Ποιος έχει το «ηθικό πλεονέκτημα» στη Λατινική Αμερική;

Στην Ελλάδα και στην Ευρώπη οι συζητήσεις σχετικά με το «ηθικό πλεονέκτημα» της αριστεράς ή της δεξιάς παίρνουν τη μορφή θεωρητικολογιών και ιδεολογικών κατασκευών που ελάχιστα διαφωτίζουν την κατάσταση.

Στη Λατινική Αμερική αντίθετα η συζήτηση είναι πολύ πιο γήινη και διαφωτιστική. Εδώ το ερώτημα σχετικά με το ποιος έχει το «ηθικό πλεονέκτημα» ισοδυναμεί με το ερώτημα ποιος δεν «τα πιάνει», ποιος δεν παίρνει «μίζες» κτλ.

Nα σημειωθεί εδώ ότι αυτά τα ερωτήματα στη Λατινική Αμερική παίζουν καθοριστικό ρόλο στις διαμάχες μεταξύ των πολιτικών παρατάξεων.

Έτσι π.χ. η κριτική εναντίον του «νεοφιλελευθερισμού» (της αναμφισβήτητα πιο «σέξι» αν και πιο αμφιλεγόμενης δεξιάς ιδεολογίας των τελευταίων ετών) που ασκεί η αριστερά δεν ταυτίζεται τόσο με την κριτική εναντίον του «φονταμενταλισμού της αγοράς», όπως συμβαίνει στην Ευρώπη, όσο και κυρίως με την διαφθορά που υποτίθεται ότι χαρακτήριζε τις νεοφιλελεύθερες πρακτικές (π.χ. ιδιωτικοποιήσεις οργανισμών του δημόσιου τομέα).

Η διαφθορά αποτελεί επίσης κεντρικό σημείο της κριτικής που ασκεί η δεξιά σε αριστερά καθεστώτα. Αρκεί εδώ να σκεφθεί κανείς τις κατηγορίες εναντίον του καθεστώτος της Βενεζουέλας ως «διακινητές ναρκωτικών» η την κριτική εναντίον της διαφθοράς του Εργατικού Κόμματος στην Βραζιλία που έφερε στην εξουσία τον Bolsonaro.  

Με βάση λοιπόν τα προαναφερθέντα ποιος έχει το «ηθικό πλεονέκτημα»; Η αριστερά ή η δεξιά; Tι μας λένε τα εμπειρικά δεδομένα;

Ας πάρουμε ως σημείο αναφοράς την περίφημη υπόθεση της βραζιλιανής πετρελαϊκής-κατασκευαστικής εταιρείας Odebrecht που συγκλονίζει τη Λατινική Αμερική τα τελευταία έτη. Προκειμένου να αποκτήσει διάφορα συμβόλαια και έργα η εταιρεία «λάδωνε» συστηματικά  του πολιτικούς των διαφόρων χωρών συμπεριλαμβανομένων και των προέδρων. Σε 11 χώρες της Λατινικής Αμερικής ανώτατοι αξιωματούχοι των κυβερνήσεων φέρονται μπλεγμένοι στην υπόθεση Odebrecht. Τι μας λένε λοιπόν αυτά τα στοιχεία σχετικά με την διαφθορά της αριστεράς και της δεξιάς;

Στην Βραζιλία φέρονται μπλεγμένοι η πρώην πρόεδρος Dilma Roussef (αριστερή) και ο πρώην πρόεδρος Lula da Silva (αριστερός).

Στο Περού η υπόθεση Odebrecht οδήγησε στην παραίτηση των πρώην προέδρων Piedro Pablo Kuczynski (κεντροδεξιός), Alejandro Toledo (κεντροδεξιός) και ο Ollando Humala (κεντροδεξιός). Ένας τέταρτος πρώην πρόεδρος ο Alan Garcia (αριστερός) αυτοκτόνησε όταν αποκαλύφθηκε ότι είχε σχέσεις με την εταιρεία.

Στην Κολομβία ο εμπλεκόμενος φέρεται να είναι ο πρόεδρος Juan Manuel Santos (κεντροδεξιός).

Στην Αργεντινή η πρώην πρόεδρος Christina Kirtchner (αριστερή).

Στον Παναμά ο πρώην πρόεδρος Ricardo Martinelli (κεντροδεξιός).

Στο Μεξικό αντιμετωπίζουν κατηγορίες οι πρώην πρόεδροι Enrique Peña Nieto (κεντροδεξιός), Felipe Calderón (κεντροδεξιός) και Carlos Salinas de Gortari (κεντροδεξιός).

Στο Εκουαδόρ μπλεγμένος φέρεται ο πρώην πρόεδρος Rafel Corea (αριστερός) κ.ο.κ.

Αυτά τα στοιχεία δεν φαίνεται να παρέχουν οποιοδήποτε «ηθικό πλεονέκτημα» σε καμία από τις δύο παρατάξεις, ούτε στην αριστερά ούτε στη δεξιά. Αντίθετα φαίνεται να επιβεβαιώνουν την ευρύτατα διαδεδομένη σε αυτό το μέρος του κόσμου άποψη ότι «όλοι τα πιάνουν» και ότι οι ιδεολογικές αναφορές σε «αριστερά» και «δεξιά» συσκοτίζουν αντί να διαφωτίζουν την κατάσταση.

Στον βαθμό που όπως δείχνουν τα στοιχεία της Odebrecht η διαφθορά μεταξύ των πολιτικών είναι ενδημικό φαινόμενο είναι πολύ δύσκολο να αποδώσει κανείς «ηθικό πλεονέκτημα» σε μία παράταξη. Στη Λατινική Αμερική-και φυσικά και αλλού-δεν μιλάμε τόσο για την διαφθορά του πολιτικού συστήματος από «αριστερούς» η «δεξιούς» πολιτικούς όσο για τη διαφθορά ως το σύστημα.

Πάντως όλοι αναγνωρίζουν την ύπαρξη εξαιρέσεων, αδιάφθορων πολιτικών όπως πρώην πρόεδρος της Ουρουγουάης Pepe Mojica, ο  σημερινός πρόεδρος του Μεξικού Lopez Obrador. Αν και αυτό σχετίζεται περισσότερο με τον προσωπικό τους χαρακτήρα και τρόπο ζωής και λιγότερο με πολιτικές ιδεολογίες.