Τα συν και τα πλην των Ανανώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) στην Ελλάδα

Για τις ΑΠΕ (Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας), η Ελλάδα με πολύ ήλιο και αέρα θεωρείται ότι είναι ευνοημένη από την φύση. Ομως, τον τελευταίο καιρό γινόμαστε μάρτυρες σημαντικών αντιδράσεων σχεδόν σ’ όλες τις περιοχές της Ελλάδας για την κατασκευή και τοποθέτηση πάρκων ανεμογεννητριών (Δήμος Χανίων 2026, Σατραβάλης 2026, Ταχυδρόμος 2026, Δήμος Ηγουμενίτσας 2026). Ενώ σε καμμία απ’ αυτές τις συγκεντρώσεις δεν αμφισβητείται ο στόχος της πράσινης μετάβασης και της νέας τεχνολογίας των ΑΠΕ, εν τούτοις σε περιοχές μεγάλου φυσικού κάλλους και έντονης τουριστικής ανάπτυξης αμφισβητείται ο τρόπος με τον οποίο προωθούνται τα έργα αυτά.

Ενα τέτοιο έργο τοποθέτησης βιομηχανικού πάρκου ανεμογεννητριών σχεδιάζεται να γίνει από μεγάλη τεχνική εταιρεία σε 4 νησιά του Αιγαίου (Άνδρος, Τήνος, Νάξος, Πάρος) για να καλύψει τόσο τις ενεργειακές ανάγκες των νησιών όσο και ανάγκες της ελληνικής ενδοχώρας, εκμεταλλευόμενο την πρόσφατη ηλεκτρική διασύνδεση με καλώδιο των νησιών και το μεγάλο αιολικό δυναμικό του Αιγαίου. Ως αντίδραση στο σχέδιο αυτό οργανώθηκε από διακομματική επιτροπή του Δήμου Νάξου ημερίδα (Κυριακή 4 Οκτωβρίου 2026), με στόχο την ενημέρωση για το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο (ΕΧΠ) για τις ΑΠΕ, που κυκλοφόρησε τον Αύγουστο 2026 (ΦΕΚ Δ’ 694/19.08.2-26) και αντκατέστησε το παλαιό πλαίσιο του 2008 (ΦΕΚ Β’ 2464/03.12.2008). Στην συνέχεια την εκδήλωση της Νάξου ακολούθησαν παρόμοιες εκδηλώσεις σχεδόν σ’ όλη την Ελλάδα. Είναι λοιπόν λογικό να χρησιμοποιήσω την περίπτωση της Νάξου ως πιλότο για όλες τις εγκαταστάσεις ανεμογεννητριών στην Ελλάδα.

Στα θετικά του νέου ΕΧΠ για τις ΑΠΕ συγκατελέγονται:

- Προτεραιοποίησή του έναντι άλλων χωροταξικών (περιφερειακών πολεοδομικών, θαλάσσιων, κλπ.).
- Θεσμική αναγνώριση οχλήσεων. Μέχρι την έκδοση του ΕΧΠ δεν αναγνωριζόταν η όχληση που προκύπτει από τις ΑΠΕ.
- Παροχή κινήτρων για χωροθέτηση ΑΠΕ σε τεχνικά ή επιβαρυμένα περιβάλλοντα.
- Εισαγωγή κριτηρίων φέρουσας ικανότητας. Μια πολύ ασαφής έννοια μέχρι πρόσφατα.
- Θεσμοθέτηση απόλυτων ζωνών αποκλεισμού στον θαλάσσιο χώρο.

Σύμφωνα με την Σχολή Μηχανολόγων Μηχανκών ΕΜΠ (βλ. Αναφορές), η οποία κάνει σπουδαία δουλειά στο γνωστικό αντικείμενο των ανεμογεννητριών τόσο με διδακτικό όσο και με ερευνητικό έργο και το μέλος της ΡΑΕΥ Ομ. Καθ. ΕΜΠ Δ. Παπαντώνη, οι νέας τεχνολογίας μεγάλες ανεμογεννήτριες έχουν τις εξής βελτιώσεις:

- Μεγάλο ύψος και αργή περιστροφή
- Πρακτικά αθόρυβες
- Μεγάλη ισχύς που σημαίνει ότι τοποθετούνται λιγότερες

