Θεοδώρα Χατζηιωάννου για χανταϊό: Δεν είμαστε σε σενάριο Covid, αλλά πρόκειται για σοβαρό ιό με υψηλή θνητότητα

Η εμφάνιση κρουσμάτων Andes hantavirus στο κρουαζιερόπλοιο MV Hondius και η διεθνής κινητοποίηση των αρχών δημόσιας υγείας επανέφεραν μνήμες από τις πρώτες ημέρες της πανδημίας. Η λέξη «ιός», η αναφορά σε διασυνοριακή ιχνηλάτηση και οι εικόνες επιβατών σε απομόνωση αρκούν για να ενεργοποιήσουν αντανακλαστικά φόβου. Οι ειδικοί, ωστόσο, επιμένουν ότι δεν πρόκειται για ένα νέο COVID.

Η ιολόγος Θεοδώρα Χατζηιωάννου, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Rockefeller της Νέας Υόρκης, εξηγεί ότι ο Andes hantavirus είναι μεν το πιο ανησυχητικό στέλεχος της οικογένειας των χανταϊών, αλλά με εντελώς διαφορετική επιδημιολογική συμπεριφορά από εκείνη του κορωνοϊού.

Μιλώντας στην ATHENS VOICE, τόνισε ότι «από όλους τους χανταΐούς -και μιλάμε για περίπου 40 γνωστά στελέχη- αυτός είναι ο πιο ανησυχητικός». Η οικογένεια αυτή των ιών μεταδίδεται συνήθως από τρωκτικά στον άνθρωπο, κυρίως μέσω επαφής με μολυσμένα περιττώματα ή μέσω εισπνοής σωματιδίων που αιωρούνται στον αέρα όταν διαταράσσεται μολυσμένο περιβάλλον. Το στοιχείο που διαφοροποιεί τον Andes hantavirus είναι ότι αποτελεί τη γνωστή εξαίρεση: «Είναι ο μόνος από αυτούς τους ιούς που γνωρίζουμε ότι μπορεί να μεταδοθεί μεταξύ ανθρώπων», σημειώνει η κ. Χατζηιωάννου. 

Αυτό δεν σημαίνει, όμως, ότι μεταδίδεται εύκολα. Η μετάδοση δεν γίνεται όπως στη γρίπη ή στον COVID, μέσω της απλής καθημερινής κοινωνικής επαφής. Απαιτείται πολύ στενή και παρατεταμένη επαφή με μολυσμένο άτομο και επαφή με εκκρίσεις. Η ίδια αναφέρει ως χαρακτηριστικό παράδειγμα την περίπτωση του πρώτου θύματος στο κρουαζιερόπλοιο και της συζύγου του, που διέμεναν στην ίδια καμπίνα. 

Το περιβάλλον ενός κρουαζιερόπλοιου, εξηγεί, ευνοεί τέτοιες μεταδόσεις. «Είσαι περιορισμένος σε έναν χώρο, αναγκαστικά όλοι έρχονται σε επαφή μεταξύ τους. Για τους ιολόγους, τα κρουαζιερόπλοια ήταν πάντα εφιαλτικό σενάριο», λέει, υπενθυμίζοντας ότι και στις αρχές της πανδημίας COVID μεγάλα clusters εμφανίστηκαν σε τέτοια πλοία.

Παρά την ανησυχία, η ίδια είναι σαφής: δεν πρόκειται για πανδημικό σενάριο. «Δεν είμαστε στο ίδιο στάδιο με τον κορωνοϊό. Η μετάδοση δεν είναι τόσο εύκολη. Δεν είναι ιός που εξαπλώνεται όπως ο COVID».

