Στο χιλιοστό: Ανεβήκαμε στο τρενάκι του τρόμου

Ξεκίνησα να παρακολουθώ το ντοκιμαντέρ των Βαρβιτσιώτη - Δενδρινού με την ψευδαίσθηση πως όσα ήταν να μάθουμε για την περίφημη διαπραγμάτευση τα είχαμε μάθει από το συναρπαστικό βιβλίο των δύο δημοσιογράφων «Η τελευταία μπλόφα». Γρήγορα κατάλαβα πως έκανα λάθος. Το ντοκιμαντέρ έδωσε μια διάσταση στην ιστορία που το βιβλίο δύσκολα θα μπορούσε να δώσει: τη σύγκρουση ανάμεσα σε δύο διαφορετικούς κόσμους, δύο διαφορετικές κουλτούρες διαχείρισης των κοινών. Τελικά, δηλαδή, δύο διαμετρικά αντίθετων αντιλήψεων για την πολιτική και την άσκησή της.

Από τη μία πλευρά ήταν αυτοί που έχουμε μάθει να ονομάζουμε τεχνοκράτες. Ψυχροί, απρόσωποι, ανίκανοι να καταλάβουν τους πραγματικούς ανθρώπους και τις αγωνίες τους είναι τα χαρακτηριστικά που τους προσδίδουμε. Η εικόνα που βγαίνει από το ντοκιμαντέρ, όμως, είναι τελείως διαφορετική. Όχι μόνο δεν είναι αδιάφοροι και απόμακροι, αλλά, αντιθέτως, είναι παθιασμένοι με το αντικείμενο τους και ξοδεύουν απίστευτα πολλές ώρες για να φέρουν σε πέρας το έργο τους με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.

Όταν κάποια στιγμή η δημοσιογράφος ρωτά έναν εξ αυτών, αν θυμάμαι καλά, τον πιο «άχρωμο», τον Ντέκλαν Κοστέλο, πώς άντεχαν αυτά τα 24ωρα ξενύχτια, παίρνει μια απάντηση που σίγουρα δεν θα περίμενε: πιστεύαμε πως ό,τι κάναμε το κάναμε για το καλό της Ευρώπης και της Ελλάδας. Έχουμε μάθει να μιλάμε σκωπτικά και περιφρονητικά για τη γραφειοκρατία των Βρυξελλών. Να όμως που είδαμε και την άλλη όψη της, τους πεπεισμένους ευρωπαϊστές, όπως ήταν και ο δικός μας Μαργαρίτης Σχοινάς.

Εννοείται πως ιδιαίτερη θέση σ’ αυτό τον κόσμο των ταγμένων δημοσίων λειτουργών είχαν και οι δικοί μας τεχνοκράτες. Η επικεφαλής της διεύθυνσης του προϋπολογισμού, Σταυρούλα Μηλιάκου, ξεχωρίζει για την αφοσίωση στο έργο της αλλά και για τη σοφία που επιδεικνύει. Για την κρίση της αλλά για το πώς, σε τόσο αντίξοες συνθήκες, χωρίς την παραμικρή πολιτική καθοδήγηση, προσπαθεί να περισώσει ό,τι σώζεται μετά το κλείσιμο των τραπεζών. Η δική της κριτική δείχνει πολύ πιο αποτελεσματικά τη γύμνια της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ. Στην ίδια κατηγορία και η επικεφαλής τότε της μόνιμης αντιπροσωπείας στις Βρυξέλλες, η πρέσβης Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου, η οποία παρακολουθεί με απελπισία το «τρενάκι του τρόμου» πριν από τον παραλίγο εκτροχιασμό του.

Στην άλλη πλευρά ή, καλύτερα, στο άλλο άκρο ήταν ο κόσμος του ΣΥΡΙΖΑ και της ελληνικής αριστεράς. Γι’ αυτούς οι αριθμοί δεν είχαν κανένα νόημα. Όπως παρατηρεί ο επικεφαλής της ομάδας εργασίας του Eurogroup Τόμας Βίζερ, ζούσαν σε έναν κόσμο συμβόλων. Μαθημένοι στον βερμπαλισμό της αριστεράς, ήταν ανίκανοι να καταλάβουν όχι μόνο τους μηχανισμούς της Ένωσης, αλλά και το πολιτικό περιβάλλον στο οποίο θα έπρεπε να κινηθούν και να προσαρμοστούν. Ζούσαν με τις ψευδαισθήσεις τους ως το τέλος. Κάποιοι, όπως ο Σταθάκης, μοιάζει να εξακολουθούν να τις έχουν. Με το μπλαζέ ύφος και τους αφορισμούς σε κάνει να αναρωτιέσαι ποιος ακριβώς ήταν ο ρόλος του στο οικονομικό επιτελείο.

