Health & Fitness

Έχετε έλλειψη σιδήρου; Πώς να συνδυάζετε τις τροφές για καλύτερη απορρόφηση

Τα λάθη που κάνουμε συχνά και οι ποσότητες σιδήρου που χρειαζόμαστε κάθε μέρα

Newsroom
4’ ΔΙΑΒΑΣΜΑ

Σίδηρος: Πώς να συνδυάζετε τις τροφές για καλύτερη απορρόφηση - Οι ποσότητες που χρειαζόμαστε κάθε μέρα

Όταν πρόκειται για την απορρόφηση του σιδήρου, σημασία δεν έχει μόνο τι τρώμε, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο το καταναλώνουμε.

Η έλλειψη σιδήρου είναι η συχνότερη διατροφική ανεπάρκεια παγκοσμίως, ιδιαίτερα μεταξύ των παιδιών και των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας. Η κόπωση, η αδυναμία και η δύσπνοια είναι ενδείξεις ότι ενδέχεται να έχουμε χαμηλά επίπεδα σιδήρου, καθώς αυτό το απαραίτητο μέταλλο συμβάλλει στην παραγωγή της αιμοσφαιρίνης, της πρωτεΐνης που μεταφέρει οξυγόνο σχεδόν σε κάθε σημείο του σώματός μας.

«Είναι προτιμότερο να προσπαθούμε να προλάβουμε την αναιμία ακολουθώντας την κατάλληλη διατροφή», λέει η Σούζαν Φέργουεδερ-Τέιτ, καθηγήτρια Μεταβολισμού Μετάλλων στο Πανεπιστήμιο της Ανατολικής Αγγλίας. Ωστόσο, όσον αφορά το πόσο εύκολα απορροφά ο οργανισμός μας τον σίδηρο από τις τροφές, δεν είναι όλες οι πλούσιες σε σίδηρο επιλογές ίδιες.

Οι δύο μορφές σιδήρου που προσλαμβάνουμε μέσω της διατροφής

Υπάρχουν δύο μορφές σιδήρου που προσλαμβάνουμε μέσω της διατροφής. Ο αιμικός σίδηρος βρίσκεται στο κρέας και τα θαλασσινά, ενώ ο μη αιμικός προέρχεται από φυτικές τροφές. Ο οργανισμός μας απορροφά ευκολότερα τον πρώτο σε σχέση με τον δεύτερο. Συγκεκριμένα, απορροφά περίπου το 15%-30% του αιμικού σιδήρου, ενώ το ποσοστό είναι χαμηλότερο για τις διάφορες μορφές μη αιμικού σιδήρου: περίπου 2% από τα αποξηραμένα όσπρια και 7%-9% από τα φυλλώδη λαχανικά.

Ωστόσο, καθώς αυξάνονται οι ανησυχίες τόσο για το κόστος όσο και για τις επιπτώσεις του κόκκινου κρέατος στην υγεία και το περιβάλλον, ορισμένοι άνθρωποι περιορίζουν την κατανάλωσή του. Αυτό θα μπορούσε να συμβάλει στην εμφάνιση έλλειψης σιδήρου, εάν δεν αντικατασταθεί από άλλες πηγές του μετάλλου, επισημαίνει η Γεμισί Λατούντε-Ντάντα, ανώτερη λέκτορας Διατροφικών Επιστημών στο King's College του Λονδίνου.

Πόσο σίδηρο χρειαζόμαστε;

Ακολουθούν οι συνιστώμενες ημερήσιες ποσότητες σύμφωνα με το βρετανικό Εθνικό Σύστημα Υγείας (NHS):
- Άνδρες ηλικίας 19 ετών και άνω: 8,7 mg.
- Γυναίκες ηλικίας 19 έως 49 ετών: 14,8 mg (αν και όσες έχουν έντονη έμμηνο ρύση συχνά χρειάζονται περισσότερο).
- Γυναίκες ηλικίας 50 ετών και άνω: 8,7 mg.

Ευτυχώς, υπάρχουν πολλές φυτικές τροφές που αποτελούν πηγές σιδήρου και μπορούν να συμβάλουν στην κάλυψη των ημερήσιων αναγκών μας. Και παρόλο που ο μη αιμικός σίδηρος από αυτές τις τροφές απορροφάται λιγότερο αποτελεσματικά, υπάρχουν αρκετοί τρόποι για να μεγιστοποιήσουμε την απορρόφησή του.