Οι αντιδρούντες στις ανεμογεννήτριες τους καταλογίζουν καταστροφή του φυσικού τοπίου από τα έργα εγκατάστασής τους (διάνοιξη δρόμων μεγάλου πλάτους σε παρθένα εδάφη, εκσκαφές, μπετά, κ.λ.π.), οπτική όχληση στις κορυφογραμμές, θόρυβο, θάνατο πτηνών, ακόμη και, μέχρι πρόσφατα, πρόκληση δασικών πυρκαγιών για την μετέπειτα εγκατάσταση ανεμογεννητριών στις αναδασωτέες εκτάσεις (Σαραντής, 2026, Μπομπολάκη, 2026). Τα προβλήματα αυτά οδηγούν κυρίως σε ανάσχεση της τουριστικής ανάπτυξης σε περιοχές που αυτή έχει αναδειχθεί ως η κύρια οικονομική δραστηριότητα. Επίσης η ταχύτητα με την οποία προωθείται η ενεργειακή μετάβαση (η Ελλάδα είναι πρωτοπόρος στην ΕΕ), μπορεί να δημιουργήσει σημαντικά προβλήματα. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της ταχείας απανθρακοποίησης στην περιοχή της Πτολεμαϊδας (εργοστάσια ηλεκτροπαραγωγής με ντόπιο λιγνίτη), που οδήγησε σε μαρασμό ολόκληρη την περιοχή της Κοζάνης (Τζιαντζή, 2026).

Υπάρχουσα κατάσταση Νάξου

Η Νάξος είναι νησί με έντονη τουριστική ανάπτυξη αλλά και σημαντική αγροτική παραγωγή. Έχει υπέροχο φυσικό περιβάλλον, αρχαία και πολιτισμό. Πρόσφατα έγινε ηλεκτρική διασύνδεση με την ενδοχώρα, ενώ πριν κάλυπτε τις ενεργειακές ανάγκες της με την καύση εξαιρετικά ρυπογόνου μαζούτ σε θερμικό σταθμό στην Πάρο. Διαθέτει περιοχή Natura 2000 έκτασης 89,7 τ.χλμ. (Μικρή Βίγλα, Πλάκα, Όρος Ζας με 1400 μ. υψόμετρο, κλπ.).

Οι ενεργειακές ανάγκες της Νάξου ανέρχονται σε 15-20 MW τον Χειμώνα και 40-50 MW το καλοκαίρι. Υπάρχουν 2 αιολικά πάρκα. Ενα στην θέση “Αμμόμαξη” (στον Κόρωνα ισχύος 7,56 MW με ανεμογεννήτριες ισχύος 0,84 MW η κάθε μία) και ένα στην Θέση “Γαλήνη” (1 ανεμογεννήτρια παλιά ισχύος 0,3-0,6 MW).

Επιθυμία των κατοίκων είναι για αναστολή λειτουργίας τους. Όμως, τα υπάρχοντα αιολικά έχουν δικαίωμα για άλλα 5 χρόνια λειιτουργίας. Επίσης, υπάρχουν σχέδια για βιομηχανικό αιολικό πάρκο (από μεγάλη τεχνική εταιρεία) σε 4 μεγάλα νησιά του Αιγαίου (Άνδρος, Νάξος, Πάρος, Τήνος), ώστε εκμεταλλευόμενοι το ισχυρό αιολικό δυναμικό του Αιγαίου και την ηλεκτρική διασύνδεση με την ελληνική ενδοχώρα να παρέχουν ηλεκτρική ενέργεια στο δίκτυο της ΔΕΗ. Το νέο ΕΧΠ για τις ΑΠΕ έχει μεταβατικές διατάξεις, με τις οποίες εξαιρεί τις ήδη εγκεκριμένες αδειοδοτήσεις.

Φέρουσα ικανότητα

Εξαιρετικά πολύπλοκο, πολυπαραμετρικό πρόβλημα υπολογισμού που αφορά ανάγκες υδροδότησης, λιμενικών εγκαταστάσεων, τουριστικών καταλυμμάτων, ενέργειας κλπ. ανά κάτοικο. Υπάρχουν και μαθηματικές φόρμουλες.

Το νέο ΕΧΠ προβαίνει σε διοικητικό και όχι ουσιαστικό καθορισμό της φέρουσας ικανότητας. Κυκλοφόρησε με καθυστέρηση τόση ώστε να έχει ήδη συμβεί σημαντική απορρύθμιση του γεωγραφικού χώρου. Επιθυμητή θα ήταν η αντικατάσταση του κριτηρίου επιφανειακής κάλυψης (4% για τα νησιά) από κριτήριο μήκους κορυφογραμμής βουνών με μεγάλη κλίση και ανά δημοτική ενότητα.

