- ΑΡΧΙΚΗ
-
ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ
-
ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
-
LIFE
-
LOOK
-
YOUR VOICE
-
επιστροφη
- ΣΕ ΕΙΔΑ
- ΜΙΛΑ ΜΟΥ ΒΡΟΜΙΚΑ
- ΟΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΣΑΣ
-
-
VIRAL
-
επιστροφη
- QUIZ
- POLLS
- YOLO
- TRENDING NOW
-
-
ΖΩΔΙΑ
-
επιστροφη
- ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ
- ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ
- ΓΛΩΣΣΑΡΙ
-
- PODCAST
- VOICE RADIO
- CITY GUIDE
- ENGLISH GUIDE
UNCLOS εναντίον Casus Belli: Το νομικό Καθεστώς των νησιών και η γεωπολιτική πραγματικότητα
Το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και οι προκλήσεις για την ελληνική εξωτερική πολιτική
UNCLOS εναντίον Casus Belli: Η τουρκική αναθεωρητική πολιτική, το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο και οι εκκρεμότητες στην οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών
Η ελληνική εξωτερική πολιτική βρίσκεται σήμερα ενώπιον ιστορικών προκλήσεων, με τις πρόσφατες εξελίξεις και τις διμερείς συμφωνίες Τουρκίας – Λιβύης να σηματοδοτούν μια στροφή προς τη σκληρή πραγματικότητα, την ώρα που το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) συγκρούεται με την πάγια τουρκική αναθεωρητική στρατηγική.
Στην πράξη, η προσέγγιση της Ελλάδας αποτυπώθηκε επί σειρά ετών στον νόμο Μανιάτη του 2011, ο οποίος ορίζει ότι, ελλείψει συμφωνίας οριοθέτησης με γειτονικά κράτη, το εξωτερικό όριο της ελληνικής υφαλοκρηπίδας και της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης είναι η μέση γραμμή. Η λογική αυτή βασίστηκε στον Χάρτη της Σεβίλλης, ο οποίος αποτυπώνει τις βασικές αρχές του διεθνούς δικαίου, αν και η εφαρμογή του στην πράξη δεν αποτελεί μια αυτόματη οριοθέτηση ΑΟΖ, αλλά μια πρόδρομη διαδικασία που μπορεί να παράγει δίκαιο εάν ακολουθηθούν οι διμερείς διαδικασίες των εμπλεκόμενων μερών.
Στο πλαίσιο αυτό, επίκαιρος παραμένει ο προβληματισμός γύρω από την ανάγκη για την άμεση επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια παντού, ως μια καθολική και νόμιμη άσκηση κυριαρχίας που θα θωρακίσει οριστικά τον εθνικό θαλάσσιο χώρο απέναντι στην απειλή πολέμου από την Τουρκία.
Η ελληνική πλευρά, επιδιώκοντας σταθερά την ειρηνική επίλυση, προχώρησε σε συναινετικές κινήσεις στην εξωτερική της πολιτική με τη συμφωνία οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών με την Ιταλία, η οποία αναγνώρισε επήρεια στις Στροφάδες και τις Διαπόντιες Νήσους. Η τάση αυτή επιβεβαιώθηκε με τη συμφωνία μερικής οριοθέτησης της ΑΟΖ με την Αίγυπτο, με τη ρύθμιση της επήρειας των ελληνικών νησιών νοτίως της Κρήτης.
Ωστόσο, αποδεχόμενη να μην επεκταθεί η οριοθέτηση ανατολικά του 28ου μεσημβρινού, η Ελλάδα άφησε ανοιχτό το πεδίο της ελληνοτουρκικής διαφοράς, ενώ, με την επέκταση της αιγιαλίτιδας ζώνης στα 12 μίλια αποκλειστικά στο Ιόνιο, αποδέχθηκε στην πράξη την ιδιαίτερη γεωγραφική φύση του Αιγαιακού αρχιπελάγους, θέση που επανειλημμένα επικαλείται η Άγκυρα.
