Διαμοιραζόμενη ηλεκτροκίνηση: Το μοντέλο των Ιωαννίνων

Η ηλεκτροκίνηση αποτελεί πλέον βασικό πυλώνα της ενεργειακής μετάβασης και μέρος μιας νέας καθημερινότητας. Όπως, όμως, κάθε νέα τεχνολογία, φέρνει μαζί της ένα σύνολο προκλήσεων και ανησυχιών, τεχνικών και συμπεριφορικών. Η τεχνική διάσταση της ηλεκτροκίνησης, από τις απλές «vis-à-vis» συζητήσεις έως τις γεωπολιτικές αναλύσεις (π.χ. Ευρώπη έναντι Κίνας) είναι πλέον στο επίκεντρο, και όσο επιταχύνεται η ανάπτυξη της τεχνολογίας των μπαταριών, η βελτιστοποίηση της γραμμής παραγωγής και η αναπόφευκτη μείωση του κόστους, τόσο περισσότερο θα αυξάνεται και ο ενθουσιασμός του επιβατικού κοινού και γενικά του κόσμου. Και όχι άδικα. Η τεχνολογική ωρίμανση, η βελτίωση των επιδόσεων και η σταδιακή μείωση του κόστους αναμένεται να επιταχύνουν περαιτέρω την υιοθέτηση της ηλεκτροκίνησης.

Ωστόσο, η επιτυχία της δεν μετριέται μόνο σε χιλιόμετρα αυτονομίας, ισχύ μπαταρίας και εξωτερικό περίβλημα, ούτε στο ποιος έχει το πάνω χέρι στην παραγωγή. Η νέα αυτή τεχνολογία στον τομέα της ενεργειακής μετάβασης, τον εξηλεκτρισμό των μετακινήσεων και τη μείωση της προβληματικής κινητικότητας στις πόλεις θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη και το κοινωνικό πρόσημο, το οποίο, αν μη τι άλλο, επιβάλλεται να είναι θετικό. Δεν αναφερόμαστε πλέον στην απλή αντικατάσταση ενός συμβατικού οχήματος με ηλεκτρικό, αλλά στον επαναπροσδιορισμό του τρόπου βιώσιμης μετακίνησης.

Και εδώ ξεκινάει η συζήτηση της Συλλογικής Κινητικότητας, η οποία στην περίπτωσή μας αναπτύσσεται μέσω του μοντέλου της διαμοιραζόμενης ηλεκτροκίνησης, ή αλλιώς EV-Sharing. Πιο απλά, και αποκωδικοποιώντας τους όρους, μιλάμε για τη δυνατότητα που έχουν τα μέλη μιας Ενεργειακής Κοινότητας (πολίτες, επιχειρήσεις, δήμοι, ευάλωτα νοικοκυριά κ.ά.) να μετακινούνται φθηνά, πράσινα και συμπεριληπτικά, συνδιαχειριζόμενα έναν στόλο ηλεκτρικών οχημάτων, όπως αυτοκίνητα, πατίνια, ποδήλατα κ.λπ. Αν και ο διαμοιρασμός οχημάτων με τον έναν ή τον άλλον τρόπο υπάρχει ήδη, αυτό που πρώτη φορά εξετάζεται είναι το αν οι Ενεργειακές Κοινότητες (που είναι νομικές οντότητες, και μάλιστα με ευρεία γκάμα δραστηριοτήτων) μπορούν, με ίδιους πόρους και χωρίς να εξαρτώνται από τρίτους, να γίνουν ιδιοκτήτες και διαχειριστές και όχι απλώς χρήστες των ηλεκτρικών οχημάτων.

Η απάντηση έρχεται από την πόλη των Ιωαννίνων, που καλείται, ως μία από τις 100 κλιματικά ουδέτερες πόλεις έως το 2030 (Mission Cities), να δώσει χώρο σε ένα υποσχόμενο μοντέλο με πολλαπλασιαστικές δυνατότητες, το οποίο φιλοδοξεί να κάνει τις πόλεις πιο καθαρές, ήσυχες και ανθρώπινες, αλλά και την υπόλοιπη ύπαιθρο ακόμη πιο συνδεδεμένη και προσβάσιμη.

Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Στα Ιωάννινα η τοπική Ενεργειακή Κοινότητα «Κοινέργεια» αριθμεί 53 μέλη, και από το 2024 «έχει βάλει στην πρίζα» δύο έργα αυτοπαραγωγής (με φωτοβολταϊκά) λίγο έξω από την πόλη, συνολικής ισχύος 200 kW. Τα μέλη –με εμφανώς μειωμένους λογαριασμούς ρεύματος στα χέρια τους– είναι κυρίως οικογένειες και επιχειρήσεις, καθώς και ένα ενεργειακά ευάλωτο νοικοκυριό, που συμμετέχει δωρεάν.

