Ψωνίζοντας φθηνά και καλά στη Σκεπαστή Αγορά της Καλλιθέας

Mε τη Μικρασατική Καταστροφή, 25.000 Μικρασιάτες και Πόντιοι βρήκαν μια νέα πατρίδα στην Καλλιθέα, που από προάστιο αναψυχής των Αθηναίων μεταμορφώθηκε σε προσφυγική γειτονιά. Δαιμόνιοι και δραστήριοι, βιομήχανοι και βιοτέχνες στην παλιά τους πατρίδα, γρήγορα βρήκαν τον τρόπο να εξελίξουν την εμπορική τους δραστηριότητα – βλέπεις, ήταν κοντά και το λιμάνι του Πειραιά. Το 1956, 62 Πόντιοι έμποροι, που ως τότε πουλούσαν υπαίθρια και σε πάγκους την πραμάτεια τους, αγόρασαν ένα οικόπεδο και το μοίρασαν ακριβοδίκαια σε 62 μαγαζιά. Με τον χρόνο, τα περισσότερα έχουν κλείσει, μερικά έχουν περάσει στην τρίτη γενιά ιδιοκτητών, άλλα έχουν νοικιαστεί. Κάθε φορά που την επισκέπτομαι, μετράω απώλειες. Κάθε φορά, τα ίδια παράπονα: οι νέοι Καλλιθεώτες προτιμούν το σούπερ μάρκετ από την παράδοση. Η «Αγορά των Ποντίων» είναι μια μικρογραφία της Βαρβακείου, σκεπασμένη με ελενίτ που αφήνουν απόκοσμα το φως να πέφτει στα εμπορεύματα. Αν κάτι τη χαρακτηρίζει, είναι η εσωστρέφειά της.

Η Σκεπαστή Αγορά της Καλλιθέας

Με μια είσοδο στην Πλάτωνος και μια έξοδο στη Γρυπάρη, τους κεντρικούς παλιούς, εμπορικούς δρόμους της Καλλιθέας, μπορεί να περάσεις μπροστά της και να την προσπεράσεις, αν δεν έχεις τον νου σου ή αν δεν τραβήξει την προσοχή σου το ολόφρεσκο ελληνικό ψαράκι της Ψαρότρατας (2109565500), που θα σε επιστρέψει σε αλλοτινές ψαριές. Εδώ δεν καταδέχονται το ιχθυοτροφείο. Ζαργάνες, κατσούλες, γοβιοί, ντάσκα, κουτσομουρίτσες κουφετάκια, κολιουδάκια, στείρες και ροφουδάκια του γάλακτος, ψάρι μόνο του Αιγαίου και της ημέρας, με μπόνους την ξενάγηση στο ζωικό βασίλειο του ελληνικού βυθού και τη συνταγή που θα μαγειρέψει ιδανικότερα τη σκορπίνα σου. Λίγο να χασομερήσεις χαζολογώντας, σε έχει πάρει χαμπάρι σύσσωμη η αγορά. Χέρια, πόδια, σινιάλα και καλωσορίσματα, σε έχουν κιόλας υποδεχτεί στην Εδέμ με τον έναν κεντρικό και τους δυο διχαλωτούς διαδρόμους. Μπήκες; Έχεις γίνει κιόλας δικός τους άνθρωπος.

Τα ψώνια σαν εκδρομή στο χθες

Λίγα μόλις βήματα από τη Θησέως, η Αγορά των Ποντίων είναι απλά η δικαιολογία για να ανακαλύψεις την αυθεντική, την παλιά Καλλιθέα, με τα παλιά εμπορικά που ακόμη στέκουν, αυτά που σιγά σιγά κατεβάζουν τα ρολά τους. Γύρω από την αγορά, θα ανακαλύψεις δεκάδες νόστιμες στάσεις που αξίζουν τον κόπο, μεζέδες και λιχουδιές για να απολαύσεις ξαποσταίνοντας μετά τα ψώνια. Στην εποχή της ακρίβειας, η παλιά Αγορά, με όπλο τις χαμηλές τιμές, προσπαθεί να σε προσελκύσει και να σε κάνει φίλο της, όμως νομίζω πως το βασικό της ατού είναι το εκλεκτό, το μοναδικό εμπόρευμα, αυτό που δεν θα βρεις αλλού.