Η Τουρκία δεν έχει υπογράψει ούτε έχει κυρώσει την UNCLOS και την έχει απορρίψει ως καθολική ή αποκλειστική λύση, ιδιαίτερα όσον αφορά την επήρεια των νησιών για τις θαλάσσιες ζώνες, ενώ ισχυρίζεται ότι η UNCLOS δεν ισχύει στη Μεσόγειο και στο Αιγαίο.
Στον αντίποδα, η Διεθνής Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας, η οποία στο άρθρο 121 αναγνωρίζει ρητά ότι όλα τα νησιά που μπορούν να συντηρήσουν ανθρώπινες δραστηριότητες ή δική τους οικονομική ζωή έχουν ακριβώς τα ίδια δικαιώματα σε υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ με τις ηπειρωτικές περιοχές, αντιμετωπίζεται με μόνιμη άρνηση από την Άγκυρα.
Η Τουρκία διαχρονικά αποδεικνύει ότι δεν σέβεται το διεθνές δίκαιο, αλλά επιχειρεί συστηματικά να επιβάλει το δίκαιο της ισχύος. Η συμπεριφορά αυτή δεν περιορίζεται στις θαλάσσιες ζώνες, αλλά αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής που περιφρονεί τις διεθνείς συνθήκες και τα ανθρώπινα δικαιώματα, όπως μαρτυρά ιστορικά η συστηματική εξόντωση και ο διωγμός των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης, της Ίμβρου και της Τενέδου. Παράλληλα, η πρόσφατη μετατροπή της Αγίας Σοφίας και της Μονής της Χώρας σε τζαμιά αποτελεί μια σαφή, προκλητική ένδειξη πλήρους έλλειψης σεβασμού προς τον παγκόσμιο πολιτισμό και τη χριστιανική θρησκεία.
Επιπλέον, η Τουρκία, μέσω της παράνομης εισβολής, της συνεχιζόμενης στρατιωτικής κατοχής και του συστηματικού εποικισμού της Βόρειας Κύπρου, επιχειρεί διαχρονικά να επιβάλει μόνιμα τετελεσμένα επί του εδάφους, αξιώνοντας είτε τη λύση δύο ξεχωριστών κρατών είτε μια χαλαρή συνομοσπονδία, σε πλήρη αντίθεση με τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Η Κύπρος, από την πλευρά της, άσκησε έμπρακτα τα δικαιώματά της, συνάπτοντας έγκυρες συμφωνίες οριοθέτησης ΑΟΖ με την Αίγυπτο, το Ισραήλ και τον Λίβανο. Η τουρκική στρατιωτική κατοχή από το 1974 στερεί από την Κυπριακή Δημοκρατία το 36,2% του εδάφους της και το 57% της ακτογραμμής της, αν και ο χρόνος δεν μετατρέπει την κατοχή σε κυριαρχία.
Στη λογική της επιβολής τετελεσμένων, η Τουρκία υπέγραψε το 2019 το παράνομο Τουρκολιβυκό Μνημόνιο, το οποίο εγκρίθηκε τελικά από τη Βουλή της Λιβύης τον Οκτώβριο του 2026. Η κίνηση αυτή αντιμετωπίστηκε άμεσα από τη διεθνή κοινότητα, με την Ελλάδα, την Κύπρο, την Αίγυπτο, το Μπαχρέιν, τα ΗΑΕ και την Ευρωπαϊκή Ένωση να το χαρακτηρίζουν «άκυρο και ανυπόστατο» στον ΟΗΕ, ενώ και ο Πρόεδρος Ερντογάν απάντησε με απειλές εξουδετέρωσης όσων εμποδίζουν τους στόχους του.