Από το 2025, μαζί με την Κοινωνική Συνεταιριστική Επιχείρηση Electra Energy και τον Δήμο Ιωαννιτών, επιχειρούν να φέρουν το πρώτο συνεταιριστικό σχήμα διαμοιραζόμενης ηλεκτροκίνησης μέσω Ενεργειακής Κοινότητας στην Ελλάδα. Μέσω του ευρωπαϊκού ερευνητικού έργου ALTHEA, εξετάζουν πώς η «Κοινέργεια» μπορεί να διαχειριστεί έναν στόλο ηλεκτροκίνητων οχημάτων για την κάλυψη μέρους των αναγκών μεταφοράς των μελών της με χαμηλό κόστος. Η μείωση του κόστους επιτυγχάνεται αφενός λόγω του «καθαρού καυσίμου» –δηλαδή των φθηνών πράσινων κιλοβάτ που φορτίζουν το όχημα– και αφετέρου λόγω του διαμοιρασμού των εξόδων συντήρησης και διαχείρισης.

Παράλληλα, μέσω ψηφιακής εφαρμογής, τα μέλη θα μπορούν να κάνουν την κράτηση και να βλέπουν τη διαθεσιμότητα των οχημάτων σε πραγματικό χρόνο, ενώ θα έχουν και αντίστοιχη χρέωση ανά ώρα, την οποία θα προσαρμόζουν έπειτα από εσωτερική συλλογική απόφαση. Από τις απλές αστικές και περιαστικές μετακινήσεις, την επείγουσα κάλυψη μετακινήσεων ή τα επαγγελματικά ταξίδια εκτός πόλης, το σχήμα απαντάει και κουμπώνει απόλυτα στις ανάγκες αυτές. Όλα σε πιλοτική μορφή, μέχρι το σχήμα να ωριμάσει, να εξελιχθεί και να επεκταθεί σε άλλους δήμους και περιφέρειες. Δυνητικά, μέλος της «Κοινέργειας», και κατ’ επέκταση του σχήματος διαμοιραζόμενης ηλεκτροκίνησης, μπορεί να γίνει ο οποιοσδήποτε ζει κοντά στη βάση των Ιωαννίνων, με στόχο στο μέλλον να αυξηθεί αντίστοιχα και ο αριθμός των οχημάτων.

Όσο, όμως, η δημόσια συζήτηση παραμένει (και περιμένει) στο πώς (και το πότε) μπορεί ένα ηλεκτρικό όχημα υψηλής τεχνολογίας και απόδοσης να είναι προσιτό για το ευρύ κοινό, η Ήπειρος εξετάζει ένα μοντέλο όπου –από τώρα κιόλας– απλοί πολίτες, όπως μια οικογένεια χαμηλού εισοδήματος, μια φοιτήτρια ή εργαζόμενη, ένας χαμηλόμισθος υπάλληλος, μπορούν συλλογικά να είναι συνιδιοκτήτες ηλεκτροκίνητων με χαμηλό κόστος.

Με τη συνεργασία του Δήμου Ιωαννιτών και την παραχώρηση θέσεων στάθμευσης με φορτιστές στο κέντρο της πόλης η πιλοτική προσπάθεια θα δοκιμάσει το σχήμα σε πραγματικές συνθήκες (διαθεσιμότητα, συνεργασία μελών, κάλυψη αναγκών, ζήτηση, οικονομικό όφελος κ.λπ.). Η τοπική αυτοδιοίκηση σε συνεργασία με την Electra Energy προάγει μια πρωτοβουλία κοινωνικής συνοχής που εναρμονίζεται πλήρως με το Σχέδιο Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας και παράλληλα με τους περιβαλλοντικούς στόχους κλιματικής ουδετερότητας που ως δήμος φιλοδοξεί να πετύχει.

Η διαδρομή προς την ηλεκτροκίνηση είναι μονόδρομος, αλλά με κάποιες λακκούβες. Ήδη πολλές Ενεργειακές Κοινότητες εξετάζουν το μοντέλο σε τοπικό επίπεδο. Ωστόσο, υπάρχει μεγάλο κενό τεχνογνωσίας και πόρων, ιδίως χρηματικών. Η υπερσυγκέντρωση πληθυσμού στις πόλεις, η ατμοσφαιρική ρύπανση και η ηχορύπανση, σε συνδυασμό με την έλλειψη χώρων στάθμευσης, κάνουν, όμως, το μοντέλο ολοένα πιο ελκυστικό και πρακτικά ωφέλιμο.

Επιπλέον, ο πληθωρισμός και η οικονομική αβεβαιότητα για αγορά ηλεκτρικού οχήματος απαντώνται μέσω του σχήματος διαμοιραζόμενης ηλεκτροκίνησης, αλλά μένει να φανεί το πώς φορείς, εταιρείες, η τοπική αυτοδιοίκηση και τα περιφερειακά χρηματοδοτικά προγράμματα θα προωθήσουν και θα διευκολύνουν την άνθηση του μοντέλου (scalability). Το EVsharing δεν είναι επιδοματική πολιτική, και δεν απευθύνεται στους λίγους που έχουν τη δυνατότητα να χαζεύουν και να επιλέγουν από τις μπροσούρες των αυτοκινητοβιομηχανιών. Ήρθε για τις περισσότερες κοινωνικές ομάδες, οι οποίες μπορούν πλέον να συμμετέχουν στην κινητικότητα και στην ενεργειακή μετάβαση δίκαια και ισότιμα.