Τρώμε μικροπλαστικά και δεν το καταλαβαίνουμε: πού βρίσκονται, πώς τα αποφεύγουμε

Μικροπλαστικά, αυτά τα απειροελάχιστα κομμάτια πλαστικού έχουν εντοπιστεί σε οτιδήποτε περιβάλλει την καθημερινότητά μας — από το πόσιμο νερό μέχρι τις κοτομπουκιές που μόλις βάλαμε στο φούρνο μικροκυμάτων, μέχρι τα μήλα και το μπρόκολο της απόλυτα υγιεινής (όπως νομίζουμε) σαλάτας μας. Πρόσφατες μελέτες έχουν συνδέσει αυτούς τους ρύπους με καρδιακές παθήσεις, διαταραχές των πνευμόνων και άλλες ανησυχητικές επιπτώσεις στην υγεία. Δυστυχώς, όμως, τα μικροπλαστικά είναι πλέον τόσο διαδεδομένα που είναι σχεδόν αδύνατο να τα αποφύγουμε πλήρως.

Και μπορεί οι ειδικοί να επιμένουν ότι πλέον κανένας τρόπος ζωής δεν είναι απόλυτα υγιεινός, όμως, οι περισσότεροι συμφωνούν ότι υπάρχουν τρόποι για να περιορίσουμε τα μικροπλαστικά στη ζωή μας. Παρακάτω ακολουθεί ένας αρκετά πλήρης οδηγός, με βήματα που μειώνουν τον κίνδυνο έκθεσης σε μικροπλαστικά και φροντίζουν λίγο πιο στοχευμένα την υγεία μας.

Μειώστε το εμφιαλωμένο νερό

Ορισμένες έρευνες δείχνουν ότι το νερό σε πλαστικά μπουκάλια μπορεί να αποτελεί σημαντική πηγή μικροπλαστικών. Αν και οι επιστήμονες εξακολουθούν να μελετούν πόσο σοβαρή είναι αυτή η έκθεση, μια μελέτη του 2019 που εξέτασε νερό και άλλα τρόφιμα και ποτά που καταναλώνουμε συχνά το κατέτασσε ως την πιο «συμπυκνωμένη» πηγή.

Υπάρχουν ενδείξεις ότι, κατά μέσο όρο, το εμφιαλωμένο νερό περιέχει περισσότερα μικροπλαστικά από το νερό της βρύσης. (Μια μελέτη του 2024 μάλιστα υποστηρίζει ότι οι συγκεντρώσεις που μετράμε πιθανότατα υποεκτιμώνται). Το να πιεις εμφιαλωμένο νερό όταν δεν έχεις άλλη επιλογή δεν είναι καταστροφή. Αν όμως σε απασχολεί το θέμα, μπορείς να έχεις μαζί σου ένα επαναχρησιμοποιούμενο μπουκάλι ή θερμός από ανοξείδωτο ατσάλι ή γυαλί.

Προμηθευτείτε ένα φίλτρο νερού με πιστοποίηση NSF

Το να αντικαταστήσετε το εμφιαλωμένο νερό με νερό βρύσης πιθανότατα θα μειώσει σημαντικά την καθημερινή σας έκθεση σε πλαστικό. Ωστόσο, παρότι τα πλαστικά μπουκάλια περιέχουν περισσότερα μικροπλαστικά, έρευνες δείχνουν ότι και το νερό της βρύσης μπορεί να αποτελεί πηγή.

Αρκετά από τα φίλτρα που κυκλοφορούν στην αγορά διαθέτουν πιστοποίηση NSF/ANSI για μείωση μικροπλαστικών — κάτι που σημαίνει ότι έχουν δοκιμαστεί αυστηρά σε διαπιστευμένα εργαστήρια. Η πιστοποίηση αφορά «μείωση» και όχι πλήρη εξάλειψη, καθώς κανένα φίλτρο δεν μπορεί να το εγγυηθεί.

