Ενδοσχολική βία: Μια ζωή στην ίδια τάξη

Η αντιαυταρχική εκπαίδευση εγκαινιάστηκε στην πρώιμη μεταπολίτευση ως αντίπαλο δέος της αυταρχικής εκπαίδευσης που ζήσαμε όλοι όσοι τελειώσαμε το σχολείο την εποχή της χούντας. Όταν μας κούρευαν με το ζόρι, τα κορίτσια φορούσαν ποδιές και απαγορεύονταν τα τζιν. Όταν ο μαθητής δεν είχε δικαιώματα αλλά μόνο υποχρεώσεις. Όταν υπήρχε ακόμα ο χάρακας ως εργαλείο σωφρονισμού. Όταν η επιστάτρια του Θηλέων κατάβρεχε με το λάστιχο τους «γαμπρούς» που μαζεύονταν έξω από την πόρτα στο σχόλασμα.

Από τότε κύλισε πολύ νερό κάτω από τα γεφύρια της σχολικής εκπαίδευσης για να φτάσουμε σε ένα καθεστώς μιας σχετικής ασυδοσίας. Ωστόσο, το δημόσιο σχολείο ακόμα λειτουργεί, παρέχει γνώσεις και διαμορφώνει ήθη. Και γεγονότα βίας και σχολικού εκφοβισμού, που γίνονται κατά καιρούς viral δεν είναι σίγουρα ο κανόνας. Τα σχολεία μας δεν είναι φωλιές κακοποιών, ούτε όλοι οι δάσκαλοι είναι θύματα ενδοσχολικής βίας.

Το να παραμείνει ένα σχολείο συντεταγμένο και λειτουργικό είναι θέμα της διεύθυνσης αυτού. Αν ο διευθυντής είναι παρών, ξέρει τη δουλειά του, έχει επικοινωνιακές ικανότητες και δεν φοβάται να εφαρμόσει ακριβοδίκαια τους κανονισμούς, το σχολείο δουλεύει απρόσκοπτα. Διότι ακόμα και οι πιο ανήσυχοι μαθητές αντιλαμβάνονται και προσαρμόζονται στα όρια που θέτει η διεύθυνση, αν θέλουν να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους και να πάρουν απολυτήριο. Αλλιώς αλλάζουν σχολικό περιβάλλον ή με δική τους πρωτοβουλία ή τους επιβάλλεται από τη διεύθυνση του σχολείου. Μέχρι πρότινος η αλλαγή σχολικού περιβάλλοντος ήταν πολύ δύσκολη έως αδύνατη αν δεν ήθελε ο μαθητής. Σήμερα αυτό έχει αλλάξει προς το ευκολότερο. Αρκεί, φυσικά, ο διευθυντής να μη φοβάται να εφαρμόσει το μέτρο και να έχει τη συμπαράσταση της οικείας Περιφερειακής Διεύθυνσης.

Αν ο ατίθασος ή παραβατικός μαθητής αντιληφθεί ότι δεν υπάρχει στιβαρή διεύθυνση που τον ελέγχει και τον αξιολογεί καθημερινά, ενδέχεται να αποθρασυνθεί και να ξεπεράσει τα όρια. Και το σχολείο έχει υποχρέωση να τον επαναφέρει στην τάξη, όχι φυσικά με τη βία αλλά με την παιδαγωγική. Και στα πλαίσια αυτής υπάρχει και η τιμωρία. Τα όρια και η τήρηση αυτών είναι το απλό μυστικό που κάνει κάθε σχολείο λειτουργικό. Αρκεί να τηρούνται ακριβοδίκαια για όλους και όλες. Δάσκαλους και μαθητές. Διότι τα όρια λειτουργούν παιδαγωγικά. Αυτά τα όρια συχνά καταργούνται και αυτό είναι αποτέλεσμα της παραχάραξης της λεγόμενης αντιαυταρχικής εκπαίδευσης. Διότι στα σχολεία υπάρχει και η «προοδευτική» άποψη ότι το παιδί έχει πάντα δίκιο και πρέπει να το αφήνουμε ασύδοτο να κάνει ό,τι θέλει για να μην καταπιεστεί η προσωπικότητά του. Και σε αυτό συμφωνούν και αρκετοί γονείς.

