Γιατί οι ετικέτες των τροφίμων έχουν επιπτώσεις στην υγεία μας

Το περιβάλλον επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό τις επιλογές που κάνουμε σχετικά με το τι τρώμε. Μπαίνοντας σε ένα τυπικό σούπερ μάρκετ, θα βρεθείτε γρήγορα μπροστά σε μια πληθώρα ανθυγιεινών, υπερ-επεξεργασμένων επιλογών που συχνά είναι πολύ δελεαστικές για να αγνοηθούν.

Ζούμε σε μια εποχή αφθονίας και το μέσο βάρος του γενικού πληθυσμού σε πολλές χώρες συνεχίζει να αυξάνεται. Ένας βασικός παράγοντας που συμβάλλει στην αύξηση του βάρους έχει συνδεθεί με διατροφές πλούσιες σε υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα (UPFs). Αυτό που γίνεται πλέον όλο και πιο κατανοητό είναι ότι τα μηνύματα πάνω στις ίδιες τις συσκευασίες επηρεάζουν τι αγοράζουμε και τι τρώμε. Μικρές αλλαγές στην επισήμανση μπορούν να κάνουν εντυπωσιακή διαφορά στις αγορές μας – αλλά και η καλύτερη γνώση για τη διατροφή μπορεί να μας βοηθήσει να κάνουμε καλύτερες επιλογές.

Στην πραγματικότητα, πολλοί κορυφαίοι ειδικοί υποστηρίζουν ότι το ίδιο το «διατροφικό περιβάλλον» – δηλαδή ο τρόπος με τον οποίο τα τρόφιμα παράγονται, προωθούνται και πωλούνται – είναι «παχυσαρκογόνο» (δημιουργεί συνθήκες που ευνοούν την αύξηση βάρους) και επηρεάζει τους καταναλωτές προς ανθυγιεινές επιλογές. Για να αντιμετωπιστούν τα αυξανόμενα επίπεδα παχυσαρκίας, πρέπει να αλλάξουμε όσα τρώμε – και νέα έρευνα δείχνει ότι τόσο οι παρεμβάσεις στη συμπεριφορά όσο και οι αλλαγές πολιτικής μπορούν να έχουν ουσιαστικό αντίκτυπο.

Τι δείχνουν μελέτες για το διατροφικό μας περιβάλλον;

Μέχρι το 2050, προβλέπεται ότι περισσότεροι από τους μισούς ενήλικες παγκοσμίως θα είναι παχύσαρκοι αν συνεχιστούν οι τρέχουσες τάσεις, σύμφωνα με μελέτη του 2025 στο περιοδικό The Lancet. Αν ληφθούν μέτρα τώρα, αυτή η ταχεία αύξηση μπορεί να αποτραπεί, αλλά «χωρίς άμεση και αποτελεσματική παρέμβαση, το υπερβολικό βάρος και η παχυσαρκία θα συνεχίσουν να αυξάνονται παγκοσμίως», έγραψαν οι ερευνητές. Όμως όταν το ίδιο το διατροφικό περιβάλλον αποτελεί μέρος του προβλήματος – μεγάλο μέρος του οποίου έχει σχεδιαστεί για τη μεγιστοποίηση του κέρδους – τι μπορεί να γίνει;

Ο Franco Sassi, διακεκριμένος ερευνητής δημόσιας υγείας στο Imperial College London, δήλωσε ότι, ενώ οι άνθρωποι πιστεύουν πως επιλέγουν τι αγοράζουν και τι τρώνε, τα στοιχεία δείχνουν κάτι διαφορετικό. «Το περιβάλλον είναι αυτό που καθορίζει τι θα επιλέξετε. Ακόμη κι αν νομίζετε ότι έχετε τον έλεγχο», λέει. Αυτό, προσθέτει, οδηγεί συχνά τους ανθρώπους σε ανθυγιεινές επιλογές.

Ο τρόπος με τον οποίο προωθούνται τα προϊόντα και το πού βρίσκονται στα καταστήματα παίζουν καθοριστικό ρόλο στις επιλογές που κάνουμε. «Στην πραγματικότητα, τα πάντα στη ζωή μας επηρεάζονται από ό,τι βλέπουμε στο περιβάλλον που μας περιβάλλει», επισημαίνει. Πράγματι, η έρευνα δείχνει σταθερά ότι οι διατροφικές επιλογές επηρεάζονται έντονα από το περιβάλλον μας, την οικονομική προσιτότητα και τη διαθεσιμότητα.