Ναι, είναι ειρωνικό ότι τα περισσότερα πιστοποιημένα φίλτρα περιέχουν και τα ίδια πλαστικό. Ωστόσο, η ποσότητα μικροπλαστικών που μπορεί να αποκολληθεί από το ίδιο το φίλτρο θεωρείται ελάχιστη, αρκεί να μην περνάει ζεστό νερό μέσα από αυτό.

Έρευνες δείχνουν ότι το βράσιμο του νερού της βρύσης, η ψύξη του και στη συνέχεια το φιλτράρισμά του μπορεί να μειώσει ακόμη περισσότερο τα μικροπλαστικά — αν και για τους περισσότερους ανθρώπους αυτό είναι λιγότερο πρακτικό από τη χρήση ενός απλού φίλτρου.

Αποφύγετε την αποθήκευση τροφίμων σε πλαστικά σκεύη

Υπάρχουν στιγμές που το πλαστικό υπερέχει λόγω του μικρού βάρους του και της αντοχής του στο σπάσιμο. Παρ’ όλα αυτά, η πιο ασφαλής επιλογή είναι να αποφεύγετε την αποθήκευση φαγητού ή υγρών σε πλαστικό όταν αυτό είναι εφικτό, και να περιορίζετε την έκθεση οποιουδήποτε πλαστικού — ακόμη κι εκείνων που αναγράφουν ότι είναι BPA-free ή κατάλληλα για φούρνο μικροκυμάτων — σε υψηλές θερμοκρασίες. Ο ήλιος, τα οξέα και η φθορά από χρήση μπορούν επίσης να επιταχύνουν την αποδόμηση του πλαστικού.

Τα πλαστικά δοχεία και οι συσκευασίες τροφίμων είναι τόσο διαδεδομένα που είναι δύσκολο να τα αποφύγουμε εντελώς. Μπορεί να βοηθήσει να τα αντιμετωπίζουμε σαν «προϋπολογισμό»: να μειώνουμε τη χρήση τους στο σπίτι και να τα χρησιμοποιούμε μόνο όταν είναι πρακτικά απαραίτητα, π.χ. στις μετακινήσεις.

Μην επαναχρησιμοποιείτε πλαστικά μίας χρήσης για τρόφιμα και ποτά

Έρευνες δείχνουν ότι τα πλαστικά μίας χρήσης μπορούν να μεταφέρουν μικροπλαστικά και χημικές ουσίες στα τρόφιμα, γι’ αυτό αρκετοί ειδικοί προτείνουν να περιορίζεται η χρήση τους. «Είναι υπέροχο να δίνεις δεύτερη ζωή σε ένα πλαστικό μίας χρήσης, αλλά κράτησέ το για κάτι που δεν αφορά αποθήκευση ή ζέσταμα φαγητού», λέει η Dr. Gillian Goddard, ενδοκρινολόγος και συντάκτρια του Parent Data, μιας επιστημονικής πλατφόρμας για γονείς.

Μην θερμαίνετε το πλαστικό

Μη ζεσταίνετε φαγητό ή νερό σε πλαστικά σκεύη — ακόμα κι αν η συσκευασία γράφει ότι είναι κατάλληλη για φούρνο μικροκυμάτων. Αυτό περιλαμβάνει και ορισμένες σακούλες τσαγιού. Η Tracey Woodruff, διευθύντρια του Program on Reproductive Health and the Environment στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Σαν Φρανσίσκο, σημειώνει ότι η αποφυγή θέρμανσης πλαστικού είναι μια συνετή επιλογή για τη μείωση της έκθεσης. Προτιμήστε γυάλινα ή κεραμικά σκεύη.

Πλύνετε τα πλαστικά στο χέρι

Οι θερμοκρασίες στο πλυντήριο πιάτων είναι πολύ υψηλές και μπορούν να αποδομήσουν το πλαστικό — ακόμα και το «dishwasher-safe» — οδηγώντας σε αποκόλληση μικροπλαστικών. Προσπαθήστε να πλένετε τα πλαστικά δοχεία φαγητού στο χέρι.