Ο διευθυντής είναι αυτός που θα δώσει τον τόνο και στον σύλλογο των διδασκόντων ώστε να υπάρχει μια αποδοτική και προς όφελος όλων συνεργασία. Και γι’ αυτό καταγράφεται διαχρονικά στο δημόσιο διάλογο η ανάγκη για Σχολές Διευθυντών στις οποίες πρέπει να φοιτούν (π.χ. ένα εξάμηνο) όσοι έχουν ηγετικές φιλοδοξίες. Να αποφοιτούν και να δίνουν εξετάσεις. Και φυσικά να βαθμολογούνται, και όσοι δεν πιάνουν τη βάση να κόβονται. Δεν κάνουν για διευθυντές όλοι όσοι έχουν τα τυπικά προσόντα. Αλλά και μετά την επιλογή του ο διευθυντής πρέπει να ελέγχεται και να αξιολογείται τακτικά από ανάλογες επιτροπές. Να ελέγχεται δηλαδή αν μπορεί να κρατήσει το σχολείο στο ύψος του. Αν πήρε πρωτοβουλίες που έκαναν το σχολείο καλύτερο. Αν συνεργάστηκε αρμονικά με τον σύλλογο των διδασκόντων, αλλά και τους γονείς και κηδεμόνες των μαθητών. Αν εμπνέει τους μαθητές του και αν και αυτοί είναι ευχαριστημένοι από τη σχολική ζωή. Διότι οι έφηβοι πρέπει να περνούν καλά όταν μαθαίνουν γράμματα. Για να μάθουν και καλά γράμματα. Και η ασυδοσία δεν είναι καλό πράγμα. Κάνει τους ανθρώπους δυστυχισμένους.

Και φυσικά υπάρχει πάντα το ερώτημα: Κάνουν όλοι οι εκπαιδευτικοί για την τάξη; Και η απάντηση είναι βεβαίως όχι. Και γι’ αυτό υπάρχουν οι λεγόμενοι «αδυνατούντες» που χαρακτηρίζει όσους δεν μπορούν να ασκήσουν διδακτικό έργο. Συνήθως λόγω διαφόρων παθήσεων, σωματικών ή ψυχολογικών. Και γι’ αυτό όταν αξιολογηθούν σχετικά από τις αρμόδιες επιτροπές μετακινούνται σε άλλες υπηρεσίες. Αλλά και σ’ αυτό ο ρόλος του διευθυντή είναι καθοριστικός στην πρώτη διάγνωση μιας ψυχοπαθολογικής κατάστασης και στην εκκίνηση των σχετικών διαδικασιών αξιολόγησης. Σήμερα στην κατηγορία των αδυνατούντων έχουν καταγραφεί επίσημα περίπου 1.200 εκπαιδευτικοί, αλλά εικάζεται ότι ο αριθμός μπορεί να είναι και διπλάσιος. Και πολλοί εξ αυτών ταλαιπωρούνται ακόμα μέσα στις σχολικές αίθουσες, διότι ακόμα η πολιτεία δεν έχει ανακαλύψει την πραγματική αξιολόγηση.

Συνεπώς, η πολιτεία έχει τα εργαλεία για να σταματήσει τη σχολική παραβατικότητα. Και με την πειθώ και με την τιμωρία. Με εκπαιδευτικές αλλά και ψυχαγωγικές πρωτοβουλίες. Αρκεί οι καθ’ ύλην αρμόδιοι να κάνουν σωστά και αδέκαστα την δουλειά τους. Αρκεί η αξιολόγηση μαθητών και εκπαιδευτικών να είναι ακριβής και να έχει αποτελέσματα. Ειδικά για τους εκπαιδευτικούς δεν είναι δυνατόν να πρυτανεύει η γνωστή λογική «βάλ’ του μια βάση να πάει παρακάτω», που διέπει συνήθως την αξιολόγηση των μαθητών.

Το πρόβλημα με την εκπαίδευση στην Ελλάδα είναι ότι τα περισσότερα πράγματα λειτουργούν στο «περίπου». Το σύστημα λειτουργεί με μεγάλες ανοχές και γι’ αυτό πολλαπλασιάζονται και διογκώνονται τα προβλήματα. Μόνο ο καθορισμός των ορίων και η απαρέγκλιτη τήρησή τους υπό την εποπτεία ικανών και εκπαιδευμένων στελεχών είναι η λύση. Και γι’ αυτό είναι και δύσκολη. Για την Ελλάδα.