Εκεί όπου η ανησυχία γίνεται πραγματική είναι στη σοβαρότητα της νόσου. Ο Andes hantavirus προσβάλλει κυρίως το αναπνευστικό σύστημα και μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρή αναπνευστική δυσχέρεια. Η εκτιμώμενη θνητότητα, σύμφωνα με τη Θεοδώρα Χατζηιωάννου, κινείται στο 35%-40%. «Πρόκειται για τεράστιο ποσοστό», επισημαίνει, παραπέμποντας σε προηγούμενη έξαρση στην Αργεντινή το 2018-2019, όπου από 34 επιβεβαιωμένα κρούσματα έχασαν τη ζωή τους 11 άνθρωποι. 

Ένα ακόμη πρόβλημα είναι το μεγάλο και απρόβλεπτο διάστημα επώασης. Από τη στιγμή της μόλυνσης έως την εμφάνιση συμπτωμάτων μπορεί να μεσολαβήσει από μία εβδομάδα έως και οκτώ εβδομάδες. Αυτό δυσκολεύει την επιδημιολογική επιτήρηση, καθώς κάποιος μπορεί να ταξιδεύει ή να βρίσκεται σε επαφή με άλλους χωρίς να γνωρίζει ότι έχει μολυνθεί.

Χωρίς φάρμακο, χωρίς εμβόλιο, χωρίς πανικό

Η επιστημονική εργαλειοθήκη απέναντι στον ιό παραμένει περιορισμένη, καθώς δεν υπάρχει ειδική θεραπεία, ούτε και εμβόλιο. Η αντιμετώπιση βασίζεται στην απομόνωση, στη στενή παρακολούθηση των περιστατικών και στην υποστηρικτική νοσοκομειακή φροντίδα. 

Γιατί, όμως, ένας τόσο σοβαρός ιός δεν έχει οδηγήσει σε πιο προχωρημένη έρευνα; Η απάντηση, σύμφωνα με την κ. Χατζηιωάννου, βρίσκεται στη λογική των προτεραιοτήτων της παγκόσμιας υγειονομικής πολιτικής. Οι περισσότεροι χανταΐοί δεν μεταδίδονται από άνθρωπο σε άνθρωπο και εμφανίζονται ως μεμονωμένα περιστατικά. Αυτό σημαίνει ότι δεν υπήρχε η ίδια πίεση για χρηματοδότηση που είδαμε σε άλλες απειλές. «Οι επιστήμονες συχνά δουλεύουν εκεί όπου κατευθύνονται οι χρηματοδοτήσεις. Πριν από τον COVID, ούτε οι κορωνοϊοί είχαν ανάλογη προτεραιότητα».

Το μεγαλύτερο ανοιχτό ερώτημα παραμένει πώς ο ιός βρέθηκε στο πλοίο. Δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί αν υπήρξε αρχική μόλυνση πριν από την επιβίβαση, αν υπήρξε έκθεση σε μολυσμένο περιβάλλον κατά τη διάρκεια της διαδρομής ή αν η αλυσίδα ξεκίνησε από άγνωστο σημείο. «Δεν ξέρουμε ακόμη ποιος ήταν ο ασθενής μηδέν».

Κλείνοντας, το μήνυμά της είναι ψύχραιμο: Η υπόθεση χρειάζεται σοβαρότητα, όχι πανικό. «Ποτέ μη λες ποτέ. Αλλά προς το παρόν, όχι. Δεν μιλάμε για νέο COVID».

Το κρουαζιερόπλοιο MV Hondius και η ιχνηλάτηση σε τέσσερις ηπείρους

Η επιστημονική εικόνα είναι μία πλευρά της ιστορίας. Η άλλη είναι το ίδιο το περιστατικό που εξακολουθεί να εξελίσσεται. Προς το παρόν υπάρχουν τρεις νεκροί, τουλάχιστον τέσσερις νοσηλευόμενοι, ένα νέο ύποπτο κρούσμα στο πιο απομακρυσμένο κατοικημένο νησί του πλανήτη και μια επιχείρηση ιχνηλάτησης που εκτείνεται σε τέσσερις ηπείρους. 