Χρησιμοποιήστε ξύλινες επιφάνειες κοπής ή από μπαμπού

Ορισμένες μελέτες δείχνουν ότι οι πλαστικές επιφάνειες κοπής μπορεί να αποτελούν σημαντική πηγή μικροπλαστικών στη διατροφή, καθώς οι χαρακιές από το μαχαίρι αποκολλούν μικρά σωματίδια που μπορεί να κολλήσουν στο φαγητό. Οι ξύλινες επιφάνειες έχουν και άλλα πλεονεκτήματα - είναι πιο φιλικές προς τις λεπίδες και, με σωστή φροντίδα, διαρκούν περισσότερο από τις πλαστικές.

Αν, ωστόσο, επιμένετε στις πλαστικές επιφάνειες κοπής, τότε φροντίστε να τις αντικαθιστάτε συχνά. Πόσο συχνά; Όταν βλέπετε ότι οι χαρακιές είναι πλέον αρκετές, η επιφάνεια κοπής είναι για πέταμε. Και λίγο νωρίτερα αν γίνεται, τόσο το καλύτερο για εσάς

Καθαρός αέρας

Ο αέρας που αναπνέουμε μπορεί επίσης να αποτελεί πηγή μικροπλαστικών, με τη μορφή σκόνης. Η μείωση της σκόνης στο σπίτι μπορεί επομένως να μειώσει την έκθεση σε μικροπλαστικά που εισπνέονται.

Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να κάνετε αρκετές βαρετές δουλειές μέσα στην ημέρα, όπως το να βάζετε συχνά ηλεκτρική σκούπα —ιδανικά με σακούλα, κλειστό σύστημα και φίλτρο HEPA ή S class— και να σφουγγαρίζετε ή να καθαρίζετε επιφάνειες με ένα νωπό σφουγγάρι ή πανί (καθώς το στεγνό ξεσκόνισμα σηκώνει ξανά τα μικροσκοπικά σωματίδια στον αέρα). Θα πρέπει επίσης να φροντίζετε εποχικές δουλειές, όπως τον καθαρισμό ανεμιστήρων και φίλτρων κλιματιστικών, την αλλαγή φίλτρων HVAC. Επίσης, ιονιστές και λοιπές συσκευές χρειάζονται και αυτές καθάρισμα και συντήρηση.

Ειδική φροντίδα για βρέφη και μικρά παιδιά

Τα βρέφη μπορεί να εκτίθενται σε πολύ υψηλότερες συγκεντρώσεις μικροπλαστικών και νανοπλαστικών σε σχέση με τους ενήλικες. Έρευνες δείχνουν ότι αυτή η έκθεση ίσως είναι ανησυχητική, ιδιαίτερα σε κρίσιμα στάδια της πρώιμης ανάπτυξης. Όμως, όπως και στους ενήλικες, είναι σημαντικό να αντιμετωπίζουμε την έκθεση στα μικροπλαστικά ως ένα μόνο κομμάτι της συνολικής υγείας του παιδιού.

«Τονίζω ότι πριν επενδύσουμε ενέργεια και πόρους στη μείωση άγνωστων κινδύνων, αξίζει να επικεντρωθούμε στη μείωση των κινδύνων που ήδη γνωρίζουμε», λέει ο Dr. Carlos Lerner, παιδίατρος και καθηγητής κλινικής παιδιατρικής στο UCLA Health. Αναφέρει ως παραδείγματα την τήρηση των οδηγιών ασφαλούς ύπνου για βρέφη, την αποφυγή του παθητικού καπνίσματος και τη σωστή διατροφή.

Ο ίδιος προτείνει στους γονείς να μη ζεσταίνουν φόρμουλα ή γάλα σε πλαστικά σκεύη, να ξεπλένουν τα πλαστικά μπιμπερό ακόμα και μετά την αποστείρωση και να προτιμούν για το τάισμα του μωρού τους γυάλινα ή σιλικονούχα μπουκάλια και λοιπά σκεύη.

ΠΗΓΗ: WireCutter / New York Times