Καλύτερη επισήμανση για τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα 

Αυτό που καθιστά την κατάσταση ακόμη πιο ανησυχητική είναι ότι τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα τροποποιούνται από τους παραγωγούς ώστε να είναι όσο το δυνατόν πιο ελκυστικά – και, όπως επισημαίνεται όλο και περισσότερο, εθιστικά. Αυτό συμβαίνει παρά τη συνεχώς αυξανόμενη κατανόηση της σύνδεσής τους με αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία – ακόμη και με πρόωρο θάνατο.

Η σαφής αναγραφή αυτών των πληροφοριών στις ετικέτες τροφίμων μπορεί και πράγματι αλλάζει τη συμπεριφορά. Το 2016, η Χιλή εισήγαγε υποχρεωτικές μαύρες ετικέτες σε προϊόντα με υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη, αλάτι ή θερμίδες. Αυτό οδήγησε σε μείωση κατά 23,8% στις αγορές προϊόντων υψηλής θερμιδικής αξίας. Αυτό το σύστημα έχει ήδη εφαρμοστεί σε αρκετές χώρες της Κεντρικής Αμερικής και έχει οδηγήσει σε μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση των καταναλωτών, σύμφωνα με τον Fabio Gomes από τον Παναμερικανικό Οργανισμό Υγείας. «Είναι το ελάχιστο [πληροφορίας] που πρέπει να παρέχουμε στους καταναλωτές», ανέφερε σε πρόσφατο συνέδριο στο Imperial College London. Ακόμη και μια μικρή μείωση στην κατανάλωση υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων θα ήταν ωφέλιμη, πρόσθεσε.

Παρόμοια, σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, πολλά τρόφιμα φέρουν πλέον μια ένδειξη στην μπροστινή πλευρά της συσκευασίας που ονομάζεται «Nutri-score», η οποία εφαρμόστηκε αρχικά στη Γαλλία. Αποτελείται από χρωματικά κωδικοποιημένα γράμματα από το πιο υγιεινό (σκούρο πράσινο/A) έως το λιγότερο υγιεινό (κόκκινο/E) και αναπτύχθηκε για να βοηθήσει τους καταναλωτές να κάνουν πιο ενημερωμένες επιλογές. Μέχρι σήμερα, 1.500 μάρκες χρησιμοποιούν την ετικέτα και αυξάνεται η πίεση να γίνει υποχρεωτική στην Ευρώπη. Το Nutri-score προέκυψε μετά από μεγάλες μελέτες που έδειξαν συσχετίσεις μεταξύ διατροφικής ποιότητας και αρνητικών επιπτώσεων στην υγεία, συμπεριλαμβανομένου του καρκίνου. Αυτό προκάλεσε έντονη δημόσια συζήτηση και αύξησε την πίεση προς τη βιομηχανία τροφίμων να κάνει αλλαγές.

Ως αποτέλεσμα, ορισμένοι παραγωγοί μείωσαν τη ζάχαρη στα προϊόντα τους και στράφηκαν από τα επεξεργασμένα δημητριακά σε αλεύρια ολικής άλεσης. Τα σούπερ μάρκετ προώθησαν επίσης πιο υγιεινά προϊόντα, αυξάνοντας τις πωλήσεις προϊόντων με βαθμολογία «A» και μειώνοντας εκείνες με «E». Έτσι, αποδείχθηκε ότι το Nutri-score αλλάζει και τη συμπεριφορά των καταναλωτών.

Επομένως, πέρα από τις συνολικές αλλαγές στο διατροφικό περιβάλλον, υπάρχει τρόπος να το διαχειριστούμε καλύτερα ώστε να κάνουμε πιο υγιεινές επιλογές; Η έρευνα δείχνει ότι η ενθάρρυνση των ανθρώπων να αλλάξουν τη συμπεριφορά τους μπορεί να επηρεάσει τις διατροφικές τους συνήθειες. Μελέτη από το University College London έδειξε ότι η εξατομικευμένη υποστήριξη μείωσε την κατανάλωση υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων σε 45 συμμετέχοντες. Οι συμμετέχοντες έλαβαν προσωπική καθοδήγηση, πληροφορίες για το πού μπορούν να αγοράσουν πιο υγιεινά τρόφιμα και πρόσβαση σε διατροφικά πλάνα χαμηλά σε υπερ-επεξεργασμένα προϊόντα. Επίσης, έλαβαν οδηγίες για μαγείρεμα από το μηδέν.

Στο τέλος της εξάμηνης μελέτης, οι συμμετέχοντες ανέφεραν μείωση κατά 25% στην κατανάλωση υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων, καθώς και απώλεια βάρους, μείωση του BMI και βελτίωση της ευεξίας.

Πηγή: BBC