Φορολόγηση του «υπερπλούτου»: Μία γενναία πρόταση ή απλά μια κήρυξη πολέμου;

Επειδή άρχισε ήδη η αναμενόμενη φλυαρία από τα τηλεοπτικά πάνελ περί κάποιων προτάσεων περί «τζάμπα» παροχών ή επιβολής φόρου επί του «υπερπλούτου», καλό θα ήταν να ανατρέξει κανείς στις τρέχουσες, διεθνούς χαρακτήρα, παρεμβάσεις για τη διαχείριση ενός παγκόσμιου ζητήματος που είναι το χρέος των χωρών της Δύσης.

Ζούμε σε ένα «συννεφάκι» εδώ στη χώρα που δεν έκανε ποτέ κρύο, όπως λέει και το γνωστό άσμα. Μόνο που το «συννεφάκι» απλά μας βολεύει και μας αποκρύπτει την πραγματικότητα. Η ελληνική οικονομία είναι προς το παρόν οριακά διαχειρίσιμη αλλά η ρηχότητά της, η σύνθεση του παραγόμενου τελικού προϊόντος και η ευαλωτότητά της σε μεγάλου διαμετρήματος διεθνείς κρίσεις, δεν εγγυώνται μία επί μακρόν σταθερότητα και ασφάλεια.

Πέρα λοιπόν από τις κυβερνητικές ή τις αντιπολιτευτικές φλυαρίες, οι οποίες συνθέτουν τη γενική προδιάθεση αντιμετώπισης του κύριου προβλήματος της χώρας για την αμέσως επόμενη περίοδο, ας κοιτάξουμε τι προτείνουν κάποιοι άνθρωποι οι οποίοι έκαναν τον κόπο να μελετήσουν τα τρέχοντα για να προειδοποιήσουν περί των επερχομένων δεινών.

Η συζήτηση για μια «κατάρρευση» (collapse) της παγκόσμιας οικονομίας δεν αποτελεί πλέον αποκλειστικό προνόμιο των θεωριών καταστροφολογίας. Σήμερα, αρκετοί διακεκριμένοι οικονομολόγοι, διαχειριστές κεφαλαίων και διεθνείς οργανισμοί χτυπούν το καμπανάκι του κινδύνου. Προβλέπουν όχι μια απλή, παροδική ύφεση, αλλά μια μεγάλη συστημική ρήξη λόγω της συσσώρευσης του δημόσιου χρέους, των γεωπολιτικών εντάσεων και της κερδοσκοπικής φούσκας. 

Το χρέος της Δύσης, οι ανισότητες και η φορολόγηση του «Υπερπλούτου»

1. Οι «Προφήτες του κραχ» (Οι ιστορικοί Bears)

Αυτοί οι οικονομολόγοι και χρηματοοικονομικοί αναλυτές έχουν εξειδικευτεί στην πρόβλεψη μεγάλων ανατροπών στην παγκόσμια οικονομία:

Nouriel Roubini (γνωστός ως «Dr. Doom»): Έγινε διάσημος επειδή προέβλεψε την κρίση των στεγαστικών δανείων υψηλού κινδύνου (subprimes) το 2008. Στις αναλύσεις του για τις «Μεγα-απειλές», υποστηρίζει ότι η παγκόσμια οικονομία οδεύει προς μια μορφή έντονου στασιμοπληθωρισμού σε συνδυασμό με μια πρωτοφανή κρίση χρέους, καθιστώντας το παγκόσμιο σύστημα εξαιρετικά ασταθές και επιρρεπές σε ρήξη.

Ray Dalio: Ιδρυτής της Bridgewater Associates (ενός από τα μεγαλύτερα hedge funds παγκοσμίως). Μέσα από τη μελέτη του για τους ιστορικούς μακροοικονομικούς κύκλους, εξηγεί ότι φτάνουμε στο τέλος ενός «μεγάλου κύκλου χρέους». Η απώλεια εμπιστοσύνης στα παραστατικά νομίσματα (fiat money) και η παγκόσμια πολιτική πόλωση κινδυνεύουν, σύμφωνα με τον ίδιο, να προκαλέσουν ένα βίαιο συστημικό σοκ και μια επαναρρύθμιση της οικονομικής τάξης.