Η έξαρση χανταϊού στο κρουαζιερόπλοιο MV Hondius έχει θέσει τις υγειονομικές αρχές παγκοσμίως σε συναγερμό. Οι ασθενείς παρακολουθούνται στενά, τα μέτρα απομόνωσης λειτουργούν, και δεν υπάρχουν ενδείξεις ανεξέλεγκτης εξάπλωσης. Το κρουαζιερόπλοιο MV Hondius αναμένεται να φτάσει στην Τενερίφη την Κυριακή, μεταφέροντας μαζί του και τη σορό της τρίτης νεκρής. 

Ένα νέο ύποπτο κρούσμα εμφανίστηκε στο Τριστάν ντα Κούνια - το νησί των 200 κατοίκων όπου το πλοίο είχε σταθμεύσει στις 15 Απριλίου. Πάνω από 20 επιβάτες από 12 χώρες αποβιβάστηκαν στις 24 Απριλίου χωρίς ιχνηλάτηση. Το ερώτημα «ποιος είναι ο ασθενής μηδέν και πώς ξεκίνησε όλο αυτό» παραμένει αναπάντητο.

Ο δεκάλογος του Χανταϊού:

1. Τι ακριβώς είναι; Πρόκειται για οικογένεια ιών που μεταφέρονται κυρίως από τρωκτικά, όπως ποντίκια και αρουραίοι, μέσω ούρων, περιττωμάτων και σάλιου.
2. Πώς μολύνεται ένας άνθρωπος; Η συνηθέστερη οδός μετάδοσης είναι η εισπνοή αέρα που περιέχει μολυσμένα σωματίδια από εκκρίσεις τρωκτικών, συνήθως σε αγροτικούς ή απομονωμένους χώρους.
3. Μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο; Στις περισσότερες περιπτώσεις όχι. Το στέλεχος Andes, όμως, που εντοπίστηκε στο κρουαζιερόπλοιο, μπορεί σε σπάνιες περιπτώσεις να μεταδοθεί μεταξύ ανθρώπων μέσω πολύ στενής και παρατεταμένης επαφής.
4. Πόσο μεταδοτικός είναι στην καθημερινότητα; Δεν μεταδίδεται όπως ο Covid ή η γρίπη. Δεν κολλάς περπατώντας δίπλα από κάποιον, ούτε σε καταστήματα, σχολεία ή γραφεία.
5. Ποια είναι τα βασικά συμπτώματα; Πυρετός, έντονη εξάντληση, μυαλγίες, κοιλιακός πόνος, ναυτία, έμετοι, διάρροια και δύσπνοια. Σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να εξελιχθεί σε βαριά αναπνευστική ανεπάρκεια.
6. Πότε εμφανίζονται τα συμπτώματα; Συνήθως 2 έως 4 εβδομάδες μετά την έκθεση, αλλά υπάρχουν περιπτώσεις όπου εμφανίστηκαν έως και 8 εβδομάδες αργότερα. 
7. Υπάρχει θεραπεία ή εμβόλιο; Όχι. Δεν υπάρχει ειδικό αντιικό φάρμακο ούτε εμβόλιο. Η αντιμετώπιση βασίζεται σε υποστηρικτική νοσοκομειακή φροντίδα και αναπνευστική υποστήριξη.
8. Πόσο επικίνδυνος είναι; Το ποσοστό θνητότητας εξαρτάται από το στέλεχος. Για τον Andes hantavirus έχουν καταγραφεί υψηλά ποσοστά.
9. Κινδυνεύει ο γενικός πληθυσμός; Σύμφωνα με τη UKHSA, ο κίνδυνος για το ευρύ κοινό παραμένει πολύ χαμηλός. Δεν απαιτούνται πρόσθετα μέτρα για τον πληθυσμό. 
10. Τι πρέπει να κάνει κάποιος αν ανησυχεί ότι εκτέθηκε; Οι αρχές επισημαίνουν ότι η πιθανότητα είναι εξαιρετικά μικρή. Αν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος έκθεσης, οι ομάδες ιχνηλάτησης θα επικοινωνήσουν απευθείας με τους πιθανούς εκτεθειμένους.