Health & Fitness

Υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα: Με ποιες ασθένειες συνδέεται η κατανάλωσή τους

Έρευνες τα συσχετίζουν με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου, καρδιαγγειακών νοσημάτων και κατάθλιψης

Newsroom
2’ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα συνδέονται με χρόνιες παθήσεις και αυξημένη θνησιμότητα - Πώς μπορούμε να περιορίσουμε την κατανάλωσή τους.

Οι επιπτώσεις από την υψηλή κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων ενδέχεται να είναι πολύ ευρύτερες από την αύξηση του σωματικού βάρους.

Μεγάλες επιστημονικές αναλύσεις συσχετίζουν τη συστηματική παρουσία των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων στη διατροφή με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών και μεταβολικών νοσημάτων, προβλημάτων του γαστρεντερικού συστήματος, κατάθλιψης, άγχους, καρκίνου, αλλά και θανάτου από κάθε αιτία.

Τα δεδομένα αυτά παρουσιάζει η παθολόγος και καθηγήτρια Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, σε συνέντευξή της στο Πρακτορείο FM. Όπως επισημαίνει, ακόμη και σχετικά μικρές αλλαγές στις καθημερινές διατροφικές συνήθειες μπορούν να έχουν θετική σημασία.

Ενδεικτική είναι μελέτη στην οποία συμμετείχαν περισσότεροι από 300.000 Ευρωπαίοι και οι οποίοι παρακολουθήθηκαν για αρκετά χρόνια. Σύμφωνα με τα ευρήματα που επικαλείται η καθηγήτρια, η αντικατάσταση του 10% της ημερήσιας πρόσληψης επεξεργασμένων και υπερεπεξεργασμένων τροφίμων με προϊόντα ελάχιστης επεξεργασίας συσχετίστηκε με χαμηλότερη θνησιμότητα.

Από την αύξηση του βάρους στις χρόνιες παθήσεις

Η σύσταση των προϊόντων και ο τρόπος παρασκευής τους αποτελούν βασικούς παράγοντες για την αξιολόγηση των επιπτώσεών τους. Οι πρόσθετες ουσίες και τα συστατικά τους μπορούν να αυξήσουν τη θερμιδική πρόσληψη, διευκολύνοντας την αύξηση του σωματικού βάρους.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί, σύμφωνα με την κ. Ψαλτοπούλου, η κατανάλωση τέτοιων τροφίμων από μικρή ηλικία, καθώς και η σύνδεσή τους με την παιδική παχυσαρκία, ένα πρόβλημα που απασχολεί έντονα και την Ελλάδα.

Οι πιθανοί μηχανισμοί επιβάρυνσης της υγείας είναι περισσότεροι από ένας. Η καθηγήτρια αναφέρεται σε διαταραχές στη λειτουργία της ινσουλίνης, οι οποίες ενδέχεται να αυξήσουν την πιθανότητα εμφάνισης σακχαρώδους διαβήτη, δυσλιπιδαιμίας, υπέρτασης και λιπώδους διήθησης του ήπατος. Πρόκειται για καταστάσεις που επιβαρύνουν τον οργανισμό και συνδέονται με την εμφάνιση καρδιαγγειακών νοσημάτων.

Παράλληλα, ένα διατροφικό πρότυπο με αυξημένη παρουσία υπερεπεξεργασμένων προϊόντων μπορεί να συνοδεύεται από άλλες επιβαρυντικές συνήθειες, όπως η περιορισμένη σωματική δραστηριότητα, οι διαταραχές ύπνου και το αυξημένο άγχος.

Ποια προϊόντα ανήκουν στην κατηγορία

Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα είναι βιομηχανικά παρασκευάσματα που έχουν υποστεί εκτεταμένη επεξεργασία και περιλαμβάνουν διάφορα πρόσθετα συστατικά. Στα χαρακτηριστικά παραδείγματα συγκαταλέγονται τα συσκευασμένα κρουασάν, τα κέικ, τα μπισκότα, τα γαριδάκια, τα πατατάκια και άλλα σνακ μεγάλης διάρκειας ζωής, καθώς και τα αναψυκτικά.