Εναλλακτικές λύσεις

Προβάλλεται από τους κατοίκους ως εναλλακτική λύση η τοποθέτηση φωτοβολταϊκών στις στέγες σπιτιών ή στην άκρη των δρόμων. Τα φωτοβολταϊκά έχουν τα εξής μειονεκτήματα:

- Θέλουν πολύ χώρο
- Απαιτείται καλαισθησία ιδιαίτερα σε τουριστικές περιοχές και πρέπει να επικαλύπτονται με ανακλαστικά υλικά (αυξημένο κόστος).
- Για την χρηματοδότησή τους χρειάζονται κρατικά κίνητρα αλλά και η ελεύθερη βούληση των ιδιοκτητών σπιτιών, με ό,τι κι αν σημαίνει αυτό για τον χρόνο τοποθέτησης και τον συντονισμό, σε σύγκριση με τα οργανωμένα έργα τοποθέτησης ανεμογεννητριών και τα μεγάλα πάρκα φωτοβολταϊκών.
- Χρειάζονται σημαντική ανακύκλωση υλικών στο τέλος του κύκλου ζωής τους.

Για την τοποθέτηση φωτοβολταϊκών διεθνώς συνίσταται η αξιοποίηση υποβαθμισμένων χώρων όπως εγκαταλειμμένα μεταλλεία, χωματερές, κλπ. Στην Νάξο υπάρχει χώρος παλιού μεταλλείου σμύριδας αλλά η τοπική κοινότητα έχει άλλα σχέδια γι' αυτό.

Άλλες εναλλακτικές προτάθηκαν από τον ομιλητή Καθ. Φ. Κουτελιέρη, όπως η ενεργειακή αξιοποίηση αποβλήτων, φέρνοντας ως παράδειγμα παρόμοια μονάδα που υπάρχει στο γειτονικό νησί της Άνδρου. Επίσης, μικρές ανεμογεννήτριες στις στέγες σπιτιών θα ήταν μία λύση αν και απαγορεύονται από το υπάρχον θεσμικό πλαίσιο.

Ευρωπαϊκή Ενωση (ΕΕ)

Στις 17/7/2026 εγκρίθηκε απ’ο την ΕΕ το Σχέδιο Δράσης για την Ηλεκτροδότηση (Electrification Plan). Αυτό προβλέπει:
- Ταχύτερη ενσωμάτωση παραγόμενης αιολικής ενέργειας στο ηλεκτρικό δίκτυο της ΕΕ.
- Μείωση κόστους του ηλεκτρικού ρεύματος για τις επιχειρήσεις και την κοινωνία.
- Ενίσχυση χρηματοδότησης για την πράσινη μετάβαση με χρήματα από τα έσοδα του εμπορίου ρύπων (ETS). Προβλέπεται ποσοστό τουλάχιστον 50% των εσόδων ETS σε έργα απανθρακοποίησης και ΑΠΕ.

Σύνοψη πλεονεκτημάτων και μειονεκτημάτων των ΑΠΕ

Στον πυρήνα της πράσινης μετάβασης βρίσκονται οι ΑΠΕ (ανεμογεννήτριες και φωτοβολταϊκά κυρίως), που έχουν σημαντικά πλεονεκτήματα έναντι των ορυκτών καυσίμων. Δεν εκπέμπουν αέρια του θερμοκηπίου (όπως το διοξείδιο του άνθρακα), ο ήλιος και ο αέρας είναι φυσικοί πόροι που δεν τελειώνουν ποτέ, όντας εγχώριες μειώνουν την εξάρτηση της χώρας από εισαγωγές καυσίμων, δημιουργούν πολλές νέες θέσεις εργασίας και δίνεται η δυνατότητα σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις της αυτοπαραγωγής, δηλαδή να παράγουν την δική τους ενέργεια (π.χ. μέσω φωτοβολταϊκών στην στέγη ή στο μπαλκόνι) μειώνοντας τους λογαριασμούς τους.

Οι ΑΠΕ όμως έχουν και σοβαρά μειονεκτήματα Δεν παράγουν ηλεκτρικό ρεύμα όταν ο ήλιος λάμπει (τα φωτοβολταϊκά) και όταν δεν φυσάει (ανεμογεννήτριες), Πετρόπουλος και Τατσιόπουλος, 2026. Εξ’ ού και η ανάγκη τεράστιων επενδύσεων για την εγκατάσταση συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας (συσσωρευτές και δευτερευόντως αντλησιοταμίευση, ηλεκτρικά αυτοκίνητα, ηλεκτρόλυση για παραγωγή υδρογόνου, κ.α.), Παπαντώνης 2021. Η γειτονική Βουλγαρία έχει προχωρήσει πάρα πολύ στα συστήματα αποθήκευσης ενέργειας, ενώ η Ελλάδα μόλις τώρα ξεκινά (Helleniq Energy, 2026). Επιπλέον, οι ΑΠΕ έχουν υψηλό αρχικό κόστος για την κατασκευή και εγκατάσταση υποδομών (αιολικά πάρκα, μεγάλα φωτοβολταϊκά, δίκτυα μεταφοράς), απαιτούν συχνά μεγάλες εκτάσεις γης, μπορεί να επηρεάσουν την τοπική χλωρίδα/πανίδα (π.χ. κίνδυνος για τα πτηνά από τις ανεμογεννήτριες), έρχονται συχνά σε σύγκρουση με τις τοπικές κοινωνίες λόγω αλλοίωσης του φυσικού τοπίου (οπτική όχληση) ή περιορισμού άλλων δραστηριοτήτων όπως ο τουρισμός και η γεωργία και τα υλικά τους μετά το τέλος της ζωής τους παρουσιάζουν δυσκολίες στην ανακύκλωση.

