Πόσο πλατεία είναι τελικά η Πλατεία Ομονοίας;

Έχοντας ήδη γνωρίσει φωτογραφικά από τον Φεβρουάριο το εντυπωσιακό σιντριβάνι της Ομόνοιας, ήταν τα απροσδόκητα εγκαίνια της στις 14 Μαΐου που τράβηξαν το ενδιαφέρον μας. Ο δημόσιος διάλογος κατακλύστηκε από τοποθετήσεις πάνω στην ασυνήθιστη διαδικασία υλοποίησης του έργου, στους δύο χορηγούς, στη μαζική εκδήλωση εν μέσω καραντίνας, και στις πιθανές συνέπειές της για την κοινωνία μα και για το πολιτικό μέλλον του Κώστα Μπακογιάννη. Έμεινε ασχολίαστη απ' τους πολλούς η ίδια η πλατεία, ως αθηναϊκό τοπόσημο και ως εθνικό σύμβολο.

Σίγουρα η ανανεωμένη Πλατεία Ομονοίας (κοινώς η δική μας αντίστοιχη της παριζιάνικης Place de la Concorde) είναι πλέον πιο εντυπωσιακή και πιο φιλική για ντόπιους και επισκέπτες, αλλά μοιάζει επίσης να στερείται ολιστικής αρχιτεκτονικής οπτικής, εξακολουθώντας να μην εντάσσεται σε ένα ενιαίο σύνολο με τον περίγυρό της. Μπορεί να έπαψε ν' αποτελεί έναν σκέτο συγκοινωνιακό κόμβο πριν 20 χρόνια −μετά την ανάπλασή της ενόψει Ολυμπιακών Αγώνων, καθώς τότε είχε απαγορευτεί η κυκλική πορεία των οχημάτων− ωστόσο στα μάτια των απλών περαστικών επιμένει να φαίνεται σαν μια ασύμμετρη ανοιχτωσιά, μ' ένα μεγάλο σιντριβάνι κι ένα μεταμοντέρνο γλυπτό συνταιριασμένα όπως όπως. Εντυπώνεται περισσότερο ως μία φαντασμαγορική, μα αμήχανη επιφάνεια, μία μόνο κατ' όνομα πλατεία, μία δυστυχώς πολύ γνώριμη εκδοχή σύγχρονου ελληνικού δημόσιου χώρου. Εντυπώνεται ως ένας ψευδοδημόσιος χώρος που άθελά του τονίζει τις αισθητικές ελλείψεις και αντιφάσεις των κτιρίων που τον περιβάλλουν, αφημένος αύριο-μεθαύριο στο έλεος των γκραφιτάδων και της ελλιπούς συντήρησης. Τις τελευταίες μέρες η επαναλειτουργία του υδροκίνητου μοντερνιστικού «Πεντάκυκλου» του Ζογγολόπουλου μας χαροποιεί, μα καθόλου δε μας καθησυχάζει για τη συνέχεια.

H πλατεία αυτή αποτελεί το φυσικό επίκεντρο της αθηναϊκής κοινωνικής δραστηριότητας, ευρισκόμενη στη συμβολή επτά σημαντικών δρόμων και των γραμμών του Μετρό και του Ηλεκτρικού. Οριοθετούσε ανέκαθεν την πιο λαϊκή πλευρά της πόλης, όπως η Δημοκρατίας −ο γνωστός μας Βαρδάρης− στη Θεσσαλονίκη∙ εκείνη βέβαια υποβαθμίστηκε εδώ και σχεδόν μισό αιώνα χάνοντας τον εμπορικό χαρακτήρα της, με τα μονίμως ανοιχτά εργοτάξια να την έχουν εξαφανίσει εντελώς. Αν και αδυνατώ να κατανοήσω τίνι τρόπω η φρεσκαρισμένη όψη της σχετίζεται με την ονομασία της, πώς δηλαδή τιμάται η ελληνική εθνική ενότητα μέσα από τον σχεδιασμό της, δεν παύω ν' αναρωτιέμαι αν και ποια από τις διαδοχικές μορφές της Ομόνοιας έχει αποδώσει με καθαρότητα τον υψηλό συμβολισμό της. Η αρχική Αρ Ντεκό εκδοχή της με τις οκτώ Μούσες (γνωστή σε όλους μας η μοίρα της ένατης, της ταλαίπωρης Καλλιόπης), η οποία παραδόξως καταδικάστηκε ως μη αρκούντως ελληνοπρεπής; Η αμέσως επόμενη, σύμφωνα με ορισμένες γνώμες η πιο παραδοσιακή, με τους φοίνικες και τα τραπεζάκια; Ή η −ίσως άδικα− εφήμερη με τον «Δρομέα» του Βαρώτσου, επί Έβερτ; Τεράστια συζήτηση και, πιστεύω, περιττή. Μάλλον η απάντηση βρίσκεται στον ιδιαίτερο χαρακτήρα της, στη διαχρονικότητα, στη ζωτικότητα και στην πολυπολιτισμικότητά της. Αθέλητα, η Ομόνοια είναι η Ελλάδα, να ισορροπεί μονίμως ανάμεσα στους παλιούς και νέους κατοίκους, ανάμεσα στην ομορφιά και την ασχήμια, ανάμεσα στον θρίαμβο και την καταστροφή. Ωστόσο, θα ήθελα κάποτε ν' αντιληφθούμε ότι κάθε αστική ανάπλαση δεν μπορεί παρά να είναι ατελής όταν δεν ενσωματώνει το περιβάλλον κτιριακό απόθεμα, όταν δηλαδή επιμένει στα δάπεδα και αγνοεί τις όψεις. Θα ήθελα κάποτε να δούμε στον τόπο μας περισσότερες πλατείες που θα δικαιολογούν τον τίτλο τους και που θα βρίσκονται σε πλήρη αρμονία με τα τεχνουργήματα του διάκοσμου τους (αλησμόνητος ο κατακόκκινος «Phylax» και ο θόρυβος εξαιτίας του). Τελικά, θα ήθελα κάποτε να περνάμε περισσότερο χρόνο, με περισσότερη χαρά, σε περισσότερα πραγματικά κύτταρα αστικής ζωής.