1. Βράστε ορισμένα πράσινα λαχανικά, μαγειρέψτε άλλα στον ατμό

Ο τρόπος προετοιμασίας των τροφών μπορεί να επηρεάσει την ποσότητα σιδήρου που είναι διαθέσιμη στον οργανισμό μας. Το σπανάκι, που αποτελεί μία από τις σταθερές επιλογές, περιέχει ενώσεις που ονομάζονται οξαλικά άλατα. Αυτές μπορούν να δεσμεύσουν τον σίδηρο και να εμποδίσουν την απορρόφησή του από τον οργανισμό. Ωστόσο, όταν το βράζουμε, οι συγκεκριμένες ενώσεις απομακρύνονται και έτσι μπορεί να απορροφηθεί μεγαλύτερη ποσότητα σιδήρου.

Αυτός ο κανόνας ισχύει, ωστόσο, μόνο για τα φυλλώδη λαχανικά με υψηλή περιεκτικότητα σε οξαλικά άλατα, όπως το σπανάκι, το σέσκουλο και τα φύλλα των παντζαριών. Άλλα πράσινα λαχανικά, όπως το μαρούλι, το λάχανο και το κινέζικο λάχανο μποκ τσόι, δεν χρειάζεται να υποβληθούν σε αυτή τη διαδικασία. Αντιθέτως, όταν καταναλώνονται ωμά ή μαγειρεύονται στον ατμό, διατηρούν μεγαλύτερη ποσότητα βιταμίνης C, η οποία ενισχύει την απορρόφηση του σιδήρου.

2. Συνδυάστε τροφές πλούσιες σε σίδηρο με βιταμίνη C

Έρευνες έχουν δείξει ότι όταν προσθέτουμε βιταμίνη C στη διατροφή μας, ο οργανισμός απορροφά περισσότερο σίδηρο. «Η βιταμίνη C ενισχύει σημαντικά την απορρόφηση του σιδήρου από φυτικές πηγές», εξηγεί η Λατούντε-Ντάντα. Μαζί με τροφές που περιέχουν σίδηρο, μπορείτε να δοκιμάσετε να στύψετε λίγο λεμόνι στο φαγητό σας ή να πιείτε ένα μικρό ποτήρι χυμό πορτοκάλι μαζί με το ψωμί με προζύμι που τρώτε για πρωινό.

3. Επιλέξτε τρόφιμα που έχουν υποστεί ζύμωση

Η ζύμωση μπορεί επίσης να βοηθήσει τον οργανισμό να απορροφήσει περισσότερο σίδηρο. Αυτό συμβαίνει επειδή διασπά το φυτικό οξύ, μια φυσική ένωση που βρίσκεται στα δημητριακά, τους ξηρούς καρπούς και τους σπόρους και δυσκολεύει την απορρόφηση του σιδήρου από τις τροφές. Για τον λόγο αυτό, θα μπορούσατε να αντικαταστήσετε το συνηθισμένο ψωμί με ψωμί από προζύμι.

4. Μην βασίζεστε αποκλειστικά στα εμπλουτισμένα τρόφιμα

Πολλά βασικά τρόφιμα, όπως το ψωμί και τα δημητριακά πρωινού, είναι εμπλουτισμένα με σίδηρο. Ωστόσο, οι παρασκευαστές χρησιμοποιούν συνήθως μορφές σιδήρου που απορροφώνται δυσκολότερα και είναι χημικά αδρανείς, ώστε να μην επηρεάζουν τη γεύση, το χρώμα ή τη διάρκεια ζωής των προϊόντων. «Δεν απορροφούμε ιδιαίτερα καλά τον σίδηρο από τα περισσότερα εμπλουτισμένα προϊόντα», λέει η Φέργουεδερ-Τέιτ.