Ωστόσο, όπως διευκρινίζει η καθηγήτρια, δεν έχουν όλα τα υπερεπεξεργασμένα προϊόντα την ίδια διατροφική αξία ούτε επιβαρύνουν εξίσου την υγεία. Σημασία έχει και η συχνότητα με την οποία καταναλώνονται, αλλά και η θέση που καταλαμβάνουν στο καθημερινό διαιτολόγιο.

Γιατί δεν χορταίνουμε εύκολα

Ένα ακόμη ζήτημα που εξετάζεται είναι ο τρόπος με τον οποίο τα συγκεκριμένα τρόφιμα επηρεάζουν την όρεξη και το αίσθημα κορεσμού. Η σύνθεσή τους μπορεί να ευνοεί την κατανάλωση μεγαλύτερων ποσοτήτων, χωρίς να δημιουργείται ανάλογη αίσθηση πληρότητας.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι φυτικές ίνες, οι οποίες συμβάλλουν στον κορεσμό και αποτελούν βασικό στοιχείο μιας ισορροπημένης διατροφής. Πολλά υπερεπεξεργασμένα προϊόντα περιέχουν μικρές ποσότητες φυτικών ινών, με αποτέλεσμα να μην ενισχύουν επαρκώς το αίσθημα του χορτασμού. Στις καθημερινές διατροφικές επιλογές, προσθέτει η κ. Ψαλτοπούλου, θα πρέπει να συνυπολογίζονται και τα αναψυκτικά.

Τι πρέπει να προσέχουμε στις διατροφικές ετικέτες

Η προβολή ενός προϊόντος ως υγιεινού δεν αποτελεί από μόνη της εγγύηση για την πραγματική διατροφική του αξία. Η καθηγήτρια συνιστά προσοχή σε διαφημιστικές ενδείξεις όπως «0% λιπαρά», «χωρίς προσθήκη ζάχαρης», «με έξτρα πρωτεΐνη» ή «με προσθήκη βιταμινών».

Η αφαίρεση ενός συστατικού ή η προσθήκη ενός θρεπτικού στοιχείου δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το τελικό προϊόν είναι συνολικά καλύτερο. Για τον λόγο αυτό, η αξιολόγηση δεν θα πρέπει να περιορίζεται σε όσα αναγράφονται με μεγάλα γράμματα στη συσκευασία.

Αντίθετα, είναι σημαντικό να εξετάζεται ολόκληρη η διατροφική ετικέτα, με έμφαση στην περιεκτικότητα σε σάκχαρα και λιπαρά, αλλά και στα συστατικά που χρησιμοποιούνται στην παρασκευή του προϊόντος.

Περισσότερη μεσογειακή διατροφή, λιγότερα συσκευασμένα προϊόντα

Η μείωση των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων δεν σημαίνει ότι πρέπει να αποκλειστεί κάθε επεξεργασμένο προϊόν από τη διατροφή ούτε ότι χρειάζονται απόλυτες απαγορεύσεις. Το ζητούμενο είναι να περιοριστεί η συχνότητα κατανάλωσής τους και να ενισχυθεί η παρουσία τροφίμων που αποτελούν τη βάση της μεσογειακής διατροφής.

Φρούτα, λαχανικά και όσπρια χρειάζεται να έχουν κεντρική θέση στο καθημερινό τραπέζι, ενώ τα περισσότερο επεξεργασμένα προϊόντα να καταλαμβάνουν μικρότερο μέρος του διαιτολογίου.

Η κατεύθυνση αυτή αφορά όλες τις ηλικιακές ομάδες, από τα παιδιά και τους εφήβους μέχρι τους ενηλίκους. Στόχος, όπως υπογραμμίζει η κ. Ψαλτοπούλου, είναι η υιοθέτηση διατροφικών συνηθειών που συμβάλλουν σε περισσότερα χρόνια ζωής και μικρότερο κίνδυνο ασθενειών.