Σε αντίθεση με τη Βαρβάκειο, που απαιτεί ξεποδάριασμα για μια έρευνα αγοράς, εδώ, με μια ματιά, τα έχεις όλα μπροστά σου και δεν χρειάζεται να διαλέξεις, αφού όπου και να πέσει το μάτι σου αξίζει! Αρκεί να επιθυμήσεις, να λαχταρήσεις, να πιάσεις κουβέντα με τους φιλικούς μαγαζάτορες που λατρεύουν το κουβεντολόι και ποτέ δεν θα σε ξεχάσουν, έστω κι αν κάνεις πολύ καιρό να τους ξανακάνεις την τιμή. Τα ψώνια όπως παλιά, ανθρώπινα και τετ-α-τετ. Οι παλιοί Ανατολίτες ξέρουν να διαλέγουν, δεν διαπραγματεύονται την ποιότητα της γεύσης και τον έμπορο τον θέλουν δικό τους άνθρωπο. Η αγορά της Καλλιθέας θα σου προσφέρει ατόφια την παλιά νοοτροπία και τη φέτα κατόπιν δοκιμής.

Ο παράδεισος του Μπατανιάν

Ελάχιστα τετραγωνικά που χωρούν και το πουλιού το γάλα και ένα μαγαζί που θα κλέψει πολύ από τον χρόνο σου, καθώς ο κύριος Δημήτρης θα ξετρυπώνει όλα τα νόστιμα, επιμένοντας να τα δοκιμάσεις. Ο παππούς Μπατανιάν σαν ήρθε από την Καισάρεια το ’22, έστησε στην ταράτσα του σπιτιού του το εργαστήρι που έφτιαξε τον πρώτο παστουρμά σε ελληνικό έδαφος. Τώρα πια, το σουτζούκι, την πηχτή, το προσούτο θα τα βρεις σε πολλά μαγαζιά, μαζί με τα κεμπάπ και τα μοσχαρίσια μπιφτέκια που έχει προσθέσει η 4η γενιά. Όμως εδώ είσαι στην πηγή!

Από την ελκυστική πραμάτεια, να σου ξεχωρίσω τα «οπωσδήποτε»: το αρμένικο μαντί, το μαγικό ταμπουλέ, την καροτοσαλάτα, το ιτσλί κιοφτέ και το ντολμαδάκι, όλα χειροποίητα, φτιαγμένα από Αρμένισσες νοικοκυρές. Σπιτική γαριδοσαλάτα, με λαδολέμονο και μαϊντανό, που φτιάχνεται με την καλύτερη φρέσκια γαρίδα της απέναντι Ψαρότρατας, μαζί με το ονειρεμένο χταπόδι τουρσί, παστουρμαδόπιτα και θρούμπες της προκοπής. Από τα τυριά τους, ξεχώρισα το πεκορίνο με ολόκληρο αχλάδι, το τσένταρ που ωριμάζει σε σπηλιά, το λευκό στίλτον με καραμελωμένο τζίντζερ και μάνγκο, την γκούντα με μαύρο λεμόνι. Κι αν αγαπάς τα τσιπς, εδώ θα βρεις τα απόλυτα: με τυνησιακή χαρίσα, τσορίθο, με τσίλι ή με μαύρο χαβιάρι από την γκουρμέ Snackgold.

Μα πόσα χόρτα βγάζει το ελληνικό βουνό;

Ζηλευτά χρώματα, τάξη και δροσιά, μανάβικα λιγοστά, καθένα με τη δική του σπεσιαλιτέ. Η Λίτσα ξεχωρίζει για την τεράστια ποικιλία από λαχταριστά χορταράκια του βουνού, αγριομάρουλα, άγρια ζοχάρια, αγριόπρασο, ραδίκια, άγρια σπαράγγια, πετεινάρια και όλα τα χόρτα μιας ρουστίκ πίτας. Η Λίτσα, όμως, κάνει και κάτι το διαφορετικό: πλένει, καθαρίζει, κόβει και γκρουπάρει τα υλικά μιας συνταγής και σου τα δίνει έτοιμα για μαγείρεμα ή, ακόμη καλύτερα, σου πουλά φρέσκο –όχι κατεψυγμένο– το φαγητό της κάθε μέρας, έτοιμο για την κατσαρόλα ή τον φούρνο: λαχανοντολμάδες, παπουτσάκια, γεμιστά, όλα φτιαγμένα με τα εκλεκτά λαχανικά της.

Το νοικοκυρεμένο, κόκκινο και κοριτσίστικο μανάβικο της Ιωάννας Πολατίδου (2109578919), στην ίδια οικογένεια από τη γέννηση της αγοράς, είναι μανάβικο στοργικό και με θηλυκή ευγένεια. Η μαμά Γιώτα, πάντα στο «πόδι», μαζί με τον άντρα της καθαρίζουν και ξεχωρίζουν τις σκελίδες από τα ωραία τους σκόρδα και τις μοιράζουν σε σακουλάκια.

