣ: Εμένα μου φάνηκε αρκετά εύκολο. Ναι, η κάμερα ήταν φανταστική και δεν είχε σχεδόν ποτέ προβλήματα με τους χώρους.

ΟΛΓΑ: Και η κίνησή της πάντα έδινε στη δυναμική κάθε σκηνής, όπως εκεί που μας κυνηγούσαν. Η κάμερα ήταν, λειτουργικά και κινηματογραφικά, ένα μεγάλο ατού της εμπειρίας. Σε συνεργασία με τον σχεδιασμό των χώρων, το χρώμα και τον φωτισμό, καταφέρνει να «οδηγήσει» τη ροή του παιχνιδιού με εντυπωσιακή ακρίβεια. Σε ένα σχετικά «βουβό» παιχνίδι όπως το Reanimal, αυτό είναι κρίσιμο. Βουβό από άποψη καθοδήγησης, γιατί κατά τα άλλα ο ήχος του Reanimal είναι αναντικατάστατος, χτίζει ατμόσφαιρα, προειδοποιεί για κίνδυνο και δίνει υπόσταση κάθε αλληλεπίδραση. Ναι, η κάμερα ήταν υπέροχη, το σύνολο της οπτικοακουστικής εμπειρίας ήταν φανταστικό, ενώ το ίδιο το gameplay ήταν ομαλό και γενικώς καλά ρυθμισμένο. Το Reanimal δεν ήταν, όμως. «τέλειο».

Έστω ότι, όπως προαναφέρθηκε, η «επιτυχία» της εμπειρίας κρέμεται εν μέρει από τη ροή της. Ορίστε μερικά παραπονάκια περί αυτού για να κριτικάρουμε και κάτι από αυτό το υπέροχο δημιούργημα (μην το πάρουν και πάνω τους). Κατά τη διάρκεια του Reanimal σκαρφαλώνετε αμέτρητους τοίχους. Ο ένας παίκτης δίνει ώθηση στον άλλο για να ανέβει κι ύστερα ο πάνω του δίνει το χέρι του και τον τραβάει. Καταλαβαίνω ότι κάπου εδώ είναι η λεπτή γραμμή μεταξύ κριτικής και γκρίνιας, αλλά δεν αντέχω να ξαναδώ αυτό το animation ούτε μία φορά. Έχω πολύ ζωντανές αναμνήσεις των αναστεναγμών μου κάθε φορά που φτάναμε σε έναν ακόμα τοίχο. Το ίδιο ισχύει και για το επαναλαμβανόμενο animation του θανάτου.

Επίσης κουράστηκα λίγο να τιμωρούμαι πρόωρα. Πιο συχνά απ’ όσο θα ήθελα, μπαίναμε σε ένα καινούριο δωμάτιο και πεθαίναμε χωρίς ουσιαστική ευκαιρία να επεξεργαστούμε τη σκηνή. Ο θάνατος σημαίνει αμελητέα απώλεια προόδου, αλλά ένα βασανιστικά αργό animation. Δεν με ενοχλεί που πεθαίνω. Με ενοχλεί που δεν έχω την ευκαιρία να μάθω, πριν πεθάνω.
Εν τέλει, όμως, θες εσύ να παίξεις το Reanimal;

ΓΙΩΡΓΟΣ: Σε ποιον θα πρότεινες το Reanimal;

ΟΛΓΑ: Στον Δήμο.

ΓΙΩΡΓΟΣ: Το ήξερα ότι θα πεις τον Δήμο.

ΓΙΩΡΓΟΣ: Δηλαδή, σε ποιον τύπο παίκτη θα άρεσε;

ΟΛΓΑ: Σε κάποιον που του αρέσουν πιο «καλλιτεχνικές» εμπειρίες και να παίζει με παρέα. Σε κάποιον που του αρέσει να ξεκινούν τα πράγματα από τη μέση, χωρίς πολλές εξηγήσεις.

ΓΙΩΡΓΟΣ: Οπότε σε κάποιον που είναι εντάξει με το να μην καταλαβαίνει, αλλά να ανακαλύπτει.

ΓΙΩΡΓΟΣ: Σε ποιον δε θα αρέσει;

ΟΛΓΑ: Δε θα αρέσει σε κάποιον που θέλει ένα παιχνίδι κυρίως για να «καταφέρνει» και να «εκτελεί».

Αν σου αρέσει να «μπερδεύεσαι όμορφα», να προσπαθείς να λύσεις ένα νοηματικό παζλ χωρίς συγχαρητήρια και να ταξιδεύεις σε ατμοσφαιρικά σκηνικά χωρίς πλοκή, τότε το Reanimal είναι για σένα. Αν ψάχνεις τη χαρά της στρατηγικής, σύνθετες αποφάσεις ή ελευθερία, τότε δε θα σε ικανοποιήσει. Από άποψη τόνου, μην έρθεις στο Reanimal για να ξεφύγεις από το υπαρξιακό βάρος που σε πλακώνει όταν προσπαθείς να κοιμηθείς.

ΟΛΓΑ: Και τα παιδάκια που σώζαμε;

ΓΙΩΡΓΟΣ: Κι αυτό με το πηγάδι; Θύμισέ μου, τι έγινε στο τέλος;

ΟΛΓΑ: Σαν θυσία ήταν.

Ίσως το τίμημα της επιβίωσης μέσα στη βία και την αθλιότητα του πολέμου είναι η αθωότητα. Και το τίμημα της χαμένης αθωότητας ίσως να είναι η βία και η αθλιότητα.

ΟΛΓΑ: Μου άρεσε πολύ το παιχνίδι αλλά στο τέλος με στεναχώρησε.