Ανδρέας Γρηγοριάδης: Τίποτα εν μπορεί να λερώσει αυτό το ανέγγιχτο συναίσθημα που σου γεννάει η Νάξος.
Δεν τρελαίνομαι για τα νησιά το καλοκαίρι. Πολύς κόσμος. Πολλή φασαρία. Πολλή οργάνωση για τα εισιτήρια, πολλή κίνηση στα πλοία. Το καλοκαίρι δεν είναι επαρκές κριτήριο για κανένα νησί, πόσο μάλλον για ένα κυκλαδονήσι. Άρα γιατί εξακολουθώ να πηγαίνω στη Νάξο; Ποια σκοτεινή δύναμη με ελέγχει και με βάζει να επιστρέφω εκεί; Και γιατί χαμογελάω όταν η αυγουστιάτικη ταλαιπωρία μου ξεκινάει; Για να δώσω μια απάντηση, θα πρέπει να ξεκινήσω από την αρχή. Να γυρίσω αρκετά χρόνια πίσω.
Είδα για πρώτη φορά τη Νάξο στις αρχές της δεκαετίας του ’80. Τη ροκ εποχή του ανθρώπου. Ένα παλιό λεωφορείο μάς πήρε απ’ το λιμάνι κάτω από την επιβλητική Πορτάρα, μια παρέα δεκαεπτάχρονων με μακριά μαλλιά και κοντά πορτοφόλια,και μας άφησε στην Αγία Άννα. Κι από εκεί με τα πόδια προς την Πλάκα. Και προς το τέλος του πολιτισμού όπως τον ήξερα. Το θέαμα ήταν εκπληκτικό. Άμμος, καλάμια και γαλάζια νερά που δεν τελείωναν πουθενά. Είχες την αίσθηση ότι μπορούσες να κάνεις τον γύρο του κόσμου περπατώντας μόνο πάνω σε άμμο. Τα πολλά ρούχα και τα πολλά χρήματα ήταν σχεδόν άχρηστα. Τα μόνα πράγματα που χρειαζόσουν ήταν ένα μαγιό, ένα sleeping bag και τις δυο τρεις ταβέρνες, μακριά η μία από την άλλη, που σερβίρανε πατάτες με τα πάντα. Πατάτες με αυγά. Πατάτες με κεφτέδες, πατάτες με γεμιστά, πατάτες με πατάτες. Ο χρόνος δεν είχε καμία σημασία εκεί. Η αίσθηση που είχες ήταν απλή: Οι Lynyrd Skynyrd δεν θα γεράσουν ποτέ, το ΠΑΣΟΚ θα κυβερνάει για πάντα και οι χειμώνες θα παραμείνουν μια ανεπιβεβαίωτη φήμη.
40 χρόνια μετά, πολλά έχουν αλλάξει. Άλλα προς το καλύτερο, άλλα όχι.Τα πατατοχώραφα μειώνονται σταθερά και δίνουν τη θέση τους σε καινούργια τουριστικά καταλύματα, οι ομπρέλες ορίζουν μια νέα γεωγραφία στις παραλίες και η κίνηση στους δρόμους θυμίζει μεγαλούπολη με λάθος κυκλοφοριακές ρυθμίσεις. Τι να κάνουμε, ο Αύγουστος ου γαρ έρχεται μόνος. Όμως τίποτα απ’ όλα αυτά δεν μπορεί να νικήσει ή, για να είμαι πιο ακριβής, να λερώσει αυτό το ανέγγιχτο συναίσθημα που σου γεννάει η Νάξος. Αρκεί να το αναζητήσεις πέρα από τα αναμενόμενα. Αυτά έτσι κι αλλιώς είναι όλα εκεί.
Τα νερά είναι μοναδικά. Δεν θέλεις να βγεις από τη θάλασσα. Στις νότιες παραλίες όταν έχει βοριά, στις βορινές όταν φυσάει αντίθετα. Στα ηπειρωτικά χωριά το φαγητό είναι από πάρα πολύ καλό έως εξαιρετικό και το ντόπιο κρασί μπορεί να αλλάζει λίγο από ταβέρνα σε ταβέρνα, αλλά τα σπουδαία χαρακτηριστικά του είναι παντού ίδια. Δοκιμάστε το. Εμφιαλωμένα έχει παντού. Αυτό το κρασί το έχει μόνο εκεί.
Ο αέρας είναι σταθερός. Στο νησί φυσάει. Για τους ανυποψίαστους ίσως είναι μια μικρή ενόχληση, ειδικά όταν κυνηγάνε τις ομπρέλες τους ξυπόλυτοι στην καυτή άμμο. Για τους περισσότερους είναι ο ορισμός της αναπνοής.
Και νέοι άνθρωποι επιστρέφουν. Το νησί μεγαλώνει τον πληθυσμό του και τις ιδέες του. Φτιάχνουν μικρές φάρμες, ωραία μπαράκια, καλλιεργούν τοπικά προϊόντα, ξαναγεννάνε την παραδοσιακή κουζίνα με τον τρόπο τους στον τόπο τους. Και κάνουν το σωστό, γιατί τίποτα δεν είναι χειρότερο απ’ την εγκατάλειψη.
Η Νάξος είναι όλα αυτά, αλλά είναι κάτι περισσότερο. Κάτι πέρα από τα ενετικά κάστρα και τους αρχαίους κούρους, από το καλό φαγητό, τις ατέλειωτες παραλίες και τα πρώτα ποτάκια στο ηλιοβασίλεμα. Αν είστε ανοιχτοί, θα το καταλάβετε. Ίσως από την πρώτη στιγμή, ίσως κάποια στιγμή. Εγώ το καταλαβαίνω κάθε φορά που ακούω τη φίλη μου την Κούλα στη Γοργόνα, στην Αγία Άννα, να μου λέει «γύρισες;» με φωνή που βάζει κάτω όλους τους ηθοποιούς και τους εκφωνητές στον κόσμο, λέω μέσα μου, ναι γύρισα.
Και μάλλον θα συνεχίσω να γυρνάω.
*Ο Ανδρέας Γρηγοριάδης είναι chief creative director στη διαφημιστική εταιρεία The Newtons Laboratory
17°
