Explainer | Τι είναι η πνευμονική πανώλη και πόσο επικίνδυνη είναι;

Μια 28χρονη ερευνήτρια εργαστηρίου σε ρωσικό ινστιτούτο που ειδικεύεται στη μελέτη της πανώλης και επικίνδυνων παθογόνων πέθανε από πνευμονία «άγνωστης» αιτιολογίας.

Το Ερευνητικό Ινστιτούτο κατά της Πανώλης του Ιρκούτσκ βρίσκεται στη Σιβηρία, όπου αρκετοί ακόμη άνθρωποι έχουν τεθεί σε καραντίνα. Η Ρωσική Ομοσπονδιακή Υπηρεσία για την Προστασία των Δικαιωμάτων των Καταναλωτών και την Ανθρώπινη Ευημερία (Rospotrebnadzor), η οποία είναι αρμόδια για την επιτήρηση των λοιμωδών νοσημάτων στη χώρα, έχει υποβαθμίσει τη σύνδεση μεταξύ του θανάτου της ερευνήτριας και της εργασίας της. Ωστόσο, η υπόθεση έχει προκαλέσει ερωτήματα σχετικά με τη μορφή της πανώλης που προκαλεί πνευμονία.

Το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών και τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC) δήλωσαν ότι παρακολουθούν στενά την κατάσταση. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) δήλωσε τη Δευτέρα ότι βρίσκεται σε επικοινωνία με τις ρωσικές υγειονομικές αρχές, προκειμένου να επαληθεύσει τι συνέβη, ποιες εξετάσεις βρίσκονται σε εξέλιξη και ποιες ενδεχόμενες επιπτώσεις μπορεί να υπάρξουν για τη δημόσια υγεία διεθνώς.

Τι είναι η πνευμονική πανώλη;

Η πνευμονική πανώλη είναι μια σπάνια και θανατηφόρα λοίμωξη των πνευμόνων, η οποία προκαλείται από το βακτήριο Yersinia pestis. Οι επιστήμονες θεωρούν την πνευμονική πανώλη την πιο επικίνδυνη μορφή της λοίμωξης. Υπάρχουν και άλλες μορφές πανώλης που προκαλούνται από το Y. pestis και προσβάλλουν διαφορετικά σημεία του σώματος. Η πιο συνηθισμένη μορφή, η βουβωνική πανώλη, εκδηλώνεται συχνά μετά από τσίμπημα ψύλλου ή όταν το βακτήριο εισέλθει στον οργανισμό μέσω κοψίματος ή άλλου τραυματισμού του δέρματος. Η λοίμωξη προκαλεί διόγκωση και έντονο πόνο στους λεμφαδένες και μπορεί να εξελιχθεί σε σηψαιμική πανώλη.

Η σηψαιμική πανώλη προσβάλλει το αίμα και μπορεί να οδηγήσει σε ανεπάρκεια οργάνων. Μπορεί επίσης να μεταδοθεί απευθείας μέσω τσιμπήματος ψύλλου.

Η φαρυγγική πανώλη προσβάλλει τον λαιμό, όταν κάποιος καταναλώσει μολυσμένο κρέας.

Το βακτήριο Yersinia pestis προκαλεί την πανώλη, μεταξύ άλλων και τη συχνότερη μορφή της, τη βουβωνική πανώλη, η οποία συνήθως προκαλείται από το τσίμπημα μολυσμένου ψύλλου. Η πνευμονική πανώλη είναι η σοβαρότερη μορφή της νόσου.

Πώς μεταδίδεται η πνευμονική πανώλη;

Η πνευμονική πανώλη είναι η μοναδική μορφή της βακτηριακής λοίμωξης που μεταδίδεται απευθείας από άνθρωπο σε άνθρωπο. Μεταδίδεται μέσω αναπνευστικών σταγονιδίων, όταν ένα μολυσμένο άτομο βήχει ή φτερνίζεται. Σταγονίδια από μολυσμένα ζώα μπορούν επίσης να μεταδώσουν τη νόσο.

