Η συζήτηση για το άνοιγμα των παιδικών σταθμών και των νηπιαγωγείων θέτει μία σειρά δυσεπίλυτων ζητημάτων.
Με την άρση των μέτρων προφύλαξης από τον covid 19 ανοίγεται ένας νέος κύκλος προβληματισμών σε πολλά επίπεδα. Ένα απ’ αυτά είναι το άνοιγμα των παιδικών σταθμών (Π.Σ.) και των νηπιαγωγείων.
Εάν για το άνοιγμα των σχολείων το πρόβλημα μπορεί να λυθεί απλά με το μη-άνοιγμα και τη συνέχιση των μαθημάτων μέσω τηλεδιασκέψεων, που είναι και λογικό και μεταρρυθμιστικό, για τους Π.Σ. το ζήτημα φτάνει στα όρια του άλυτου. Γιατί;
Απλά γιατί οι Π.Σ. όπως και τα νηπιαγωγεία, πολλά από τα οποία στεγάζονται σε κτίρια Π.Σ., είναι οι κατ’ εξοχήν χώροι μετάδοσης οποιασδήποτε παιδικής ασθένειας. Βέβαια οι Π.Σ. καλύπτουν βασικές ανάγκες εργαζομένων γονιών και κυρίως οικογενειών με χαμηλά εισοδήματα (κυρίως οι δημοτικοί και δημόσιοι). Άρα το ζήτημα παίρνει το χαρακτήρα κοινωνικού προβλήματος. Πώς θα επιστρέψουν οι εργαζόμενες μητέρες στις δουλειές τους, εάν δεν εξασφαλίσουν πρώτα τη φύλαξη των παιδιών τους ή και των βρεφών τους;
Για παράδειγμα, το δημοτικό βρεφοκομείο του της Αθήνας καλύπτει με τους 75 περίπου Π.Σ. τη φροντίδα περίπου 5.000 παιδιών και βρεφών. Παράλληλα στο βρεφοκομείο εργάζονται εκατοντάδες παιδαγωγοί και βρεφονηπιοκόμοι.
Εκ των πραγμάτων τίθενται πολλά ερωτήματα, τα περισσότερα μάλιστα πολλαπλής βαρύτητας. Όπως: 1) πώς θα εξασφαλιστεί η καλή υγεία των παιδιών, όπως φυσικά και των γονιών τους, 2) πώς θα διασφαλιστεί η υγεία των εργαζομένων, και κυρίως των παιδαγωγών και βρεφονηπιαγωγών, 3) πώς θα εξασφαλιστεί η καθαριότητα των χώρων, 4) η διατροφή, 5) η χρήση των αντικειμένων (παιχνίδια, χαρτική ύλη);
Μια άλλη παράμετρος, η πλέον σημαντική, είναι: Το γεγονός ότι οι Π.Σ. πρώτα απ’ όλα και εκτός από χώροι φύλαξης είναι χώροι κοινωνικοποίησης και ψυχοσυναισθηματικής ανάπτυξης για τα πολύ μικρά παιδιά, κάτι το οποίο βέβαια δεν γίνεται εξ αποστάσεως. Μεταξύ των παιδαγωγών και των βρεφών/παιδιών δημιουργούνται συναισθηματικές σχέσεις, απαραίτητο και πρωταρχικό στοιχείο ώστε να καταστεί δυνατή ακόμα και η είσοδος ενός παιδιού μέσα στο σταθμό. Που σημαίνει, π.χ. για ένα βρέφος, να αφήσει την αγκαλιά της μητέρας του και να πεισθεί να πάει σ’ ένα άγνωστο και «εχθρικό» για το ίδιο, μέρος. Με απλά λόγια ένα μικρό παιδί δημιουργεί σχέση και με το άγγιγμα, την αγκαλιά. Συνεπώς δεν μπορεί να μη θελήσει να αγκαλιάσει την αγαπημένη του παιδαγωγό, το φίλο του ή τη φίλη του.
Είναι σημαντικό να αναδειχθεί το πώς έχει καταγραφεί η πανδημία στον ψυχισμό των παιδιών.
