Η βαρεμάρα ως πολιτική αφήγηση

Στο μεγάλη θεατρική ζωή που είναι η ζωή μας, η πολιτική ομαλότητα δεν θα ήταν σε θέση να γράψει καν ένα μονόπρακτο. Της λείπει το αφηγηματικό ένστικτο, δεν ξέρει να μπαίνει στο δωμάτιο με θόρυβο, δεν ρίχνει ποτήρια, δεν κάνει μεγάλες χειρονομίες, δεν βγάζει δεκάρικους όλο παλμό, ρίγος και συγκίνηση, δεν εμφανίζει ένα τουφέκι στην πρώτη σκηνή. Η πολιτική ομαλότητα δεν δίνει καν τίτλους.

Ένας θεσμός που λειτουργεί, μια διαδικασία που τηρείται, μια διοίκηση που κάνει τη δουλειά της, μια δημόσια υπηρεσία που εξυπηρετεί το δημόσιο καλό, ένα κοινοβούλιο όπου οι κανόνες έχουν ακόμη σημασία, και δη ιερή: όλα αυτά είναι πολύτιμα, ναι, οκέι, εντάξει, ουδείς λόγος — πλην, σπανίως συναρπαστικά. Η ομαλότητα είναι βαρετή σαν performance art επειδή η επιτυχία της είναι ακριβώς αυτό: δεν (την ενδιαφέρει να) πρωταγωνιστεί, δεν (θέλει να) μετατρέπεται σε θέαμα με εκείνα τα μεγάλα γουρλωμένα μάτια του βωβού σινεμά. Δεν είναι αυτή η πρωταγωνίστρια του δράματος, αυτή είναι μια απλή διαχειρίστρια. Κανείς, εν πάση περιπτώσει, δεν θα στρωθεί να γράψει ένα άρθρο για το τρένο που έφτασε στην ώρα του. (Εκτός και αν εργάζεται στο γραφείο Τύπου του οργανισμού, οπότε το αποτέλεσμα θα είναι, επικοινωνιακά, μάλλον χειρότερο από την όποια καθυστέρηση).

Οι πολίτες, τα Μέσα ενημέρωσης και οι πολιτικοί οργανισμοί δίνουν αναπόφευκτα μεγαλύτερη προσοχή στην κρίση. Σε οποιαδήποτε κρίση, ακόμα και σε μία που δεν είναι τέτοια, αλλά παρουσιάζεται σαν να ήταν ή που έχει στοιχεία ή —άμποτε— προοπτικές κρίσης. Γιατί η κρίση έχει πρόσωπα, έχει ένταση, σύγκρουση, θύματα, υπεύθυνους, φταίχτες, ανατροπές, ακόμη και «προδότες» ή και εχθρούς. Η κανονικότητα, από την άλλη… τι έχει η κανονικότητα; Η κανονικότητα έχει μόνο πρακτικά αποτελέσματα· καμία συγκίνηση εδώ. Μα…πρακτικά αποτελέσματα; Να τα κάνουμε τι; Να τα φάμε; Είστε με τα καλά σας; Έχουν κάτι τα ένζυμά σας;

Μια κοινωνία όπου τα σχολεία ανοίγουν στην ώρα τους και χωρίς «κενά», όπου τα νοσοκομεία λειτουργούν χωρίς προβλήματα και κλείνουν ραντεβού μόλις μερικών ημερών με τους ασθενείς, όπου οι δρόμοι συντηρούνται βάσει καλά συνταγμένου κυκλικού προγράμματος, και που οι νόμοι δεν αλλάζουν προς εξυπηρέτησιν κάποιου επείγοντος, εκτάκτου σχεδίου, μπορεί να είναι ευνοϊκότατη για τη ζωή των ανθρώπων, και πράγματι είναι —έτσι διαβάζουμε, αυτό λένε οι σχετικές μελέτες—, αλλά υστερεί απέναντι στην πρεμούρα, τους διαξιφισμούς, τους πύρινους λόγους, και το χάος.

Αν αυτό ακριβώς το χάος ήταν ένα ρεαλιστικό φιλμ αγωνίας σκηνοθετημένο από τον Νόλαν, τον Τζον Γου και τον Γκάρεθ Έβανς μαζί, η κανονικότητα θα ήταν μια τηλεταινία του Γουές Άντερσον σε σενάριο του πιο βαρετού από τους δύο Αδελφούς Κοέν, γυρισμένη με απόλυτη συμμετρία, αυστηρούς κανόνες, και συγκινητική εμμονή με την τάξη. Και με παλ χρώματα. Και δεν θα έκανε μεγάλα ratings, κακά τα ψέματα, ακόμα κι αν έπαιζε η Σκάρλετ Τζοχάνσον.