Η τελευταία καταγεγραμμένη μετάδοση της πνευμονικής πανώλης από άνθρωπο σε άνθρωπο στις Ηνωμένες Πολιτείες χρονολογείται από το 1924, κατά τη διάρκεια επιδημίας στο Λος Άντζελες.

Ποια είναι τα συμπτώματα της πνευμονικής πανώλης;

Στην περίπτωση της πνευμονικής πανώλης, τα σωματίδια εγκαθίστανται στους πνεύμονες και μπορούν να προκαλέσουν σοβαρή πνευμονία, δυσκολεύοντας την αναπνοή. Τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν ακόμη και εντός 24 ωρών από τη μόλυνση. Άλλα συμπτώματα είναι ο πυρετός, τα ρίγη, ο πονοκέφαλος, οι μυϊκοί και σωματικοί πόνοι, η ζάλη, η αδυναμία, η κόπωση, η ναυτία, ο έμετος και η διάρροια. Χωρίς θεραπεία, η νόσος είναι σχεδόν πάντα θανατηφόρα.

Πώς αντιμετωπίζεται η πνευμονική πανώλη;

Οι γιατροί μπορούν να αντιμετωπίσουν την πανώλη με αντιβιοτικά, για διάστημα τουλάχιστον 10 έως 14 ημερών. Τα συχνότερα χρησιμοποιούμενα είναι η σιπροφλοξασίνη, η λεβοφλοξασίνη, η μοξιφλοξασίνη, η γενταμικίνη και η στρεπτομυκίνη. Οι ασθενείς που λαμβάνουν αντιβιοτικά εντός των πρώτων 24 ωρών από τη μόλυνση έχουν τις μεγαλύτερες πιθανότητες επιβίωσης.

Οι γιατροί μπορούν επίσης να παρέχουν υποστηρικτική θεραπεία, όπως συμπληρωματικό οξυγόνο και υγρά, ενώ συστήνεται ξεκούραση.

Υπάρχει εμβόλιο για την πανώλη;

Παρότι εμβόλια κατά της πανώλης χρησιμοποιούνται από τον 19ο αιώνα, δεν ήταν σαφές κατά πόσο προσφέρουν προστασία από την πνευμονική πανώλη. Ο ΠΟΥ δεν συστήνει τον εμβολιασμό, με εξαίρεση ομάδες υψηλού κινδύνου, όπως το προσωπικό εργαστηρίων που εκτίθεται διαρκώς στον κίνδυνο μόλυνσης.

Γιατί εξακολουθεί να εμφανίζεται η πανώλη σήμερα;

Παρότι η πανώλη είναι περισσότερο γνωστή από τη Βίβλο και την ιστορική λογοτεχνία — ή ως μεταφορά για να περιγράψει ευρύτερα φαινόμενα επιδημιών και φτώχειας, σύμφωνα με τον ειδικό στις λοιμώδεις ασθένειες δρ Τάιλερ Έβανς — η νόσος εξακολουθεί να υπάρχει σήμερα. Γνωστή ως «Μαύρος Θάνατος» τον 14ο αιώνα, η λοίμωξη σκότωσε περισσότερους από 50 εκατομμύρια ανθρώπους στην Ευρώπη. Αν και τα αντιβιοτικά έχουν καταστήσει τη νόσο πιο αντιμετωπίσιμη, εξακολουθεί να εμφανίζεται σε όλες τις ηπείρους εκτός από την Ωκεανία. Από τη δεκαετία του 1990, τα περισσότερα περιστατικά πανώλης σε ανθρώπους έχουν καταγραφεί στην Αφρική, σύμφωνα με τον ΠΟΥ.