Michael Burry: Ο κορυφαίος επενδυτής, που έγινε διάσημος από το βιβλίο και την ταινία «The Big Short», προειδοποιεί τακτικά για την ύπαρξη μαζικών φουσκών στις αγορές, οι οποίες τροφοδοτούνται από χρόνια εξαιρετικά χαλαρής νομισματικής πολιτικής, και αναφέρεται συχνά στον κίνδυνο για «τη μητέρα όλων των κραχ».

Peter Schiff: Οικονομολόγος της Αυστριακής Σχολής και χρηματιστής, υποστηρίζει ότι οι κεντρικές τράπεζες έχουν αναβάλει τη λήξη μιας μεγάλης κρίσης διοχετεύοντας μαζικά τεχνητή ρευστότητα. Σύμφωνα με τον ίδιο, ο κόσμος οδεύει αναπόφευκτα προς μια κατάρρευση του αμερικανικού δολαρίου και μια μεγάλη κρίση κυρίαρχου χρέους.

2. Οι εμπειρογνώμονες του πεδίου και πρώην ρυθμιστικές αρχές

Ορισμένοι επαγγελματίες που έχουν δραστηριοποιηθεί στην καρδιά των ελεγκτικών οργάνων μοιράζονται τις ίδιες ανησυχίες:

Richard Bookstaber: Πρώην στέλεχος του αμερικανικού Υπουργείου Οικονομικών και αναγνωρισμένος εμπειρογνώμονας στον τομέα των χρηματοοικονομικών. Προειδοποιεί ότι ο συνδυασμός των τρεχόντων κινδύνων θα μπορούσε να προκαλέσει μια χρηματοπιστωτική κρίση πολύ χειρότερη από εκείνη του 2008, λόγω ενός χρηματοπιστωτικού συστήματος που έχει γίνει εξαιρετικά διασυνδεδεμένο και αδιαφανές.

William «Bill» White: Πρώην επικεφαλής οικονομολόγος της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών (BIS). Ασκεί έντονη κριτική στην τεχνητή ευφορία των αγορών και τονίζει ότι οι διαρθρωτικές ανισορροπίες που δημιουργούν οι κεντρικές τράπεζες καταλήγουν να απειλούν τη σταθερότητα της παγκόσμιας οικονομίας.

3. Οι διεθνείς οργανισμοί (Η έννοια της «Πολυκρίσης»)

Αν και οι επίσημοι θεσμοί χρησιμοποιούν πιο προσεκτική και διπλωματική γλώσσα, οι προβλέψεις τους δεν παύουν να είναι ανησυχητικές:

Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ): Το ΔΝΤ αναφέρεται τακτικά σε κινδύνους «εκτροχιασμού» ή σε ζοφερά οικονομικά σενάρια. Οι ανησυχίες του επικεντρώνονται ιδιαίτερα στις γεωπολιτικές συγκρούσεις (κυρίως στη Μέση Ανατολή ή γύρω από βασικές θαλάσσιες οδούς, όπως τα Στενά του Ορμούζ), οι οποίες θα μπορούσαν να προκαλέσουν διαρκή εκτίναξη των τιμών της ενέργειας και να τορπιλίσουν τις προσπάθειες σταθεροποίησης.

Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ (WEF): Ο οργανισμός προβάλλει έντονα τον όρο «πολυκρίση» (polycrisis). Αυτή η έννοια περιγράφει μια κατάσταση όπου πολλοί ανεξάρτητοι κίνδυνοι (κρίση χρέους, γεωπολιτικές εντάσεις, πληθωρισμός, κλιματικοί κίνδυνοι και κυβερνοεπιθέσεις) συγκρούονται και τροφοδοτούν ο ένας τον άλλον, απειλώντας να γκρεμίσουν τον χάρτινο πύργο της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας.

Συνοπτικά: Αυτό που ανησυχεί πραγματικά αυτούς τους ειδικούς δεν είναι ένας μεμονωμένος παράγοντας, αλλά το φαινόμενο του ντόμινο: ένα παγκόσμιο χρέος που έχει γίνει μη βιώσιμο, το οποίο προσκρούει σε μεγάλα γεωπολιτικά αδιέξοδα, με φόντο υπερτιμημένες χρηματοπιστωτικές αγορές.

