Μάτι, Εύβοια, καταστροφές

Ας ξεκαθαρίσουμε δύο-τρία πραγματάκια τώρα κι ας συζητήσουμε τις επόμενες μέρες όσα αφορούν τις πλημμύρες στην Εύβοια. Πρώτο πραγματάκι: ο κρατικός μηχανισμός, η διοίκηση, δεν έχουν βεβαίως την ευθύνη για τα φυσικά φαινόμενα, όπως σεισμούς, παλιρροϊκά κύματα, πυρκαγιές τύπου wildfire (για άλλου τύπου πυρκαγιές την έχουν: π.χ. αν πάρει φωτιά ένας σταθμός της ΔΕΗ) ― αλλά, έχουν ευθύνη σε ό,τι αφορά την πρόληψη των βλαβών από αυτά. Πρόληψη διαρθρωτική, συστηματική και μακροπρόθεσμη, όπως είναι, λόγου χάρη, η μελετημένη δόμηση σε ασφαλές έδαφος, καθώς και η έκτακτη πρόληψη μετά από πληροφορίες και προειδοποιήσεις των μετεωρολόγων ― δηλαδή, σε περιπτώσεις όπου η μετεωρολογική υπηρεσία μάς προειδοποιεί για πραγματικά ακραία φυσικά φαινόμενα, όχι για τα «ακραία» όπως τα έχουμε συνηθίσει στην Ελλάδα με τις επαναλαμβανόμενες υπερβολές (θυμηθείτε τον βοσκό που φωνάζει στα ψέματα «Λύκος! Λύκος!» κι όταν έρχεται στ’ αλήθεια ο λύκος, κανείς συγχωριανός του δεν τρέχει να τον σώσει). Το δεύτερο πραγματάκι αφορά το έργο του κρατικού μηχανισμού: τη διάσωση, την επανόρθωση και τη συμπλήρωση των προληπτικών μέτρων που δεν μπορούν να καλύπτουν συνολικά όλους τους κινδύνους και τα ενδεχόμενα. Υπηρεσίες όπως η πυροσβεστική κάνουν αυτή τη δουλειά. Εθελοντικές ομάδες θα μπορούσαν να προσφέρουν πολύτιμες υπηρεσίες στην κοινότητα ―άλλο θέμα όμως αυτό.

Στην Ελλάδα έχουμε το μερίδιό μας από φυσικές καταστροφές. Άλλες χώρες έχουν μεγαλύτερο μερίδιο: για παράδειγμα, οι ΗΠΑ με τη ευρεία ποικιλία του κλίματος, έχουν υποστεί τεράστιες καταστροφές τόσο σε παναμερικανική όσο και σε ατομική κλίμακα. Η Ντόροθυ βρέθηκε στη χώρα του Μάγου του Οζ επειδή τη χτύπησε το καδρόνι στη διάρκεια ενός τυφώνα στο Κάνσας: η στέγη του σπιτιού της πέταξε μέχρι το Άρκανσω. Στη δεύτερη αυτή περίπτωση, τις Ντόροθυ αποζημιώνουν για τις καταστροφές οι ασφαλιστικές εταιρείες, ένας θεσμός που, για πολλούς λόγους, δεν μπορεί να ενσωματωθεί στην ελληνική ζωή. Εμείς απευθυνόμαστε στο «κράτος»: fair enough. Ορισμένες χώρες έχουν μικρότερο μερίδιο καταστροφών: είτε λόγω κλίματος, είτε λόγω ορθής και ιστορικά ριζωμένης διαχείρισης κινδύνων για την οποία έγραφα την περασμένη εβδομάδα.

