Δημήτρης Παρασκευής: Η εμπειρία των δύο ετών πανδημίας

Με αφορμή τη συμπλήρωση δύο ετών από τη διάγνωση του πρώτου κρούσματος SARS-CoV-2 στην Ελλάδα, αξίζει να θυμηθούμε τα βιώματα κατά τη διαδρομή αυτής της περιόδου, καθώς και τα διδάγματα που αποκομίσαμε. Κατά την πρώτη περίοδο υπήρξαν μεγάλη ανασφάλεια και φόβος απέναντι στον ιό που δημιουργήθηκε και από τις σκληρές εικόνες της γειτονικής Ιταλίας, όπου η ανεξέλεγκτη διασπορά του ιού προκάλεσε μεγάλο αριθμό νοσηλειών και θανάτων κυρίως στα άτομα των ευπαθών ομάδων. Ο τρόμος απέναντι στη νέα απειλή είχε ως συνέπεια να τηρηθούν τα περιοριστικά μέτρα με μεγάλη συνέπεια και το πρώτο κύμα να είναι πολύ ήπιο για τη χώρα μας. Κατά την πρώτη περίοδο Μαρτίου - Μαΐου 2020 είχαμε εφαρμογή μέτρων τύπου lockdown σχεδόν σε ολόκληρο τον πλανήτη, που σε συνδυασμό με τον περιορισμό των διεθνών μετακινήσεων οδήγησε σε πολύ χαμηλά κρούσματα παγκοσμίως. Στη συνέχεια, είχαμε την έλευση επαναλαμβανόμενων κυμάτων και την ανάδυση μεταλλαγμένων στελεχών που αύξαναν τον κίνδυνο διασποράς, με την αποκορύφωση του στελέχους Όμικρον που μπορεί να προσβάλλει με μεγάλη αποτελεσματικότητα άτομα με προϋπάρχουσα ανοσία.

Κατά τη διαχείριση της πανδημίας υπήρξαν εύλογα ερωτήματα, όπως αν ήταν αναγκαία, κατά το πρώτο κύμα, μέτρα τύπου lockdown. Με ποια κριτήρια λαμβάνονται οι αποφάσεις για τα περιοριστικά μέτρα, πώς είναι δυνατόν να εφαρμόζονται μέτρα με μικρό αριθμό κρουσμάτων/θανάτων, ενώ αντίθετα το δεύτερο έτος της πανδημίας να μην επιβάλλονται αυστηρά μέτρα όταν έχουμε υψηλό αριθμό διασωληνωμένων/θανάτων; Τι μέλλει γενέσθαι στο μέλλον: Όλα τα παραπάνω αντικατοπτρίζουν τις ιδιαιτερότητες μιας πανδημίας που διαρκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα και γενικότερα οι απαντήσεις ακολουθούν τη γενική αρχή ότι τα μέτρα που εφαρμόζονται κάθε περίοδο δεν έχουν «ενιαία» κριτήρια αλλά εξαρτώνται από πολλές παραμέτρους και λαμβάνονται υπ’ όψιν με βασικό γνώμονα την προάσπιση της δημόσιας υγείας. Τα περιοριστικά μέτρα, απουσία εμβολίου, αποτέλεσαν τα βασικά μέσα αντιμετώπισης της πανδημίας, αλλά, όταν η παρατεταμένη δοσολογία τους επέφερε κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες, η αποτελεσματικότητά τους ήταν περιορισμένη. Συνεπώς η λήψη αποφάσεων εκτός από την παράμετρο του επιδημικού φορτίου και του αριθμού των νοσηλειών έπρεπε να συνυπολογίσει και τις επιπλέον παραμέτρους που καθορίζουν την αποτελεσματικότητά τους.

Ένα άλλο κρίσιμο συμπέρασμα κατά τη διάρκεια της πανδημίας είναι η ανάγκη επικοινωνίας της επιστημονικής γνώσης και των δεδομένων που αφορούν νέες τεχνολογίες, ή την αποτελεσματικότητα των εμβολίων και των θεραπευτικών μέσων, με ειλικρίνεια, σαφήνεια και συνέπεια. Υπάρχει ανάγκη, επίσης, για διαφάνεια σε θέματα που αφορούν την ασφάλεια των εμβολίων αλλά και της αβεβαιότητας που αφορά τη μακροχρόνια αποτελεσματικότητα, ή την πιθανότητα ανάδυσης νέων στελεχών με διαφορετικές ιδιότητες. Ένα δεδομένο που ανέδειξε η πανδημία είναι η έλλειψη εμπιστοσύνης έναντι της επιστήμης, ή η διασπορά ψευδών ειδήσεων προκειμένου να καλλιεργηθεί κλίμα δυσπιστίας, κυρίως, έναντι των εμβολίων που έχουν κατηγορηθεί αναίτια ενώ αποτελούν ένα από τα επιτεύγματα της σύγχρονης ιατρικής συμβάλλοντας στην εξάλειψη πολλών νοσημάτων.

Στα δύο έτη της πανδημίας βιώσαμε αρκετές δυσκολίες, περιοριστικά μέτρα, κοινωνική αποστασιοποίηση, ενώ αρκετοί συνάνθρωποι νόσησαν σοβαρά και μερικοί από αυτούς κατέληξαν από COVID-19. Σε κάθε στιγμή κατά τη διάρκεια αυτής της μακράς περιόδου, η επιστημονική γνώση και τα επιστημονικά επιτεύγματα ήταν το αποκούμπι μας αλλά και η λύση στο πρόβλημα της αντιμετώπισης της πανδημίας. Ο ιός μάς υπογράμμισε ότι τα προβλήματα αντιμετωπίζονται μόνο όταν είμαστε αλληλέγγυοι και προτάσσουμε το εμείς από το εγώ. Οι εμπειρίες μας είναι πολύτιμες και, όπως σε κάθε συγκυρία της ζωής, αξίζει να κρατήσουμε τα θετικά και να διδαχθούμε από τα δύσκολα προκειμένου να γίνουμε καλύτεροι και να μπορούμε να αντιμετωπίσουμε πιο αποτελεσματικά μια πιθανή απειλή στο μέλλον...