Ο παράδεισος του παλιού μπακάλικου

H «Ακρόπολις» του κυρίου Περικλή Αντωνόπουλου (2109563069), με μισό αιώνα παράδοση και αυτή τη γλαφυρή αισθητική του παλιού μπακάλικου με τις κονσέρβες Κύκνος στα ράφια, έχει ωραία βαρελίσια φέτα από τη Βόνιτσα και τα Καλάβρυτα, γραβιέρα, χύμα γιαούρτι σακούλας και κατσικίσιο τυρί από τη Χαλκιδική. Ξεχώρισα επίσης τα τρυφερά αμπελόφυλλα και το λάχανο τουρσί, που κάνει τους νοστιμότερους λαχανοντολμάδες, τα βραστερά ελληνικά όσπρια, τον ισλανδικό μπακαλιάρο σε τροφαντά φιλέτα, τις ανάλατες ελιές Αμφίσσης και τις χρυσές, ψωμωμένες ρέγκες του.

Πολύ κοντά θα βρεις και την πρόσχαρη κυρία Βάσω με το Tυροκομείο Παραμυθιάς (2160709839), που θα σε ξεναγήσει με μεγάλη χαρά και θα σου δώσει να δοκιμάσεις τα ωραία τυριά που παράγει το οικογενειακό τους τυροκομείο στο Ζερβοχώρι της Παραμυθιάς: κεφαλοτύρι, κεφαλογραβιέρα, φέτα, γαλοτύρι και κεφαλοτύρι πικάντικο του παλιού καιρού. Εδώ θα βρεις και κεφαλονίτικη φέτα, πετρωτό από τη Χαλκιδική, όσπρια ελιές και αλλαντικά του Μιράν και του Sarry.

Η Ελλάδα σαν μέλι

Το Μελοπωλείο (2109594919) είναι ο παράδεισος του ελληνικού μελιού: θυμαρίσιο, με κηρήθρα, κρεμώδες από έλατο, λουλουδένιο από ακακία, καστανόμελο, πλούσιο από ευκάλυπτο, πιο φινετσάτο από πεύκο, καραμελένιο από χαρούπι, μέλι κουμαριάς και με λιγότερη ζάχαρη από ρείκι, ευωδιαστό από μέλι ερείκης και αγριολούλουδα. Μαζί τους, φρέσκια γύρη και βασιλικός πολτός, κεραλοιφή αλλά και βαζάκια με μέλι και ξηρούς καρπούς.

Το αυγό δεν είναι μόνον ένα

Το Κοταπληκτικό (2130406906) της Λίτσας Μουζάκη παίρνει την κότα πολύ στα σοβαρά. Κοτόπουλο Πίνδος, ελευθέρας βοσκής, μαζί με τα πολύ ωραία αυγά της ιδίας εταιρείας, χύμα αυγά ελευθέρας βοσκής ή αχυρώνα σε όλα τα μεγέθη – και χώρια τα λευκά από τα καφετιά, για όποιον έχει παραξενιές στο χρώμα. Θα σου κόψουν κοτοπουλένιο κιμά από όποιο κομμάτι επιλέξεις, και το σπιτικό τους ρολό μαζί με τα χειροποίητα κοτομπιφτέκια γνωρίζουν μεγάλες δόξες.

Ψαράκι ή κρέας;

Ο Λάμπρος (2109566970) είναι χαρακτηρισμένος «οστρακάς», γνωστός σε όλους τους μερακλήδες της Αθήνας. Αχιβαδούλες, στρόμπια, κυδώνια, γυαλιστερές, στρείδια ελληνικά και γαλλικά, και ό,τι σε όστρακο ανάλογα με την εποχή, μαζί με τα κλασικά ψαράκια, τις γαρίδες και τις καραβίδες στον όμορφο, μαρμάρινο πάγκο του. Ξεπουλάει πρώτος, οπότε, σπεύσατε μπονόρα!