Η διαχείριση κινδύνων αποτελεί καθήκον της τοπικής και της κεντρικής διοίκησης. Δεν έχουμε μελετήσει και επενδύσει σ' αυτό το πεδίο: η τύχη κάνει ανενόχλητη τη δουλειά της, αν και μοιρολάτρες δεν είμαστε· αντιθέτως, νιώθουμε βαθύ αίσθημα αδικίας έναντι των πληγμάτων της μοίρας. Δεν θα κάνω τώρα απολογισμό των συμφορών μας, αλλά δεν μπορώ παρά να θυμηθώ μια καταιγίδα στην Αθήνα το 2013 που δεν φαινόταν και τόσο ακραίο καιρικό φαινόμενο, πλην όμως δημιούργησε το χάος που δημιούργησε. Είναι εύκολο να δημιουργηθεί χάος στην Αθήνα· δεν φταίει μια συγκεκριμένη κυβέρνηση, φταίει μια διαδοχή κυβερνήσεων μαζί με όλα τα χρονίως άλυτα που σέρνουν οι κυβερνήσεις: μη επιβολή των νόμων, χατίρια, συμμετοχή σε κερδοσκοπία, προχειρότητα, τσαπατσουλιά, δεβαριεσισμός. Η κοσμοχαλασιά από ραγδαία βροχή, αλλά όχι από παλιρροϊκό κύμα, δεν πρέπει να θεωρείται εύλογη συνέπεια της κακοκαιρίας: ο αντίκτυπος σε καλοχτισμένες πόλεις, καλοχτισμένους δρόμους και καλοχτισμένα σπίτια είναι, υπό φυσιολογικές συνθήκες, μικρός και αναστρέψιμος. Οι κυβερνήσεις που ταυτίζονται χρονικά με τις καταστροφές καλούνται λοιπόν να κάνουν τα εξής: να αναλάβουν την αποκατάσταση των δημόσιων ζημιών, να βρουν λύσεις για τους πληγέντες και, προπάντων, να εξετάσουν και να επανορθώσουν τα δομικά προβλήματα που πιθανώς ενίσχυσαν τον αντίκτυπο. Θέλω να πω: αν το 2017 στην Κω κατέρρευσε η οροφή ενός μπαρ σκοτώνοντας δύο άτομα, πιθανότατα δεν ήταν αντισεισμικά χτισμένη ―άρα, πέρα από την έρευνα των ευθυνών που ίσως είναι περιττή και άκαρπη, ας πούμε ότι παίρνουμε ένα μάθημα για την αντισεισμική έρευνα γενικά στο νησί· για το πώς θα αποφύγουμε μελλοντικές τραγωδίες. Η πλημμύρα στη Μάνδρα, στη Νέα Πέραμο, στην Ελευσίνα και στη Μαγούλα είχε ανθρώπινες απώλειες αλλά η τότε διοίκηση του κ. Τσίπρα δεν φάνηκε να ασχολείται με τη ρίζα του προβλήματος της δόμησης: όχι ότι έφταιγε ο ΣΥΡΙΖΑ για την καταστροφή· κάθε άλλο· απλώς, η συμπεριφορά του είχε κάτι δακρύβρεχτο και καταγγελτικό χωρίς παράλληλη προσπάθεια να ανατραπεί η κατάσταση της αυθαιρεσίας η οποία μάς ταλαιπωρεί. Στη συνέχεια, η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ δεν απεδείχθη μόνο ανίκανη στη διαχείριση των κινδύνων, αλλά αληθινό παχύδερμο υπό την έννοια ότι δεν ανέλαβε καμιά ευθύνη και δεν έδειξε τη δέουσα συντριβή για την αποτυχία της στο Μάτι. Εξυπακούεται ότι πολλές από τις κυβερνήσεις που έχουμε γνωρίσει και τα περισσότερα στελέχη των δημόσιων υπηρεσιών θα έκαναν περίπου το ίδιο: η παχυδερμία είναι εθνικό μας χαρακτηριστικό· το «περίπου» είναι που κάνει τη διαφορά. Μετά την καταστροφή στο Μάτι ουδείς από τους αριστερούς γραφειοκράτες παραιτήθηκε, εν είδει συμβολισμού, όπως πράττουν οι ευσυνείδητοι άνθρωποι· γίναμε μάρτυρες απόκρυψης και ψευδολογίας σοβιετικού και κινεζικού τύπου.

Φτάνουμε στην καταστροφή αυτών των ημερών. Αυτή τη στιγμή δεν έχω σαφή εικόνα για το αν ο κρατικός μηχανισμός κινήθηκε όπως όφειλε, προληπτικά και επανορθωτικά: νομίζω ότι ο αριθμός των νεκρών είναι, για μια ακόμα φορά ζήτημα τύχης· η ανθρώπινη ζωή δεν μετριέται με αριθμούς αλλά μετριέται. Ούτε έχω ιδέα για το αν η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη θα επιστρατεύει θάρρος και τόλμη για να εφαρμόσει κανόνες ασφαλείας όπου οι κανόνες αυτοί έχουν καταστρατηγηθεί: το σίγουρο είναι πως η τόλμη συνεπάγεται πάρα πολλούς εχθρούς. Στην Ελλάδα θέλουμε και το σπίτι μας στην άμμο και την ασφάλειά μας και το κράτος να μας θηλάζει. Παραλλήλως, ο ΣΥΡΙΖΑ και οι οπαδοί του δεν παύουν να μας εκπλήσσουν: εξισώσουν την πυρκαγιά στο Μάτι με την πλημμύρα στην Εύβοια για λόγους εντυπώσεων, φτηνών εντυπώσεων, ενώ μια αξιοπρεπής αντιπολίτευση θα τόνιζε τα καθήκοντα της σημερινής κυβέρνησης και οποιασδήποτε κυβέρνησης που θα έχει τον χρόνο, τη δύναμη και, όπως είπα, την τόλμη, να επιβάλει απαγορεύσεις και να λάβει μέτρα ασφαλείας, να διαχειριστεί δηλαδή τους κινδύνους που απειλούν άτομα και κοινότητες. Τέλος, προσθέτω με αυτή την ευκαιρία ότι σχεδόν πάντοτε έχουμε ατομική ευθύνη για το εύρος των καταστροφών που επισυμβαίνουν: πράγματι, όταν μάς πέφτει μια γλάστρα στο κεφάλι, φταίει ο ιδιοκτήτης της γλάστρας και όχι εμείς· όταν όμως θεμελιώνουμε το σπίτι μας μέσα στο ρέμα, δεν φταίει το ρέμα. Το ζήτημα είναι να ξεκινήσουμε από ένα σημείο μηδέν: δεν μπορούν να εκθεμελιωθούν ολόκληρα χωριά επειδή έχουν χτιστεί με τον τρόπο των οικισμών στα σύνορα Γκαμπόν-Κονγκό στην όχθη του Ιβίντο· μπορούν όμως να ενισχυθούν οι κατασκευές και να γίνουν έργα που να προστατεύουν από την επόμενη κακοκαιρία την οποία, για να αποποιηθούμε κάθε ευθύνη, θα ονομάσουμε, όπως συνηθίζουμε, θεομηνία.