Τί πρέπει να γίνει

Η ευρωπαϊκή χώρα με την μεγαλύτερη αποδοχή ανεμογεννητριών εκ μέρους των κατοίκων είναι η Δανία (51%), την οποία μπορούμε να θεωρήσουμε ως πρότυπο κρατικής πολιτικής στον τομέα αυτόν.
Στην Δανία η τοπική κοινωνία αντιμετωπίζεται ως “συνέταιρος” της ενεργειακής μετάβασης, έχει την δυνατότητα αγοράς του 20% των μετοχών της δημιουργούμενης εταιρείας εκμετάλλευσης των ανεμογεννητριών και έτσι βλέπει το “όφελος” από την εγκατάστασή τους. Στην Ελλάδα δίνεται ένα ανταποδοτικό όφελος 3% επί των εσόδων (παλαιότερα ήταν 2%), που μάλλον αποτελεί ψίχουλα και χρειάζεται σημαντική ενίσχυση. Σε κάθε περίπτωση, η bottom-up και όχι top-down προσέγγιση που χρησιμοποιείται σημαίνει διαβούλευση και σύμφωνη γνώμη της τοπικής κοινωνίας προκειμένου να προχωρήσει οποιοδήποτε παρόμοιο έργο. Βέβαια, η Δανία είναι μία επίπεδη χώρα με τελείως διαφορετικό γεωγραφικό ανάγλυφο από την Ελλάδα και επιπλέον και στην Δανία έχουν αρχίσει αντιδράσεις για την τοποθέτηση ανεμογεννητριών. Λύση φαίνεται να δίνουν τόσο η υιοθέτηση νέων βελτιωμένων πολιτικών πρακτικών στην συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών και το ύψος της αποζημίωσης όσο και οι πλωτές υπεράκτιες (όχι οι παράκτιες) ανεμογεννήτριες που για την Ελλάδα είναι ακόμη ανώριμες, κυρίως λόγω της έλλειψης κατάλληλου θαλάσσιου χωροταξικού σχεδίου (με χωροθέτηση των λιβαδιών ποσειδωνίας, κλπ).

Αναφορές

Δήμος Ηγουμενίτσας (2026), Αιολικό στο στο Μαργαρίτι – Οι άδειες, τα εκρηκτικά και οι παρεμβάσεις στον δρόμο Καρτέρι-Πέρδικα, epiruspost.gr
Δήμος Χανίων (2026), «Όχι» στις ανεμογεννήτριες, neakriti.gr.
Helleniq Energy (2026), Σε λειτουργία το πρώτο πάρκο μπαταριών, protothema.gr.
Μπομπολάκη, Ν. (2026), Θα έχουμε ανατροπή; Facebook Lydia Carras.
Παπαντώνης, Δ (2021)., Τί είναι και πως λειτουργούν οι μονάδες αντλησιοταμίευσης, A-Energy/Ecopress.
Πετρόπουλος, Ν. Και Η. Τατσιόπουλος (2026), Πυρηνική ενέργεια ή ΑΠΕ με αποθήκευση;. Athensvoice.gr
Σαραντής, Τ., (2026), Κρίνεται στο ΣτΕ η εγκατάσταση ανεμογεννητριών σε καμένες, αναδασωτέες εκτάσεις – Όλο το χρονικό της υπόθεσης, efsyn.gr.
Σατραβάλης, Β. (2026), Ανεμογεννήτριες .... μία τέλεια αποικιοκρατική καταιγίδα, arglikeseidhseis.gr.
Ταχυδρόμος (2026), Καθολικό «όχι» στις ανεμογεννήτριες στο Πήλιο από επιστήμονες και φορείς σε ημερίδα στις Μηλιές, taxydromos.gr.
Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών ΕΜΠ, www.mech.ntua.gr.
Τζιαντζή, Α. (2026), Eurostat: Βούλιαξε το ΑΕΠ στη Δυτική Μακεδονία – Ποιες είναι οι 5 οικονομικά ασθενέστερες περιφέρειες, in.gr.