Για την καλύτερη κατανόηση του τρόπου σκέψης αυτών των αναλυτών που προβλέπουν μια συστημική ρήξη, αυτή η ανάλυση του Peter Schiff για την οικονομική κατάρρευση εξηγεί λεπτομερώς πώς η φούσκα του χρέους και η ευπάθεια των αποθεματικών νομισμάτων θα μπορούσαν να επιταχύνουν μια μεγάλη παγκόσμια κρίση.

Το θαρραλέο «άλμα» του Τομά Πικετί

Το 1945 επιβλήθηκε στη Γαλλία Φόρος Εθνικής Αλληλεγγύης (ISN) που υιοθετήθηκε με το διάταγμα της 15ης Αυγούστου του ίδιου έτους. Ο ISN περιλάμβανε δύο σκέλη:

1. έναν έκτακτο φόρο με συντελεστή 50% στον πλουτισμό που υπερβαίνει τα 100 εκατομμύρια ευρώ μεταξύ 1938 και 1947.
2. έναν ετήσιο και μόνιμο φόρο με συντελεστή 5% για τις περιουσίες άνω των 100 εκατομμυρίων ευρώ και 10% για όσες υπερβαίνουν το 1 δισεκατομμύριο.

Το 1952 επιβλήθηκε στη Γερμανία ένα σύστημα έκτακτης φορολόγησης των υψηλότερων περιουσιών, τα έσοδα του οποίου αντιπροσώπευαν το 60% του γερμανικού ΑΕΠ της εποχής, τη στιγμή που οι ιδιωτικές περιουσίες ήταν σαφώς λιγότερο ανθηρές απ' ό,τι στη Γαλλία σήμερα (250% του ΑΕΠ έναντι άνω του 500%).

Τα παραπάνω καταγράφονται για να θυμίσουν σε όσους αναρωτιούνται για τα περί «νομιμότητας» ενός εγχειρήματος φορολόγησης του «Μεγάλου Πλούτου» πώς στο σχετικά πρόσφατο παρελθόν της καθ' ημάς Δύσης αυτά έχουν ήδη συμβεί. Υπό τις συγκεκριμένες συνθήκες και προϋποθέσεις.

Αναρωτιέται λοιπόν η Le Monde της 24ης Σεπτεμβρίου 2025 υποβάλλοντας μία ρητορική ερώτηση: «Ποιος είπε άραγε πως τα ελλείμματα δεν είναι βιώσιμα; Και αν είναι και πρέπει να "ματώσει" η κατάσταση, αυτό πρέπει να προέλθει από τους πλούσιους, από την τάξη των δισεκατομμυριούχων. Δεν μπορεί να προέλθει από τις μεσαίες τάξεις, είναι ήδη αρκετά δύσκολο να τα βγάλουν πέρα σήμερα».

Είναι άρα οι «Αριστεροί» οικονομολόγοι Γκαμπριέλ Ζυκμάν; Ο Τομά Πικετί; Είναι μήπως ο «αριστερίζων» Αμερικανός οικονομολόγος Τζόζεφ Στίγκλιτς; Και οι τρεις αυτοί οικονομολόγοι έχουν ήδη προτείνει την φορολόγηση του «Υπερπλούτου». Όμως η Le Monde εξανίσταται «Ε, όχι λοιπόν. Η σωστή απάντηση είναι ο Στιβ Μπάνον (Steve Bannon), ο πρώην σύμβουλος του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος παραμένει σήμερα μια φωνή με μεγάλη επιρροή στο κίνημα MAGA (Make America Great Again)». Συμπληρώνουμε εμείς και καταγεγραμμένος φανατικός αντικομουνιστής, αντισοσιαλιστής και αντιδημοκράτης. Προκύπτει λοιπόν πως εκ διαμέτρου αντίθετες ιδεολογικές τοποθετήσεις καταλήγουν στη διατύπωση μίας κοινά αποδεκτής πρότασης για την διάσωση του «Συστήματος», δηλαδή της οικονομικής σταθερότητας του πλανήτη.

