Γιατί είναι ανώφελο να καβγαδίζουμε στα social media

Κατά την περιήγησή μας στον κόσμο των social media, σίγουρα όλοι έχουμε συναντήσει –αν δεν έχουμε πάρει και μέρος– τουλάχιστον μία φορά καβγάδες στα σχόλια δημοσιεύσεων, που μας κάνουν να θέλουμε να φτιάξουμε ποπκόρν και να παρακολουθήσουμε μέχρι που θα φτάσει η παράνοιά τους. Παράνοια, διότι συνήθως οι καβγάδες αυτοί είναι τελείως άσκοποι, μιας και αποτελούνται από ένα άτομο που δεν πρόκειται να αλλάξει την άποψή του για ένα ζήτημα, ακόμα και όταν ο άλλος αρχίζει να του πετάει επιστημονικά δεδομένα, τα οποία αποφασίζει ή να κάνει πως δεν τα διαβάζει ή να τα αντικρούσει αρχίζοντας να προσβάλλει και να βρίζει ή να τα απορρίψει λέγοντας κάτι, όπως «Αυτά θέλετε να μας κάνετε να τα πιστεύουμε εσείς οι αριστεροί/δεξιοί/φασίστες/φιλελεύθεροι κ.ο.κ.».

Οι αντιδράσεις αυτές συνήθως μας κάνουν να χαρακτηρίσουμε τον άλλον ως χαζό ή αμόρφωτο, αλλά στην πραγματικότητα η προσκόλληση στις ιδέες μας, ακόμα και όταν τα πάντα φαίνεται να τις καταρρίπτουν, δεν είναι κάτι αβάσιμο. Αυτό μας «εξηγεί» ο βρετανός φιλόσοφος Τζον Στιούαρτ Μιλ ήδη από το 1869, όταν το διαδίκτυο και τα social media δεν ήταν ούτε επιστημονική φαντασία, με την έκδοση της έκθεσης «Η υποταγή της γυναίκας», όπου υποστήριζε την ισότητα των δύο φύλων.

Στην πρώτη ενότητα της έκθεσης, όπου εξηγεί το τι θα πραγματευτεί, αναφέρει ότι κατανοεί τη δυσκολία του έργου που αναλαμβάνει, αφού κάθε του λογικό επιχείρημα θα βρει πιθανώς ενάντιό του το μαζικό συναίσθημα. Αυτό, κατά τον Μιλ, δεν είναι απαραίτητα κατακριτέο, καθώς αν παρατηρήσουμε το σύνολο της κοινωνίας μας θα διαπιστώσουμε ότι η πλειοψηφία των επικρατέστερων απόψεων δεν έχει ως βάση της τα δεδομένα, αλλά τα συναισθήματα, με αποτέλεσμα κάθε λογικό επιχείρημα προς ακύρωσή τους όχι απλά να μην έχει το επιθυμητό αποτέλεσμα, αλλά να οδηγεί το άτομο σε μία θέση άμυνας και στο να γαντζωθεί ακόμα πιο έντονα πάνω στον συναισθηματισμό και να βυθιστεί σε αυτόν. Δεν είναι, εξάλλου, τυχαίο ότι κάποιοι από τους πιο πετυχημένους πολιτικούς δεν ανέβηκαν στην εξουσία επικαλούμενοι στατιστικά στοιχεία και μελέτες, αλλά δίνοντας υποσχέσεις και λέγοντας αυτό που το κοινό αίσθημα φαίνεται να θέλει να ακούσει την εκάστοτε χρονική – κοινωνική περίοδο.

Σε έναν καβγά πρόσωπο με πρόσωπο, τα παραπάνω είναι δυνατόν να κάνουν εκείνον που χρησιμοποιεί τα λογικά επιχειρήματα να εγκαταλείψει τις προσπάθειες του για μεταστροφή της άποψης του άλλου, αφού παράγοντες, όπως ο τόνος της φωνής και οι εκφράσεις του προσώπου, θα τον βοηθήσουν να συνειδητοποιήσει ότι ο άνθρωπος που βρίσκεται απέναντι του δεν έχει καμία πρόθεση να αλλάξει την πεποίθηση του. Στο διαδίκτυο, όμως, η κατάσταση αλλάζει, αφού δεν έχουμε τη δυνατότητα να δούμε τις σωματικές αντιδράσεις του συνομιλητή μας και έτσι απλά τον βομβαρδίζουμε με όλο και περισσότερα δεδομένα πιστεύοντας ότι αυτό θα έχει κάποιο άλλο αποτέλεσμα, πέραν του να χάσουμε τον χρόνο μας και ο άλλος να έχει προσκολληθεί ακόμα περισσότερο στα πιστεύω του.

Ωστόσο, αν θέλουμε να έχουμε έστω και μία πιθανότητα να κερδίσουμε κάτι από μία διαδικτυακή σύγκρουση, αυτό θα μπορούσε να είναι το να μάθουμε εμείς οι ίδιοι κάτι, αντί του να πατρονάρουμε τους άλλους. Ο Μιλ, σε μία άλλη έκθεσή του, μας προτρέπει να γίνουμε πιο ανοιχτόμυαλοι και να μελετήσουμε την πιθανότητα εμείς να είμαστε τελικά οι λάθος και όχι ο συνομιλητής μας, ερευνώντας αν τα επιχειρήματά του έχουν κάποια λογική βάση, την οποία εμείς μέχρι τώρα αγνοούσαμε.

Εξάλλου, ο κοινωνικός κονστρουκτιβισμός - το φιλοσοφικό ρεύμα που θεωρεί ότι κάθε αλήθεια, ακόμα και επιστημονική, στην πραγματικότητα έχει άμεση σχέση με τις εκάστοτε κοινωνικές αξίες - δεν είναι κάτι φανταστικό, αλλά κάτι που σε σημαντικό βαθμό επαληθεύεται αν καθίσουμε και αναλογιστούμε με πόσους διαφορετικούς τρόπους θα μπορούσαν να έχουν μεταφραστεί, οργανωθεί και χρησιμοποιηθεί επιστημονικά δεδομένα εντός ενός διαφορετικού κοινωνικοπολιτικού συστήματος από το δικό μας. Έτσι, δεν θα ήταν απίθανο να καταλήξουμε στο ότι αυτό που μας διαφοροποιεί από τον άλλον δεν είναι η πίστη μας στα πρωταρχικά δεδομένα, αλλά το πλαίσιο στο οποίο τα θέτουμε.

Στην τελική, σκέψου ότι, κατά τον ίδιο τρόπο που θεωρείς ότι εσύ έχεις δίκιο 100%, έτσι το πιστεύει και αυτός που διαφωνεί μαζί σου. Γιατί είσαι τόσο σίγουρος ότι εσύ είσαι ο σοφός της υπόθεσης;