Περί «ξεσκατίσματος»

Η πανδημία του Covid-19 υποχρέωσε όλους μας να ζούμε και να εργαζόμαστε διαφορετικά. Ως ψυχίατρος - ψυχαναλυτής συνέχισα να εργάζομαι με τους ασθενείς μου από απόσταση, μέσα από το διαδίκτυο ή το τηλέφωνο. Σε ορισμένες περιπτώσεις ήταν απαραίτητο να δουλέψω εκ του σύνεγγυς στο ιατρείο μου. Τότε εμφανίζεται η ιδιαίτερη συνθήκη να φοβόμαστε και οι δυο μήπως ο ένας αποτελεί απειλή για τον άλλο. Αυτή η κατάσταση θα πρέπει να κατανοηθεί ώστε να μην αποτελέσει εμπόδιο στη θεραπευτική διαδικασία, αλλά ενδεχομένως και είναι μια ευκαιρία να επισκεφτούν και να κατακτήσουμε ψυχικές περιοχές απρόσιτες.

Αν στο ιατρείο ενός ψυχιάτρου αναπτύσσονται τέτοιες εντάσεις, ας φανταστούμε τι συμβαίνει στη σχέση των επαγγελματιών υγείας στα νοσοκομεία, οι οποίοι αυτήν την περίοδο αντιμετωπίζουν καθημερινά τη θανάσιμη απειλή που δημιουργεί ιδιαίτερα στρεσογόνους καταστάσεις.

Στις 25 Μαρτίου 2020 αυτοκτόνησε η Ιταλίδα νοσηλεύτρια Ντανιέλα Τρέτσι, η οποία εργαζόταν σε νοσοκομείο της Μόντσα. Είχε προσβληθεί από κορωνoϊό και οδηγήθηκε στο απονενοημένο διάβημα επειδή αδυνατούσε να διαχειριστεί την αγωνία της ότι είχε μολύνει συνανθρώπους της. Στη Βενετία, μια βδομάδα νωρίτερα, είχε αυτοκτονήσει μια συνάδελφος της. Σε στρεσογόνες περιόδους λοιπόν ενεργοποιούνται παλιές τραυματικές καταστάσεις στους ανθρώπους και τους καθιστούν ευάλωτους. Βέβαια οι απώλειες νοσηλευτών και γιατρών θυμάτων της πανδημίας είναι ήδη εκατοντάδες. Ευτυχώς όχι τόσοι όσοι θα ήταν κατά το παρελθόν, που δεν υπήρχαν οι σημερινές δυνατότητες της ιατρικής.

Η ιστορία μας θυμίζει...

Ο λοιμός που έπληξε την Αθήνα στις αρχές του Πελοποννησιακού Πολέμου αφάνισε μεγάλο μέρος των κατοίκων της, μαζί τον Περικλή και δυο γιους του. Στη μάχη κατά της επιδημίας και ο Ιπποκράτης με άλλους γιατρούς, εκ των οποίων πολλοί πέθαναν.

Τον Μεσαίωνα (1348-1353) μια πανδημία μαύρης πανώλης έπληξε την Ευρώπη και αφάνισε το 1/3 του πληθυσμού της. Οι γιατροί πλήρωσαν ακριβό τίμημα κάνοντας τη δουλειά τους. Ενδεικτικά από τους 24 γιατρούς στη Βενετία, πέθαναν οι 20.

Στα παραπάνω παραδείγματα λείπουν και όσες και όσοι μη-γιατροί φρόντιζαν από κοντά στους πάσχοντες. Αυτή η αδικία κάπως μειώθηκε, όταν επίσημα αναγνωρίστηκε η σπουδαιότητα της νοσηλευτικής στην ιατρική θεραπευτική αντιμετώπιση ασθενών. Τις τελευταίες δεκαετίες αναφέρεται και εξαίρεται ο ρόλος των νοσηλευτών όσο και των γιατρών για το αίσθημα αυτοθυσίας κατά την άσκηση των καθηκόντων τους. Χιλιάδες νοσηλευτές και γιατροί μολύνθηκαν και εκατοντάδες πέθαναν από τους ιούς της ηπατίτιδας B και C και τον ιό HIV (του AIDS).

Οι μέρες του Covid-19

Η απειλή από τον Covid-19 είναι μεγαλύτερη απ’ ό,τι με τους προαναφερθέντες ιούς. Με εκείνους τους ιούς μπορούσες να προστατευτείς ευκολότερα, γιατί μεταδίδονται με το αίμα και τη σεξουαλική συνεύρεση. Στην περίπτωση όμως του κορωνοϊού για να μολυνθείς αρκεί να αναπνεύσεις, αρκεί να αγγίξεις κάποιον ή κάτι που δεν πρόσεξες.

Υπάρχει όμως μια κατηγορία συμπολιτών μας, που δίνουν μια πραγματική μάχη στα νοσοκομεία. Ήδη πολλοί γιατροί και νοσηλεύτριες μολύνθηκαν κατά την άσκηση των καθηκόντων τους από τον Covid-19 και πέθαναν.