Στις 20 Ιουνίου του 2026, πριν από λίγες ημέρες δηλαδή, ο Γάλλος Οικονομολόγος Τομά Πικετί επανέρχεται με άρθρο παρέμβαση στην Le Monde προτείνοντας αυτήν την φορά την επιβολή φορολογίας επί του «Υπερπλούτου» αλλά με την διεξαγωγή Δημοψηφίσματος. «Η Γαλλία πρόκειται να κάνει καθοριστικές πολιτικές επιλογές μέσα στο επόμενο έτος».

Από τη μία πλευρά, μια εθνικιστική δεξιά σε πλήρη άνοδο, όλο και πιο κοντά στους επιχειρηματικούς κύκλους, η οποία σκοπεύει να έρθει στην εξουσία στιγματίζοντας τη μετανάστευση και τους ξένους. Στο σακίδιό της, δημοψηφίσματα κατά των μεταναστών που θα επιτρέψουν να «δοθεί ξανά ο λόγος στον λαό». Απέναντι σε αυτό, η αριστερά κωλυσιεργεί, διστάζει, διχάζεται και τραυλίζει.

Για να αποσαφηνίσει τις θέσεις της και να ενώσει τις δυνάμεις της, η αριστερά πρέπει να προτείνει την υιοθέτηση μέσω δημοψηφίσματος ενός φόρου εθνικής αλληλεγγύης που θα βαρύνει τους δισεκατομμυριούχους και τους κατόχους περιουσιών εκατοντάδων εκατομμυρίων. Λαμβάνοντας υπόψη την κατάσταση της συζήτησης και το μέγεθος των διακυβευμάτων, αυτός είναι ο καλύτερος τρόπος για να ξεκαθαρίσει το ζήτημα»

Για να είμαστε σαφείς. Ο Τομά Πικετί δεν είναι Βαρουφάκης. Είναι Διευθυντής της «L’ Ecole des hautes études en sciences sociales» και της «Ecole d’économie de Paris». Για όσους δεν γνωρίζουν η «Ecole d’économie de Paris» είναι ένας από τους πλέον σύγχρονους εκπαιδευτικούς πυρήνες της Δύσης. Ενδεχομένως η πιο δύσκολη διεθνής σχολή Οικονομικών σπουδών για μεταπτυχιακή φοίτηση αυτή τη στιγμή.

Η Paris School of Economics - École d'économie de Paris είναι ένα από τα κορυφαία και πιο αναγνωρισμένα ερευνητικά και εκπαιδευτικά ιδρύματα στον τομέα των οικονομικών επιστημών παγκοσμίως. Ιδρύθηκε το 2006 με σκοπό να συγκεντρώσει κάτω από μία στέγη την ελίτ των Γάλλων οικονομολόγων και να ανταγωνιστεί τα μεγάλα αμερικανικά πανεπιστήμια (όπως το Harvard ή το MIT). Κατατάσσεται σταθερά ανάμεσα στα κορυφαία οικονομικά ιδρύματα της Ευρώπης και στον κόσμο (συχνά στην πρώτη θέση στην Ευρώπη σύμφωνα με την πλατφόρμα RePEc).

Δεν είναι ένα αυτόνομο πανεπιστήμιο με την κλασική έννοια, αλλά μια κοινοπραξία που συνενώνει κορυφαία γαλλικά πανεπιστήμια και Grandes Écoles, όπως: Η École Normale Supérieure (ENS-PSL), το Université Paris 1 Panthéon-Sorbonne, η École des Hautes Études en Sciences Sociales (EHESS), η École des Ponts ParisTech, ερευνητικά κέντρα όπως το CNRS και το INRAE.

Ακόμη και οι πιο ισχυρές ευρωπαϊκές οικονομίες, η Γαλλική, η Βρετανική, η Ιταλική κλπ είναι υπερχρεωμένες και το χρέος τους δεν είναι διαχειρίσιμο με τους κλασσικούς – υπαρκτούς τρόπους τουλάχιστον κατά τους θεωρητικούς του κινδύνου κατάρρευσης του συστήματος όπως αναφέρθηκε παρά πάνω. Για την διαχείριση αυτής της Υπερχρέωσης τα κράτη και η Ευρωπαϊκή Ένωση καταφεύγουν σε αλχημείες και ακροβατισμούς. Υπερχρεωμένη είναι και η αμερικανική οικονομία. Αυτό το οικονομικό βάρος αργά ή γρήγορα μπορεί να οδηγήσει σε αποσταθεροποίηση και στην συνέχεια κατάρρευση των παγκόσμιων ισορροπιών. Στο τέλος αυτή της πορείας αν και εφόσον όλα αυτά συμβούν, μας αναμένει προφανώς το χάος.