Ο τελευταίος θάνατος από πνευμονική πανώλη στις ΗΠΑ καταγράφηκε στην Αριζόνα τον Ιούλιο του 2025, σύμφωνα με τα CDC. Ο νεαρός άνδρας εργαζόταν με άρρωστες γάτες και πιστεύεται ότι προσβλήθηκε από τα ζώα. Κανένα άλλο άτομο που ήρθε σε επαφή με τις γάτες δεν ανέφερε ότι ασθένησε. Ο Έβανς, συγγραφέας του βιβλίου Pandemics, Poverty and Politics: Decoding the Social and Political Drivers of Pandemics from Plague to Covid-19, υποστηρίζει ότι ο κίνδυνος από την πανώλη «επιδεινώνεται ως αποτέλεσμα των οικολογικών αλλαγών και ιδιαίτερα λόγω της υποχώρησης των ΗΠΑ όσον αφορά τις υποδομές και τα μέτρα δημόσιας υγείας».

Τουλάχιστον στην περίπτωση της πανώλης, η διάγνωση μπορεί να γίνει γρήγορα, σημείωσε. Και «τα αντιβιοτικά, πρώτης και δεύτερης γραμμής, είναι πολύ αποτελεσματικά για αυτήν».

Πόσο θα πρέπει να ανησυχούμε παγκοσμίως για τον κίνδυνο μόλυνσης;

Ο ΠΟΥ έχει δηλώσει ότι ο κίνδυνος για τον γενικό πληθυσμό φαίνεται να είναι χαμηλός. Οι άνθρωποι που προσβάλλονται από πνευμονική πανώλη εμφανίζουν πολύ γρήγορα συμπτώματα, γεγονός που μπορεί να περιορίσει την πιθανότητα εξάπλωσης της νόσου, σύμφωνα με τον δρα Ρουτούλ Νταλάλ, γιατρό λοιμωδών νοσημάτων στο Penn State Health St. Joseph Medical Center. «Είναι πολύ δύσκολο για κάποιον ακόμη και να περπατήσει ή να κάνει τις καθημερινές του δραστηριότητες, πόσο μάλλον να ταξιδέψει», δήλωσε ο Νταλάλ. Τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν μόλις 24 ώρες μετά την έκθεση.

Δεν υπάρχουν απευθείας πτήσεις μεταξύ Ρωσίας και ΗΠΑ, σημείωσε, επομένως μέχρι να έφτανε ένα μολυσμένο άτομο στις ΗΠΑ, πιθανότατα θα είχε ήδη εμφανίσει συμπτώματα. «Φυσικά, πρέπει να είμαστε προσεκτικοί και να το έχουμε υπόψη μας… Ο κόσμος είναι πλέον ένα μικρό χωριό, όπως λέω — είμαστε συνδεδεμένοι μεταξύ μας. Αλλά αυτή τη στιγμή, σε σύγκριση με όσα έχουμε δει, όπως κατά τη διάρκεια της πανδημίας Covid, αυτό δεν είναι αντίστοιχης κλίμακας και ελπίζουμε ότι θα παραμείνει περιορισμένο όπως είναι τώρα».

Για όσους βρίσκονται κοντά σε ασθενείς με πανώλη, ο ΠΟΥ συστήνει την αποφυγή άμεσης επαφής με τους ασθενείς και συνιστά ιδιαίτερη προσοχή κατά την επαφή με μολυσμένα σωματικά υγρά. Οι εργαζόμενοι που φροντίζουν ασθενείς με πνευμονική πανώλη πρέπει να φορούν τον προβλεπόμενο προστατευτικό εξοπλισμό και μπορεί επίσης να λαμβάνουν προληπτικά αντιβιοτικά. Σε περίπτωση έκθεσης, οι υγειονομικές αρχές παρακολουθούν επίσης τα μέλη της οικογένειας και άλλες στενές επαφές ενός μολυσμένου ατόμου και τους χορηγούν αντιβιοτικά πριν εμφανίσουν συμπτώματα. Παράλληλα, συστήνεται το τακτικό πλύσιμο των χεριών με σαπούνι και νερό.

Πηγή: CNN