Ο Μιχάλης Δραγάζης έχει τη δική του φάρμα στο Σαγκρί της Νάξου και από κει φέρνει το ξακουστό ναξιώτικο κατσικάκι και τα χοιρινά του. Στο ψυγείο του τα τυριά του Συνεταιρισμού της Νάξου – δοκιμάστε το ξινοτύρι, τη φρέσκια και την ξερή μυζήθρα, που δεν τις βρίσκεις εύκολα στην Αθήνα. Το ντόπιο αιγοπρόβειο αγνό βούτυρο στα καλύτερά του, δίνει άλλη γεύση σε όλα τα φαγητά. Φάρμα Νάξου (2109576796)

Πεθύμησες ραβανί;

Ο Φούρνος της Αγοράς (Πλάτωνος 5, 2109513978) είναι το μαγαζί που σε υποδέχεται στην είσοδο της αγοράς. Ιδιοκτησία της προέδρου, της αεικίνητης κυρίας Χρυσούλας Καπίρη. Εκτός από ψωμί, κάνει κριτσίνια από ζέα, κουλουράκι Θεσσαλονίκης, βουτήματα χωρίς ζάχαρη, καλαμποκίσια κριτσινάκια, γλυκές καρύδες όπως παλιά, σταφιδοκέικ και ωραία τυροπιτάκια και σπανακοπιτάκια με σπιτικό, τραγανό φύλλο. Το ατού της, όμως, είναι τα γλυκά του γιου, Νίκου Παρίση, που είναι ζαχαροπλάστης. Ραβανί, σαραγλί, γιαννιώτικος μπακλαβάς, σάμαλι και, κάθε Σάββατο, γαλακτομπούρεκο.

Βόλτα στα πέριξ

Το Fish House (Πλάτωνος 4, 2109565274) θα σου τραβήξει την προσοχή με την αστραφτερή του καθαριότητα αλλά και με τα ταψιά με τις ψαρομαγεριές στη βιτρίνα του, η οποία επεκτείνεται και στο εσωτερικό. Έχει άφθονα τραπέζια, αν θέλεις να καθίσεις, αλλά και άπειρες νοστιμιές για το σπίτι. Εκτός από κάθε λογής ψητό ή τηγανητό ψαράκι, φτιάχνει σουπιές κρασάτες, πεσκανδρίτσα στον φούρνο, γεμιστά με θαλασσινά, κριθαρότο με γαρίδες, λαχταριστή ψαρόσουπα, καβουροσαλάτα με γιαούρτι, αγγουράκι, άνηθο, σταφίδες και μαγιονέζα, χταποδοσαλάτα, γαριδοσαλάτα με κουσκουσάκι και λαχανικά, ψαρομπιφτέκια και ό,τι φανταστεί ο νους σου με έμπνευση από τον βυθό.

Μέσα σε 10 μόλις τετραγωνικά, το Emigrand (Φιλαρέτου 78) χωράει έναν αυθεντικό γεωργιανό, πέτρινο φούρνο, τον τονέ, με τον Δημήτρη να ξεφουρνίζει συνέχεια, καυτό, ένα από τα νοστιμότερα λαβάς ψωμιά της πόλης. Από τη γωνία θα σε τραβήξει η ευωδιά του ψωμιού και της πίτας σε πολλές διαφορετικές γεύσεις: κοτόπουλο, αυγό και τυρί, λουκάνικο, πατάτα, σπανάκι, αλλά και χατσαπούρι με τυρί imeruli.

Το Πεϊνιρλί και Κουλούρι (Δαβάκη 69) ειδικεύεται στο τραγανό, φουλ σουσαμάτο κουλούρι Θεσσαλονίκης –κλασικό ή γλυκό με σταφίδες ή σοκολάτα– και στο αφράτο πεϊνιρλί σε διαφορετικές γεύσεις: με ελιά, ντομάτα και τυρί, κλασικό ή με αλλαντικά, αυγό ή μπέικον. Φτιάχνει και τυρόψωμο, ωραία σπιτική σπανακόπιτα και σάντουιτς με βάση το κουλούρι. Το σνακ που θα σου δώσει δυνάμεις για να ξεκινήσεις τα ψώνια.

Στοιχηματίζω πως εδώ θα ανταλλάξεις το τελευταίο ορεβουάρ με την Καλλιθέα, πριν επιστρέψεις στη γειτονιά σου. Με μερικά τραπεζάκια στο πεζοδρόμιο, το Μπιφτεκοπωλείο (Δαβάκη 59), με ιστορία από το 1960, φτιάχνει σουβλάκι και μπιφτέκι με κείνη την παλιά, διαφορετική γεύση που θυμόμαστε από την παιδική μας ηλικία. Πριν δοκιμάσεις, απόλαυσε τη διαδικασία: την πίτα που ψήνεται στα κάρβουνα πάνω από το ζουμερό μπιφτεκάκι και περιχύνεται με τα ζουμάκια από το μπολ με την ψιλοκομμένη ντομάτα και το κρεμμύδι. Τυλιχτό ή σε μερίδες, όνειρο!