Η επερχόμενη παγκοσμίως Υπερδεξιά- Ακροδεξιά εναλλακτική πρόταση μετά την σύναψη συμμαχιών με τους εκπροσώπους του «Υπερπλούτου», δεν πρόκειται να αποδεχτεί έστω και θεωρητικά την υιοθέτηση της αρχής της ειδικής φορολόγησης των πολύ μεγάλων περιουσιών.

Θα επιχειρήσει να εκτρέψει την λαϊκή αγανάκτηση με εθνικιστικά και ρατσιστικά, βλέπε πολεμικού τύπου συνθήματα, όπως ήδη υιοθετεί ο κυρίαρχος εκπρόσωπος αυτής της τάσης, ο Έλον Μάσκ. Πρόκειται για μία επιτυχημένη πολιτική συνταγή η οποία έχει εφαρμοστεί στο παρελθόν και πέτυχε τόσο πολύ ώστε να πυροδοτήσει δύο Παγκοσμίους Πολέμους.

Η άλλη πρόταση, η δύσκολη, καταφεύγει στο αυτονόητο: Ότι σε μία παγκόσμια κρίση με καταστροφικές - ολιστικού τύπου επιπτώσεις θα πρέπει οι κοινωνίες να θωρακιστούν επιλύοντας τη βασική αιτία του κακού. Στην περίπτωση αυτή είναι το δημόσιο χρέος, η τιθάσευση της «φούσκας» και η αλόγιστη επέκταση των ανισοτήτων.

Αλήθεια, τι ακριβώς προτείνει ο Τομά Πικετί και σε τι έξτρα κρατικά έσοδα προσβλέπει με την ειδική φορολόγηση του «Υπερπλούτου» στη Γαλλία;

«Το ISN έκδοσης 2027 (Φόρος Εθνικής Αλληλεγγύης), το οποίο θα πρότεινε η αριστερά με σκοπό την έγκρισή του μέσω δημοψηφίσματος, θα μπορούσε να περιλαμβάνει δύο σκέλη:

Αφενός, έναν έκτακτο φόρο με συντελεστή 50% επί της αύξησης της περιουσίας (του πλουτισμού) που υπερβαίνει τα 100 εκατομμύρια ευρώ μεταξύ 1938 και 1947. Αφετέρου, έναν ετήσιο και μόνιμο φόρο με συντελεστή 5% επί των περιουσιών που υπερβαίνουν τα 100 εκατομμύρια ευρώ και 10% για το τμήμα που υπερβαίνει το 1 δισεκατομμύριο ευρώ.

Τα έσοδα θα ήταν της τάξης των 800 δισεκατομμυρίων ευρώ (400 δισεκατομμύρια για το έκτακτο σκέλος και 400 δισεκατομμύρια σε ορίζοντα δέκα ετών για το μόνιμο σκέλος), ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο 30% του γαλλικού ΑΕΠ.

Μπορούν τα 800 δισ. στα οποία προσβλέπει ο Γάλλος οικονομολόγος να λύσουν το πρόβλημα Δημοσίου Χρέους της Γαλλίας και να πυροδοτήσουν με αξιόλογη αναπτυξιακή προοπτική; Από μόνα τους τα 800 δισ. όχι βέβαια. Η επένδυση όμως των 800 δισ. σε ένα ειδικό κρατικό Fund ώστε να χρησιμοποιηθούν ως μοχλός μακροπρόθεσμης αναπτυξιακής πολιτικής, ναι, μπορεί να αποτελεί ένα «όχημα» διεξόδου.

Ο Πικετί επικαλείται το δημοψήφισμα ως «όχημα» νομιμοποίησης του εγχειρήματος που προτείνει. Δεν εξηγεί ωστόσο ποιος / ποιοι θα το διοργανώσουν ή πώς η πολιτική και οικονομική ελίτ θα επιτρέψουν τη διοργάνωσή του. Είναι ηλίου φαεινότερο, λοιπόν, πως ο επιφανής γάλλος οικονομολόγος προτείνει έναν κατ' αρχήν δημόσιο αλλά νηφάλιο διάλογο. Μία συζήτηση πριν είναι πολύ αργά.