Πόσο σίδηρο περιέχουν οι τροφές;

Τα όσπρια, τα σκούρα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, τα αποξηραμένα φρούτα, οι ξηροί καρποί και οι σπόροι αποτελούν καλές φυτικές πηγές σιδήρου. Ακολουθούν οι ποσότητες που περιέχουν ορισμένες γνωστές τροφές ανά 100 γραμμάρια:

- Ρεβίθια: 2 mg.
- Μπρόκολο: 1 mg.
- Ηλιόσποροι: 6,4 mg ανά 100 γραμμάρια (μια λογική μερίδα 30 γραμμαρίων περιέχει περίπου 1,9 mg).
- Τόφου: 1,2 mg.
- Μοσχαρίσιο κρέας (σπαλομπριζόλα): 3,6 mg.

Σε μελέτη που εξέτασε την απορρόφηση σιδήρου από εμπλουτισμένα τρόφιμα, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η απορρόφηση από τα βρεφικά δημητριακά ήταν πολύ χαμηλή, κυμαινόμενη από 0,6% έως 2,2%. Αντίθετα, η ίδια μελέτη έδειξε ότι η απορρόφηση σιδήρου ήταν υψηλότερη από ψωμάκια που παρασκευάζονται με επεξεργασμένο λευκό αλεύρι. (Μια άλλη μελέτη διαπίστωσε ότι η απορρόφηση από ψωμί που παρασκευάζεται με επεξεργασμένο αλεύρι έφτανε το 13,6%.)

5. Προσέξτε τι πίνετε μαζί με το φαγητό

Τα ροφήματα που καταναλώνουμε κατά τη διάρκεια ενός γεύματος μπορούν επίσης να επηρεάσουν την ποσότητα σιδήρου που απορροφά ο οργανισμός μας. Όπως συμβαίνει με τα οξαλικά άλατα, η απορρόφηση του σιδήρου μπορεί να μειωθεί από ενώσεις όπως οι πολυφαινόλες, οι τανίνες, οι φυτικές ίνες και τα φυτικά άλατα, εξηγεί η Λατούντε-Ντάντα. Ο καφές και το τσάι περιέχουν τανίνες και πολυφαινόλες. Αυτό σημαίνει ότι αν συνοδεύουμε ένα πρωινό πλούσιο σε σίδηρο, όπως ένα μπολ δημητριακών, με ένα φλιτζάνι από τα συγκεκριμένα ροφήματα, ο οργανισμός μας δεν θα απορροφήσει τον σίδηρο εξίσου αποτελεσματικά. Αν θέλετε να πιείτε ένα φλιτζάνι τσάι, η Φέργουεδερ-Τέιτ συμβουλεύει να περιμένετε τουλάχιστον δύο ώρες μετά το γεύμα.

Αρκετός σίδηρος, αλλά όχι υπερβολική ποσότητα

Οι συνιστώμενες ημερήσιες ποσότητες σιδήρου λαμβάνουν ήδη υπόψη το γεγονός ότι ο οργανισμός μας απορροφά τελικά ένα σχετικά μικρό ποσοστό του. Ακόμη και αν καλύπτετε την ημερήσια συνιστώμενη ποσότητα, είναι πιθανό να απορροφάτε μόλις ένα έως δύο χιλιοστόγραμμα σιδήρου την ημέρα, αναφέρει η Φέργουεδερ-Τέιτ. Αυτή είναι περίπου η ποσότητα που χάνουμε καθημερινά μέσω διαδικασιών όπως η εφίδρωση και η έμμηνος ρύση.

Η Φέργουεδερ-Τέιτ προτείνει να καταναλώνουμε τακτικά μικρές ποσότητες τροφών πλούσιων σε σίδηρο καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας, στο πλαίσιο μιας ισορροπημένης διατροφής. Αυτό συμβαίνει επειδή, παραδόξως, ο οργανισμός μπορεί να απορροφήσει λιγότερο σίδηρο όταν προσλαμβάνει υπερβολική ποσότητα σε μία μόνο δόση, καθώς διαθέτει έναν πολύ αποτελεσματικό μηχανισμό ρύθμισης της απορρόφησής του.

Επιπλέον, εάν σκέφτεστε να πάρετε συμπλήρωμα σιδήρου, οι ειδικοί συνιστούν να συμβουλευτείτε πρώτα γιατρό. «Ο οργανισμός προσπαθεί να διατηρεί την ισορροπία και δεν θέλει να προσλαμβάνει υπερβολική ποσότητα».

Πηγή: BBC