Μέσα από αυτές τις εξελίξεις, η πολιτική των λεγόμενων «ήρεμων νερών» στις ελληνοτουρκικές σχέσεις αποδεικνύεται μια επικίνδυνη ψευδαίσθηση, καθώς η Άγκυρα δεν έχει μετακινηθεί ούτε κατ’ ελάχιστον από τις αναθεωρητικές της βλέψεις. Αντιθέτως, η Τουρκία τηρεί μια απόλυτα σταθερή και μεθοδική στάση ως προς τη δική της στρατηγική, παραμένοντας προσηλωμένη με απόλυτη συνέπεια στο δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας». Η επιμονή της αυτή αποδεικνύει ότι η θεωρητική ύφεση στο Αιγαίο χρησιμοποιήθηκε από την πλευρά της Άγκυρας απλώς ως διπλωματικός ελιγμός, την ώρα που στο παρασκήνιο συνεχίζει να οικοδομεί τετελεσμένα, επιβάλλοντας τη στρατηγική της ισχύος εις βάρος των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Για να στηρίξει τον γεωγραφικό «εγκλωβισμό» των ελληνικών νησιών και να ανατρέψει το πλαίσιο της UNCLOS, η Τουρκία επικαλείται τη διαιτητική απόφαση του 1977 για την υφαλοκρηπίδα μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου και Γαλλίας στη Μάγχη, όπου περιορίστηκε η επήρεια των νησιών Channel Islands και Scilly. Η ελληνική πλευρά απαντά ότι η Μάγχη αποτελεί μια κλειστή θάλασσα με εντελώς διαφορετικά δεδομένα και ότι η απόφαση εκείνη εκδόθηκε πριν από την υπογραφή της UNCLOS το 1982. Όμως, η Άγκυρα αρνείται να προσφύγει στη Χάγη, καθώς γνωρίζει ότι το Διεθνές Δικαστήριο θα αναγνωρίσει χωρικά ύδατα 12 ναυτικών μιλίων στα ελληνικά νησιά, γεγονός που οδήγησε την Τουρκική Εθνοσυνέλευση στη θέσπιση της παράνομης απειλής πολέμου (casus belli) το 1995.
Αυτή η απειλή αποκτά ακόμη πιο οξύ χαρακτήρα αν αναλογιστεί κανείς ότι Ελλάδα και Τουρκία είναι σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ, γεγονός που δημιουργεί ένα πρωτοφανές πρόβλημα ασφάλειας εντός της ίδιας της Συμμαχίας. Η Αθήνα μπορεί να επικαλείται ορθώς το Άρθρο 2 (παρ. 4) του Χάρτη του ΟΗΕ, που απαγορεύει ρητά τις απειλές χρήσης βίας, όμως η ελληνική διπλωματία δεν έχει θέσει ποτέ επίσημα και δυναμικά το θέμα της «συμμαχικής απειλής» στα αρμόδια όργανα του ΝΑΤΟ, στερώντας από τη χώρα τη δυνατότητα να αναδείξει ότι το casus belli στρέφεται ευθέως κατά της εσωτερικής συνοχής της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας.
Μπροστά σε αυτή την παρατεταμένη επιθετικότητα και τη σύνθετη γεωπολιτική πραγματικότητα, η Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται να διαδραματίσει έναν ακόμη πιο ενεργό και θεσμικό ρόλο για τη συνδρομή στο θέμα της οριοθέτησης της ΑΟΖ. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με το πρόσφατο ψήφισμά του στις 17 Ιουνίου 2026, έστειλε ένα ηχηρό μήνυμα καταδικάζοντας το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» και το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο, ενώ υπογράμμισε ρητά το αναφαίρετο δικαίωμα της Ελλάδας για επέκταση των χωρικών της υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια.
Η ευρωπαϊκή αυτή στήριξη εκτείνεται έμπρακτα και στην υλοποίηση του στρατηγικού καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης (GSI) μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ, το οποίο έχει εξασφαλίσει σημαντική κοινοτική χρηματοδότηση. Το έργο αυτό, προστατευόμενο από το άρθρο 79 της UNCLOS, θωρακίζεται από την ευρωπαϊκή πολιτική αλληλεγγύη απέναντι στη διπλωματία των κανονιοφόρων της Άγκυρας, προσφέροντας ενεργειακή ασφάλεια και ανατρέποντας τις τουρκικές απόπειρες για δημιουργία σχέσεων εξάρτησης στην Ανατολική Μεσόγειο.