Στη βαρετή μας πολιτική αφήγηση, τα συστήματα που προστατεύουν την καθημερινότητα δεν γίνονται αντιληπτά όταν λειτουργούν αλλά μόνο όταν διαρρηγνύονται. Και είναι λογικό. Ο πολίτης δεν πρόκειται να σκεφτεί το δίκτυο ύδρευσης όσο τρέχει νερό από τη βρύση. Η κανονικότητα μοιάζει αυτονόητη — μέχρι να αποδειχτεί ότι ίσως και να μην είναι· ότι ίσως ποτέ να μην ήταν. Και τότε —νά τι κάνουν οι παλ συμμετρίες στη ζωή μας— ξαφνικά άπαντες ανακαλύπτουν την αξία των βαρετών πραγμάτων: των αρχείων, των διαδικασιών, των κανόνων, των ελέγχων, των κυρώσεων, των νόμων.

Υπάρχει, βέβαια, μια γοητεία στην πολιτική ένταση. Η υπόσχεση της ρήξης, η ιδέα ότι όλα μπορούν να αλλάξουν απότομα, να αναποδογυρίσουν, μια νέα τάξη να αναδειχθεί, οι παλιές αδικίες να δικαιωθούν, και ο σταυρωμένος λαός να αποκαθηλωθεί από τον βυθισμένο στους ορυζώνες τού Κιλελέρ σταυρό του και να ανέλθει εκ δεξιών του μισοδακρυσμένου από αγάπη και ενσυναίσθηση ηγεμόνος που ασφαλώς θέλει το καλό του.

Η ένταση παράγει κοινότητες, στρατόπεδα, ταυτότητες, και υψιπετείς τελετουργίες αγανάκτησης. Είναι πολύ πιο εύκολο να αισθανθείς πολιτικά ζωντανός όταν φωνάζεις στην πλατεία εναντίον κάποιου —των τρισκατάρατων ΗΠΑ, των Εβραίων που δεν πήγαν στους Δίδυμους Πύργους και σκοτώνουν παιδάκια στη Γάζα, των εμβολίων, του πληθωρισμού, του κόστους διαβίωσης, των εργασιακών αλλαγών, των, των, των—, παρά απ’ ό,τι αν υποστηρίζεις τη βελτίωση ενός, πέστε, κανονισμού προμηθειών.

Το μόνο πρόβλημα είναι πως, αλίμονο, οι κοινωνίες —και δη οι φτωχοί, οι άθλιοι, οι ξένοι και οι κατατρεγμένοι— ζουν καλύτερα μόνο υπό το δεύτερο. (Ας πρόσεχαν). Η πρόοδος σπάνια έχει την ευγένεια να συνοδεύεται από παιάνες και θουρίους που αναπέμπονται πάνω από ματωμένες παντιέρες. Ενενήντα εννιά στις εκατό φορές έρχεται μέσα από ανιαρές μεταρρυθμίσεις, τεχνικές διορθώσεις, βελτιωμένες υποδομές, καλύτερα δεδομένα, αυστηρότερες κυρώσεις, και λιγότερη διαφθορά. Πράγματα που δεν συγκίνησαν ποτέ κανέναν, γιατί δεν είναι στη φύση τους να συγκινούν.

Η βαρετή πολιτική μπορεί να είναι —αλίμονο— και κακή πολιτική, ιδίως όταν είναι άτολμη, αδιαφανής, αυτάρεσκη ή συντηρητική. Αλλά η καλή βαρετή πολιτική είναι άλλο πράγμα: είναι η πολιτική που μειώνει τον περιττό φόβο, που κάνει τη ζωή πιο προβλέψιμη, που έχει καθαρότερους κανόνες, που δεν ξεχωρίζει τους ανθρώπους σε άσπρους, μαύρους, γκέι, μέι, που τους επιτρέπει να είναι ο εαυτός τους και να ασχολούνται με τη δουλειά τους, με τις ηδονές τους, τις φιλίες τους, τους έρωτές τους, τις χαρές και τις αποτυχίες τους, χωρίς να χρειάζεται κάθε εβδομάδα να προσαρμόζονται σε μια νέα εθνική νευρική κρίση —μεροδούλι-μεροφάι—, και χωρίς να νιώθουν οι ίδιοι εχθροί του κράτους και της κοινωνίας επειδή διαφέρουν από τη μάζα.

Υπό τις κατάλληλες συνθήκες, η ανία στην πολιτική φέρνει ευημερία. Αλλά κι αυτή η ευημερία… ω Θεέ μου, πόσο βαρετή, πόσο Σκανδιναβία. Τι κουμπάρα…

* * *

Το αυγουστιάτικο Ημερολόγιο της Πλήξης κυκλοφορεί όλο τον μήνα, κάθε μέρα, στις 7 το πρωί. Ελπίζουμε να μη σας φαίνεται πολύ πληκτικό. Σας ευχαριστούμε.