Γιατί μας κάνουν δώρα στα γενέθλιά μας;

Καλή ερώτηση... Τα δώρα για τα γενέθλια κάποιου είναι μια συνήθεια πολύ-πολύ βαθιά ριζωμένη στην ιστορία του ανθρώπου. Πέρα από έναν θεμελιώδη μηχανισμό των ανθρώπινων σχέσεων που απαντάται σε όλες ανεξαιρέτως τις κοινωνίες, ουσιαστικά είναι μια τελετουργία —περί αυτού πρόκειται— που υπερβαίνει κατά πολύ την απλή υλική πράξη. Το γιατί είναι προφανές: η γέννηση είναι ένα βαθιά προσωπικό ορόσημο της ζωής μας, κάτι που μας καθορίζει. Σχεδόν καθορίζει και το πότε θα πεθάνουμε: σ’ αυτή την εποχή του ανθρώπου, και όχι σε κάποιαν άλλη. Είμαστε παιδιά του καιρού μας.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το δώρο λειτουργεί σε πολλαπλά επίπεδα. Σε επίπεδο συμβολικής επιβεβαίωσης της ύπαρξης, οι καμπές του χρόνου συνοδεύονταν ιστορικά από ποικίλες προσφορές. Στην περίπτωση των γενεθλίων, τα δώρα αφενός μεν τιμούν το άτομο, αλλά ταυτόχρονα εξαγοράζουν, τρόπον τινά, την εύνοια της τύχης για το νέο, και άδηλο, έτος ζωής.

Στην περίπτωση των γενεθλίων,  τα δώρα αφενός μεν τιμούν το άτομο, αλλά ταυτόχρονα εξαγοράζουν, τρόπον τινά, την εύνοια της τύχης για το νέο, και άδηλο, έτος ζωής.

Ούτε στη σύγχρονη εποχή τα έχουμε ξεχάσει αυτά τα ωραία παλιά πράγματα: το δώρο διατηρεί τον προστατευτικό του χαρακτήρα, σαν μια υλική χειρονομία που επιβεβαιώνει την κοινωνική θέση του τιμώμενου προσώπου, την αξία του μέσα στην ομάδα, και τη σχέση που έχει μαζί μας.

Τα δώρα διέπονται επίσης από τη συνθήκη της αμοιβαιότητας: δημιουργούν έναν άτυπο κοινωνικό δεσμό, αλλά και μια υποχρέωση ανταπόδοσης. Όταν κάποιος προσφέρει ένα δώρο γενεθλίων, ενισχύει την αμοιβαία δέσμευση με τον άλλον, δημιουργώντας ή συντηρώντας έναν κύκλο προσφοράς και αποδοχής που σφραγίζει τη σχέση τους. Θα του κάνουμε κι εμείς δώρο στα δικά του γενέθλια, αυτό δα έλειπε. Επιπλέον, επειδή η επιλογή ενός δώρου απαιτεί σκέψη, χρόνο και γνώση των προτιμήσεων αυτού που γιορτάζει, λειτουργεί και σαν καθρέφτης της σχέσης. Ένα δώρο που θα μας κάνει να χαρούμε φανερώνει ότι ο άλλος μάς γνωρίζει, μας προσέχει και μας κατανοεί σε βάθος: δεν είμαστε μόνοι, δεν είμαστε νησιά, και τέλος πάντων δεν μας πήραν άλλη μια γραβάτα.

Όταν κάποιος προσφέρει ένα δώρο γενεθλίων, ενισχύει την αμοιβαία δέσμευση με τον άλλον, δημιουργώντας ή συντηρώντας έναν κύκλο προσφοράς και αποδοχής που σφραγίζει τη σχέση τους.

Κυρίως όμως, καθώς τα γενέθλια είναι μεν χαρμόσυνα, αλλά ταυτόχρονα υπενθυμίζουν την αναπόφευκτη φθορά και το πέρασμα του χρόνου —τα καταφέραμε να φτάσουμε ώς εδώ, ναι, μπράβο μας, αλλά με τι τίμημα…—, τα δώρα είναι και μια κάποια παρηγοριά. Τα γενέθλια σημαίνουν πως μεγαλώσαμε, πως φτάσαμε ένα κλικ ακόμα προς το τέλος, αλλά το δώρο λέει πως μας αγαπούν, πως μας φροντίζουν, και κυρίως πως μας ξέρουν. Και όλα αυτά: εδώ και τώρα.

Κυρίως όμως, καθώς τα γενέθλια είναι μεν χαρμόσυνα, αλλά ταυτόχρονα υπενθυμίζουν την αναπόφευκτη φθορά και το πέρασμα του χρόνου —τα καταφέραμε να φτάσουμε ώς εδώ, ναι, αλλά με τι τίμημα…—, τα δώρα είναι και μια κάποια παρηγοριά.

Μας κάνουν δώρα στα γενέθλιά μας, αυτή τη μέρα που είμαστε στο επίκεντρο της προσοχής, επειδή οι άνθρωποι που μας αγαπούν θέλουν να γιορτάσουν το εκπληκτικό και εξαιρετικά σπάνιο γεγονός ότι υπάρχουμε.

Και βέβαια για να μας ευχηθούν, κάνοντάς το, χρόνια πολλά.

Χρόνια μου πολλά κι εμένα, που έχω σήμερα τα γενέθλιά μου. Σας ευχαριστώ όλους.

* * *

Η «Καλή Ερώτηση», η παρούσα στήλη μας στην οποία απαντάμε στα πάντα, με όσο περισσότερη αισιοδοξία και θετική ματιά μπορούμε, ανεβαίνει κάθε Παρασκευή. Κάθε Σάββατο, βυθιστείτε στο χορταστικό αλμανάκ μας στη Thess Voice. Για τους νέους τίτλους που διαβάσαμε και σας προτείνουμε, γράφουμε κάθε Κυριακή στο Βιβλίο της Εβδομάδας. Κάθε Δευτέρα και Τετάρτη, ανεβαίνει και από ένα σημείωμά μας για πράγματα που μάθαμε, που μας έκαναν εντύπωση, ή που μας προβλημάτισαν. Τέλος, κάθε Τρίτη πρωί μάς ακούτε στο πόντκαστ για το βιβλίο και την τηλεόραση που κάνουμε με τη Σαπφώ Καρδιακού. Μη διστάσετε να μας στείλετε μέιλ, αν θέλετε να μας πείτε ή να μας ρωτήσετε κάτι — οτιδήποτε. Σας ευχαριστούμε πολύ!