Είναι ο πολύς ύπνος εξίσου επιβλαβής με τον λίγο;

Το ερώτημα αν ο πολύς ύπνος μπορεί να είναι εξίσου επιβλαβής με τον λίγο απασχολεί επιστήμονες εδώ και χρόνια.

Η ιδέα ότι οι άνθρωποι πρέπει να κοιμούνται περίπου οκτώ ώρες τη νύχτα έχει τις ρίζες της στον Ρόμπερτ Όουεν, Ουαλό βιομήχανο, που το 1817 πρότεινε το μοντέλο «οκτώ ώρες εργασία, οκτώ ώρες αναψυχή, οκτώ ώρες ανάπαυση», εδραιώνοντας ως χρυσή σταθερά τον οκτάωρο ύπνο. Αλλά είναι πράγματι σωστός αυτός ο κανόνας;

Η έλλειψη ύπνου είναι σαφώς προβληματική: μειώνει τις γνωστικές λειτουργίες, αυξάνει το στρες και επηρεάζει τη διάθεση. Μακροχρόνια, συνδέεται με γνωστική έκπτωση, ψυχιατρικές διαταραχές και αυξημένο κίνδυνο πρόωρου θανάτου. Ωστόσο, και ο υπερβολικός ύπνος φαίνεται να έχει αρνητικές επιπτώσεις.

Τα δεδομένα δείχνουν μια καμπύλη τύπου U: τόσο ο πολύ λίγος όσο και ο υπερβολικός ύπνος σχετίζονται με χειρότερη υγεία, ενώ το «ιδανικό» βρίσκεται κάπου στη μέση.

Δύο μεγάλες μελέτες το 2015 προσπάθησαν να προσδιορίσουν αυτό το εύρος. Η πρώτη, στο Sleep Health, ανέλυσε 575 έρευνες και κατέληξε ότι για ενήλικες 18–64 ετών οι ιδανικές ώρες είναι 7–9, ενώ για άτομα άνω των 65 ετών 7–8.

Η δεύτερη, στο Sleep, εξέτασε 311 μελέτες και πρότεινε στόχο περίπου 7 ώρες, σημειώνοντας ότι δεν είναι σαφές πόσο επιβλαβής είναι η συστηματική υπέρβαση των 9 ωρών.

Μια πιο πρόσφατη μελέτη, δημοσιευμένη στο Nature στις 13 Μαΐου, προσέγγισε το θέμα διαφορετικά: εξέτασε πώς η διάρκεια ύπνου επηρεάζει 23 διαφορετικούς «βιολογικούς χρονομέτρες» σε όργανα του σώματος.

Ο επικεφαλής, Τζουνχάο Γουέν, νευροεπιστήμονας στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια, εξηγεί ότι κάθε όργανο μπορεί να έχει «βιολογική ηλικία» μεγαλύτερη ή μικρότερη από τη χρονολογική.

Η ομάδα του ανέλυσε δεδομένα από 500.000 ενήλικες (κυρίως από το UK BioBank) και εντόπισε την καμπύλη U σε εννέα συστήματα του σώματος, όπως εγκέφαλο, πνεύμονες, ήπαρ και δέρμα. Τα αποτελέσματα έδειξαν ως βέλτιστο εύρος τις 6,5-7,8 ώρες για τις γυναίκες και τις 6,4-7,7 ώρες για τους άνδρες.

Οι ειδικοί πάντως προειδοποιούν ότι τα αποτελέσματα σε επίπεδο πληθυσμού δεν εφαρμόζονται πάντα αυτούσια σε κάθε άτομο. Ο ψυχίατρος Μάικλ Γκράντνερ από το Πανεπιστήμιο της Αριζόνα τονίζει ότι η διάρκεια είναι μόνο ένας παράγοντας: η ποιότητα, η συνέπεια και η συνέχεια του ύπνου είναι εξίσου σημαντικές. «Μην αγχώνεστε για έναν συγκεκριμένο αριθμό, εκτός αν είναι πραγματικά ακραίος», λέει.

Και πράγματι, το άγχος για τον ύπνο μπορεί να τον επιδεινώσει. Έρευνα του 2025 από την Αμερικανική Ακαδημία Ιατρικής Ύπνου έδειξε ότι 76% των συμμετεχόντων έχασαν ύπνο επειδή ανησυχούσαν για τον ύπνο τους.

Ο Δρ. Γουέν συμβουλεύει να ακούμε το σώμα μας και να κοιμόμαστε τόσο ώστε να νιώθουμε ανανεωμένοι το πρωί. Με άλλα λόγια: στόχος 6-8 ώρες, αλλά χωρίς εμμονή με τον ακριβή αριθμό.

(Με πληροφορίες The Economist)