Το Batavia (Γρυπάρη 138, 2109531042) δεν είναι μόνο το μεγαλύτερο μπαχαράδικο της Αθήνας αλλά και το ομορφότερο. Ντιζάιν σε ξύλο και γυάλινα βάζα με χιλιάδες προϊόντα που χρειάζεσαι ώρες για να ξεναγηθείς ανάμεσά τους. Σπάνια μπαχαρικά, αποξηραμένα βότανα, μυρωδικά, αλεύρια, εσάνς από όλα τα εσπεριδοειδή, λούφες και καλλυντικά, αιθέρια έλαια και προϊόντα από τις καλύτερες οικογένειες της μικρής τοπικής παραγωγής. Το κρυφό μυστικό των σεφ της πόλης, που εδώ αναζητούν τα πιο σπάνια μυρωδικά τους.

Το μικρό μαγαζάκι της Φένιας (Γρυπάρη 140, 2155255382) δεν έχει ταμπέλα, όμως όλοι το ξέρουν σαν το «ρώσικο» από την προηγούμενη διεύθυνσή του. Η Φένια είναι Ρωσοπόντια και στα ράφια της κρύβει μυστικά από την Πολωνία, την Ουκρανία, τη Ρωσία και όχι μόνο, που δεν θα βρεις σε άλλα βαλκανικά παντοπωλεία της πόλης. Το πιο φίνο ινδικό μπασμάτι, το δικό μας μοναδικό αλεύρι «Κούλα», που λες και ανοίγει από μόνο του το πιο αιθέριο σπιτικό φύλλο, κατεψυγμένοι σπιτικοί λαχανοντολμάδες και πελμένι. Ξεχωριστή η ποικιλία από όλα τα σπάνια φρούτα του δάσους –που τα εισάγουν μόνοι και τα καταψύχουν, εντελώς διαφορετικά από τα κλασικά των σούπερ μάρκετ–, λαρδί, φρέσκα τουρσιά, χαβιάρι και ρώσικο μπρικ. Στο ταμείο, σε κεσεδάκια, το πιο βουτυράτο και μαστιχωτό ποντιακό τυρί, αυτό που κάνει το τέλειο κιουνεφέ και το φτιάχνει τσοπάνης στον Ασπρόπυργο. Το μυστικό του, το γάλα που δεν έχει αποβουτυρωθεί. Σμετάνα μικρής παραγωγής και η ποντιακή σπιτική σάλτσα από πιπεριά και ντομάτα που τόσο αγαπά η Θεσσαλονίκη.

Το Porky (Γρυπάρη 159) θα μπορούσε να είναι και το σημάδι για να μη χάσεις την αγορά, αφού βρίσκεται ακριβώς απέναντί της. Ένα τεράστιο κρεοπωλείο-παντοπωλείο, που έχει από αλλαντικά και τυριά, μέχρι κατεψυγμένα αλλά και τοπικά προϊόντα, γαλακτοκομικά και ωραίες πίτες για σουβλάκι. Τα κρέατα χωρίζονται σε διαφορετικά πόστα-ψυγεία, αλλού το μοσχάρι, αλλού το αρνί, τα πουλερικά και το χοιρινό. Εδώ θα ανακαλύψεις, πέρα από τις κοπές, μερικές λιχουδιές που δύσκολα βρίσκεις σε όλα τα κρεοπωλεία, όπως μοσχαροκεφαλή, χοιροκεφαλή, γλώσσα, ουρά, ποδαράκια καθαρισμένα για πατσά.

Ο Εύμαιος (Αριστείδου 124, 2109512903) είναι ένα μικρό, νέας γενιάς και πολύ ξεχωριστό κρεοπωλείο. Στο ψυγείο του θα βρεις μόνο βιολογικό ελληνικό κρέας από αυτόχθονες φυλές. Κρέας βουβαλίσιο, κρέας από μαύρο χοίρο και βραχυκερατική μοσχαρίσια ράτσα. Κι όμως, οι τιμές του δεν διαφέρουν από αυτές του συμβατικού κρέατος. Και αυτό γιατί ο Χρήστος Αστρέχας έχει τη δική του φάρμα κοντά στην Καρδίτσα, οπότε πουλά σε τιμή παραγωγού. Από ανθρώπους που εμπιστεύεται φέρνει τα κοτόπουλα και τη γαλοπούλα του, σπιτικά φτιάχνει τα μπιφτέκια του και ωριμάζει τις γενναίες σπαλομπριζόλες του.