Υπάρχουν και μερικά άλλα ζητήματα, σχετικά με το προηγούμενο: 1) το γεγονός ότι πολλά παιδιά την περίοδο του απότομου κλεισίματος του σταθμού δεν είχαν ακόμα ολοκληρώσει τον κύκλο προσαρμογής τους και άρα η διαδικασία προσαρμογής θα χρειαστεί να γίνει από την αρχή, 2) θα υπάρχουν παιδιά τα οποία θα έχουν παλινδρομήσει και δεν θα θέλουν να επιστρέψουν ή θα δυσκολεύονται πολύ, 3) βρέφη που δεν θα είναι σε θέση να κατανοήσουν το τι ακριβώς έγινε, 4) παιδιά στις οικογένειες των οποίων μπορεί να έχει υπάρξει κάποια απώλεια αγαπημένου προσώπου, 5) παιδιά τα οποία εξ αιτίας διαφόρων τύπων δυσκολιών των γονιών τους δεν πέρασαν καλά αυτό το διάστημα της απομόνωσης, 6) πιθανές παθολογικές συμπεριφορές, 7) συνεπώς είναι σημαντικό να αναδειχθεί το πώς έχει καταγραφεί η πανδημία στον ψυχισμό των παιδιών. Κι αυτό είναι κάτι το οποίο χρειάζεται να αναδειχθεί με βάση συγκεκριμένη βοήθεια που θα παρασχεθεί από ειδικούς, έτσι ώστε να προληφθούν ή να αναδειχθούν, τυχών ψυχικές διαταραχές κ.λπ. κ.λπ.
Είναι αλήθεια ότι θα υπάρχουν πολλών ειδών προβλήματα τα οποία οι παιδαγωγοί θα χρειαστεί να τα αντιμετωπίσουν ως άνθρωποι και ως επιστήμονες. Για να γίνει όμως αυτό θα χρειαστεί οι παιδαγωγοί να είναι σε θέση να τα αντιμετωπίσουν. Θα χρειαστεί λοιπόν και γι’ αυτούς να υπάρξει στήριξη και βοήθεια.
Όλα τα παραπάνω, και πολλά άλλα, δεν μπορούν να αντιμετωπισθούν μόνο με αντισηπτικά και μάσκες, ούτε βέβαια μόνο «πολλή αγάπη». Χρειάζεται οργάνωση και σχέδιο. Ίσως ένας τρόπος είναι το πιλοτικό άνοιγμα σταθμών σε πόλεις όπου δεν έχουν εμφανιστεί κρούσματα. Ένα άλλο επίσης μπορεί να είναι, αναφορικά με την Αθήνα, το πιλοτικό άνοιγμα κάποιων μικρών σταθμών σε συγκεκριμένα δημοτικά διαμερίσματα.
Σε κάθε περίπτωση το άνοιγμα των Π.Σ. είναι ένα πολύ ευαίσθητο θέμα και θα χρειαστεί απόλυτη προσήλωση στην οργάνωση ώστε στην πρώτη επανεμφάνιση της νόσου να υπάρχει η δυνατότητα αντίδρασης.
Όμως με βάση τα παραπάνω αναδεικνύονται και ορισμένα άλλα ζητήματα, εξ ίσου σημαντικά τα οποία σχετίζονται με το σύστημα ψυχικής υγείας και την πρωτοβάθμια πρόληψη και φροντίδα.
Η έλλειψη σε δομές πρωτοβάθμιας πρόληψης και φροντίδας στην ψυχική υγεία είναι ένα χρόνιο πρόβλημα στη χώρα μας. Είναι χαρακτηριστικό ότι για να κλειστεί ένα ραντεβού με έναν ψυχολόγο για παιδιά σ’ ένα από τα ελάχιστα Κέντρα Ψυχικής Υγείας της Αθήνας χρειάζεται ένα εξάμηνο και άλλο ένα για το δεύτερο ραντεβού. Φυσικά με βάση αυτή τη συχνότητα δεν μπορούμε να μιλάμε για οποιουδήποτε τύπου ψυχοθεραπευτική εργασία. Φαντάζομαι ότι στην επαρχία τα πράγματα είναι χειρότερα. Να λοιπόν μια ευκαιρία για μεταρρυθμίσεις στο χώρο της ψυχικής υγείας με βάση τις σύγχρονες απόψεις της κοινοτικής ψυχικής υγιεινής. Ένας δήμος σ’ αυτόν τον τομέα μπορεί να προσφέρει πολλά.