Η ελληνική περίπτωση

Στην Ελλάδα, τη χώρα υπό διαρκή απειλή πτώχευσης από την πρώτη στιγμή της κρατικής της υπόστασης, αυτή η συζήτηση με την αναγκαία νηφαλιότητα δεν έγινε επί της ουσίας ποτέ. Ούτε καν όταν χρειάστηκε μετά την Κατοχή και τον Εμφύλιο. Δεν έγινε ούτε όταν η χώρα πτώχευσε και εισήλθε στα Μνημόνια. Και όταν κάποιος αναφέρεται στο ζήτημα αυτό, το κάνει με τρόπο από αφελή έως απαράδεκτο, με φοβικά σύνδρομα και λαϊκισμούς αφόρητους. Η πολιτική ελίτ της χώρας δεν ξέρει πώς να προσανατολίσει τη διεξαγωγή μίας τέτοιας νηφάλιας συζήτησης. Πρώτον διότι οι εξαρτήσεις της τής το απαγορεύουν. Και δεύτερον διότι θέλει να αγνοεί πεισματικά τις πραγματικές οικονομικές παραμέτρους.

Με πολύ ψυχραιμία ο γάλλος ακαδημαϊκός καταλήγει στο άρθρο του - παρέμβαση της 20ής Ιουνίου: «Μπορεί, φυσικά, κανείς να αντιταχθεί πολιτικά στο ISN, για παράδειγμα υποστηρίζοντας ότι οι τεράστιες σημερινές περιουσιακές ανισότητες είναι απαραίτητες για την αντιμετώπιση των προκλήσεων του μέλλοντος, ή ότι ένας τέτοιος φόρος θα ήταν μεν επιθυμητός επί της αρχής αλλά εύκολα παρακάμψιμος στην πράξη. Τα επιχειρήματα αυτά δεν είναι ιδιαίτερα πειστικά με βάση τα διαθέσιμα ιστορικά δεδομένα, αλλά μια τέτοια συζήτηση είναι απόλυτα θεμιτή. Το μόνο βέβαιο είναι ότι πρέπει να πάψουμε να κρυβόμαστε πίσω από ψευδονομικά επιχειρήματα και να αποδεχτούμε να μεταφέρουμε τη συζήτηση στο πολιτικό, ιστορικό, κοινωνικό και οικονομικό πεδίο. Αυτός είναι ο δημοκρατικός διάλογος τον οποίο δικαιούνται οι ψηφοφόροι».

Ούτε λίγο ούτε πολύ, προτείνεται μία συζήτηση σε πολιτικό και θεσμικό επίπεδο για να αποφευχθεί η επανάληψη της βαρβαρότητας του Μεσοπολέμου, τηρουμένων όλων των αναλογιών. Μιλάμε για μία συζήτηση χωρίς ταμπού και χωτίς τον φόβο των τοτέμ, γνωρίζοντας εκ των προτέρων πως η φορολόγηση του «μεγάλου πλούτου» ή της αλόγιστης συσώρευσης «υπερπλούτου» είναι κάτι που δύσκολα μπορεί να συμβεί αλλά εύκολα μπορεί να ειπωθεί. Ούτε οι κραυγές, ούτε οι οιμωγές, ούτε οι ψίθυροι βοηθούν. Είναι το υπερβολικό χρέος και οι ανισότητες που καραδοκούν για την επιβολή για μία ακόμη φορά μίας σκοτεινής περιόδου στην ανθρωπότητα.

Η πολύ πρόσφατη περιπέτεια στον Περσικό Κόλπο κατέδειξε το πόσο ασύμμετρες είναι οι επιπτώσεις από μία παγκόσμια κρίση και πόσο ο «νόμος του Μέρφι» είναι περισσότερο από ποτέ λειτουργικός. Το φτερούγισμα μία πεταλούδας (drone) πάνω από τα Στενά του Ορμούζ προκαλούν τυφώνα στην Κίτρινη Θάλασσα μεταξύ Κίνας και Ταιβάν.