Ο Τσακαλώτος, πάλι, έχει πει σε προηγούμενο χρόνο πως νομίζαμε ότι θα τους ασκούσαμε πίεση με την απειλή του Grexit, όταν στην πραγματικότητα εξυπηρετούσαμε το σχέδιο του Σόιμπλε! Το καλύτερο φυσικά το είπε ο ίδιος ο Τσίπρας, όπως μας θύμισε το ντοκιμαντέρ. Στο τέλος ξεμείναμε από χρήματα και αντοχές. «Αν το ξέραμε, θα μπορούσαμε να πάρουμε πιο γενναίες αποφάσεις από την αρχή». Δυσκολεύομαι να πιστέψω ότι ο πρωθυπουργός αγνοούσε αυτό που γνώριζε και ο πιο άβγαλτος οικονομικός συντάκτης. Και βέβαια ούτε θέλω αλλά ούτε και μπορώ να φανταστώ ποιες μπορεί να ήταν οι «γενναίες» αποφάσεις.

Προφανώς αυτός που βγαίνει περισσότερο εκτεθειμένος είναι ο Βαρουφάκης. Η περίφημη σκηνή όπου ο Ντάισελμπλουμ του λέει «μόλις σκότωσες την τρόικα» παίρνει μια διάσταση διαφορετική από αυτή που γνωρίζαμε. Ως τώρα πιστεύαμε ότι ήταν μια συνειδητή πολιτική επιλογή. Όπως προκύπτει από το ντοκιμαντέρ, ωστόσο, και από ό,τι ακολούθησε, ήταν μια πρώτου μεγέθους γκάφα, μια παρορμητική ενέργεια που οδήγησε στο αντίθετο αποτέλεσμα απ’ αυτό που ο ίδιος επιδίωκε. Δεν κατάλαβε ότι θα του κόστιζε, πίστευε πως θα συνέχιζε κανονικά τις διαπραγματεύσεις, όταν στην πράξη είχε υπονομεύσει τη θέση του και είχε ουσιαστικά ακυρώσει τον εαυτό του. Ήταν σαφές πως είχε αναλάβει έναν ρόλο για τον οποίο δεν διέθετε ούτε τις ψυχολογικές ούτε τις διανοητικές προϋποθέσεις.

Όσο για τη «διαπραγματευτική» τακτική του ΣΥΡΙΖΑ, το μόνο θετικό που μπορεί να πει κανείς είναι ότι είχαν καταλάβει πως παιζόταν το κεφάλι τους και πως ο μόνος τρόπος να μην πληρώσουν τα ψέματα με τα οποία εκλέχτηκαν ήταν να δώσουν την εντύπωση στους ψηφοφόρους ότι είχαν εξαντλήσει κάθε περιθώριο. Το κόστος που πληρώσαμε ως χώρα από αυτή την τακτική ήταν το τελευταίο που τους απασχολούσε. Δεν είναι καθόλου παράξενο που ο Τσίπρας αρνήθηκε να πάρει μέρος στο ντοκιμαντέρ.

Το πρώτο εξάμηνο της διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ έχει καλυφθεί εξαντλητικά από δημοσιογράφους και μέσα ενημέρωσης από όλο τον κόσμο. Γνωρίζουμε όλα τα γεγονότα λεπτό προς λεπτό. Κανείς δεν κατάφερε όμως αυτό που επιτυγχάνει η έρευνα των Βαρβιτσιώτη - Δενδρινού: να δείξει από πρώτο χέρι, σχεδόν από μέσα, πώς λαμβάνονται οι αποφάσεις και πώς προκύπτουν οι συσχετισμοί στον πυρήνα της ΕΕ. Στην πραγματικότητα παρακολουθούμε με κομμένη την ανάσα έναν άγνωστο στους περισσότερους εξ ημών κόσμο. Όσοι έχουν μάτια βλέπουν. Σε κάθε περίπτωση πρόκειται για ένα μοναδικό δημοσιογραφικό επίτευγμα.