Επιπλέον, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα μπορούσε καταρχάς να υιοθετήσει τον ευρωπαϊκό Χάρτη της Σεβίλλης, δίνοντάς του επίσημη βάση για τη χάραξη και τη θεσμική κατοχύρωση των εξωτερικών θαλάσσιων συνόρων της Ένωσης, ευθυγραμμίζοντας πλήρως την κοινή αλιευτική και ενεργειακή πολιτική της Ε.Ε. με τις αρχές της Σύμβασης UNCLOS.
Συμπερασματικά, η Ελλάδα οφείλει να κινηθεί άμεσα και αποφασιστικά στην κατεύθυνση της πλήρους οριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών της. Αυτό προϋποθέτει την ολοκλήρωση της μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ με την Αίγυπτο, καθώς και την έναρξη των διαδικασιών για την οριοθέτηση ΑΟΖ με την Κύπρο, με την οποία η χώρα διαθέτει αντικείμενες ακτές.
Ταυτόχρονα, κρίνεται επιβεβλημένη η επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια και η θέσπιση συνορεύουσας ζώνης 24 ναυτικών μιλίων στα νότια και ανατολικά της Κρήτης και της Δωδεκανήσου, προκειμένου να θωρακιστούν τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας απέναντι στις μονομερείς προκλήσεις.
Η Ελλάδα επιβάλλεται να αναλάβει άμεση πρωτοβουλία για την οριοθέτηση της ΑΟΖ με τη Λιβύη. Αυτό μπορεί να επιδιωχθεί είτε μέσω της επανέναρξης του διμερούς διαλόγου είτε —εφόσον η άλλη πλευρά εμμένει σε μονομερή τετελεσμένα— μέσω μιας ελληνικής μονομερούς οριοθέτησης με βάση τη μέση γραμμή. Μια τέτοια αποφασιστική κίνηση, η οποία θα λειτουργήσει ως ισχυρό νομικό και γεωπολιτικό αντίβαρο στο παράνομο Τουρκολιβυκό Μνημόνιο, θα αναγκάσει ουσιαστικά την Τρίπολη να εγκαταλείψει την πολιτική των αυθαιρεσιών και να προσφύγει στη διεθνή διαιτησία για την επίλυση της διαφοράς, ακολουθώντας το ιστορικό προηγούμενο της δικής της προσφυγής στο Διεθνές Δικαστήριο για τη θαλάσσια διαφορά της με τη Μάλτα.
Τέλος, η Αθήνα οφείλει να προχωρήσει στην εξέταση της καθολικής επέκτασης των 12 ναυτικών μιλίων στο Αιγαίο, αναλαμβάνοντας δυναμικές πρωτοβουλίες και εντός του ΝΑΤΟ για την πλήρη αποδόμηση του παράνομου καθεστώτος του casus belli.
Μέσα από αυτές τις συντονισμένες ενέργειες, αναδεικνύεται η απόλυτη ανάγκη για την άμεση επικαιροποίηση του Ενιαίου Αμυντικού Δόγματος Θράκης – Αιγαίου – Κύπρου. Απέναντι σε μια αυξανόμενη αναθεωρητική απειλή που εκτείνεται από τον Έβρο μέχρι τη Μεγαλόνησο, η απάντηση του ελληνισμού δεν μπορεί παρά να είναι ένα αρραγές, ενιαίο γεωπολιτικό και αμυντικό μέτωπο που θα εγγυάται τη συνέχεια και την ασφάλεια του εθνικού χώρου.
Μια τέτοια αποτρεπτική ισχύς δεν αποτελεί επιλογή σύγκρουσης, αλλά το πιο στέρεο θεμέλιο για τη διασφάλιση της διαρκούς ειρήνης στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου. Η θωράκιση των κυριαρχικών δικαιωμάτων, βασισμένη απαρέγκλιτα στο Διεθνές Δίκαιο, είναι αυτή που μπορεί να εγγυηθεί τη σταθερότητα και να ανοίξει τον δρόμο για μια ειλικρινή, ισότιμη και δημιουργική συνεργασία μεταξύ όλων των λαών της περιοχής, μακριά από απειλές και μονομερείς βλέψεις.