Πιο εκτεθειμένοι γιατροί είναι οι εντατικολόγοι, οι πνευμονολόγοι, οι λοιμοξιολόγοι και οι αναισθησιολόγοι. Ο αδελφός μου Ανδρέας, ο οποίος εργάζεται ως ογκολόγος-αιματολόγος σε νοσοκομεία στη Νέα Υερσέη, μου έγραψε: «Δεν είμαστε ήρωες, όπως μερικοί μας χαρακτηρίζουν. Ωστόσο, δεν θέλουμε να γίνουμε μάρτυρες. Κατά τη γνώμη μου, οι γνήσιοι ήρωες είναι οι νοσηλεύτριες και οι νοσηλευτές, που παραμένουν μαζί με τους ασθενείς 24 ώρες την ημέρα, 7 μέρες την εβδομάδα».

Ο Βρετανός πρωθυπουργός Τζόνσον, ο οποίος κινδύνεψε να πεθάνει από τον Covid-19, εξέφρασε δημόσια την ευγνωμοσύνη του στους νοσηλευτές της μονάδας εντατικής θεραπείας όπου είχε νοσηλευθεί. Αναφέρθηκε ιδιαίτερα σε δυο αλλοδαπούς νοσηλευτές στη μονάδα εντατικής θεραπείας, οι οποίοι με τους χειρισμούς τους, άγρυπνοι για 48 ώρες, τον κράτησαν ζωντανό.

Τον νοσηλευτικό κλάδο στην χώρα μας, ο οποίος, συχνά, έχει ελλιπές προσωπικό και εξοπλισμό, οφείλουμε να υποστηρίξουμε, ώστε να λειτουργούν σε καλές συνθήκες.

Περί «ξεσκατίσματος»...

Αυτές/αυτοί οι αφανείς λειτουργοί της δημόσιας υγείας προκαλούν φθόνο σε ορισμένες/ορισμένους συμπλεγματικούς, οι οποίοι για να τους υποτιμήσουν λένε ότι έχουν σαν δουλειά το να «ξεσκατίζουν». Πόσες φορές δεν ακούσαμε για τις νοσοκόμες που απειλούν να «τυλίξουν» τους γιατρούς. Αυτές τις νοσοκόμες που σήμερα «καθαρίζουν» για όλους μας. Ουσιαστικά αυτοί που τους υποτιμούν, φθονούν την προσφορά ζωής αυτών των γυναικών και ανδρών, φθονούν την αγάπη που έχουν για τον άλλο που υποφέρει. Θα ήθελαν να είναι σαν αυτούς.

Προσωπικά το «ξεσκάτισμα» με δίδαξε πολλά. Παραπέμπει στη δική μας βρεφική αδυναμία και ίσως σε μια επερχόμενη αδυναμία από αρρώστια ή γηρατειά. Παραπέμπει και στο βάρος και ταυτόχρονο τιμή που είχαμε να «ξεσκατίσουμε» τα παιδιά μας ή κάποιο εξαρτημένο προσφιλές πρόσωπο.

Κάποτε ως νέος γιατρός παραστεκόμουν σε αγαπημένο μου πρόσωπο που βρισκόταν σε κώμα. Όταν λερώθηκε και ζήτησα να έρθει κάποιος να τον φροντίσει, ο νοσηλευτής που ήρθε, έδειξε να δυσανασχετεί γιατί είχε κάνει το ίδιο μια ώρα πριν. «Πάλι τα ίδια» είπε και με απότομες κινήσεις παραμέρισε τα σκεπάσματα. Θύμωσα και του ζήτησα να φύγει, αφού μού αφήσει τα απαραίτητα για τον καθαρισμό. Εκείνη τη μέρα κατάλαβα πόσο σημαντική πράξη είναι το «ξεσκάτισμα». Πόσο μεγάλο μάθημα θεραπευτικής μέσω της ταπείνωσης αναδεικνύεται.

Όταν κι εγώ κάποιες φορές στις ατέλειωτες εφημερίες βαρυγκομούσα και κουραζόμουνα με ασθενείς που δεν συνεργάζονταν, σκεφτόμουν πόσο άδικος υπήρξα με τον νοσηλευτή, έστω κι αν δεν είχε την καλύτερη συμπεριφορά. Δεν σκέφτηκα την κούραση του και την ψυχική του κατάσταση.

Στις παρούσες συνθήκες νοσηλευτές και γιατροί έρχονται καθημερινά αντιμέτωποι με το άγχος του θανάτου είτε το αντιλαμβάνονται είτε όχι. Εξαντλούνται την ώρα που τα θύματα του κορωνοϊού αυξάνονται δραματικά, ιδιαίτερα σε ορισμένες χώρες. Θα πρέπει να τους συνδράμουμε αντί να τους αγνοούμε ή να τους «κατσαδιάζουμε», όπως έκανε ο πρόεδρος Μακρόν με την εξαντλημένη νοσηλεύτρια.

Στις παρούσες συνθήκες δεν αρκεί μόνο η Πολιτεία για να καλυφθούν οι ανάγκες των ανθρώπων σε αυτήν την κρίσιμη περίοδο. Θα πρέπει οι όλοι οι επαγγελματίες ψυχικές υγείας σε ατομικό και θεσμικό επίπεδο, να συνδράμουμε τους γιατρούς και τους νοσηλευτές που παλεύουν στα νοσοκομεία μας.

Θα πρέπει επιτέλους να βοηθήσουμε αυτούς που «ξεσκατώνουν», όταν τόσο πολύ στην κοινωνία μας κάποιο άλλοι τα «σκατώνουν»...