Όταν ο χρόνος παγώνει

Κρίσεις που υπερβαίνουν τα προβλεπόμενα, «μαύροι κύκνοι», πόλεμοι και φυσικές καταστροφές, ωχριούν μπροστά σε αυτό που συμβαίνει σήμερα. Πρόκειται για πόλεμο της ανθρωπότητας απέναντι σε εχθρό χωρίς πρόσωπο. Μοιάζει με εξωπλανητική απειλή, που οφείλουμε να αντιμετωπίσουμε χωρίς να μπορούμε να πιαστούμε χέρι- χέρι, χωρίς να μπορούμε να αγκαλιαστούμε παρηγορητικά.

Aς έρθουμε στα δικά μας, παρότι δεν υπάρχουν πια δικά τους και δικά μας. Δύο παράγοντες, ο πρώτος τυχαίος και ο δεύτερος συνειδητός μας φέρνουν προς το παρόν ως χώρα σε καλή κατάσταση απέναντι στον μεταφυσικό τρόμο της πανδημίας. Το ότι δεν προσβληθήκαμε την περίοδο της κινεζικής έξαρσης, ήταν σύμπτωση. Το ότι λάβαμε έγκαιρα μέτρα περιορισμού είναι αποτέλεσμα της τεχνοκρατικής φύσης της σημερινής κυβέρνησης. Τα αντανακλαστικά ήταν γρήγορα. Το ακριβώς αντίθετο συνέβη με την Ιταλία, την Ισπανία και εν’ μέρει με τη Γαλλία. Αμερική και Ηνωμένο Βασίλειο την πλήρωσαν κυρίως για την στενοκεφαλιά των sui genneris ηγετών τους.

Κώδικες, τεχνικές και άμυνες της οικονομίας καταρρέουν. Ούτε κράτη - μεγαθήρια έχουν λύση, ούτε βέβαια η καχεκτική ελληνική οικονομία μπορεί να ανταπεξέλθει αν δεν υπάρξει μια γενναία και ριζική αντιστροφή της κουλτούρας αλληλεγγύης της Ευρώπης. Εκεί στηριζόμαστε στην Ευρώπη, και ειδικά στη Γερμανία, που φαίνεται προς τον παρόν ψυχρόαιμη. Η σκοπιμότητα ύπαρξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης τέθηκε έμμεσα αλλά σπαρακτικά χθες βράδυ από τον Ιταλό πρωθυπουργό.

Σε προσωπικό επίπεδο μένουμε σπίτι, προτάσσοντας αισιοδοξία. Ο χρόνος πάγωσε, το αντιλαμβανόμαστε όλοι. Ωστόσο δεν είναι όλοι στην ίδια θέση. Άνθρωποι που έχουν σχέση με το δημόσιο συγκρατούν σε αυτή τη φάση την ψυχραιμία του οικονομικού άγχους. Άνθρωποι της αγοράς, του ελεύθερου επαγγέλματος και της ιδιωτικής οικονομίας βρίσκονται ήδη σε απόγνωση. Η παραγωγική αλυσίδα της αγοράς έσπασε. Κάνεις δεν πληρώνει κανέναν. Η συναλλακτική κουλτούρα δεν αντέχει, είτε κάνουμε τηλεργασία είτε όχι. Η αισιοδοξία είναι καύσιμο εξ’ ανάγκης, αλλά δεν μπορούμε να ολισθήσουμε σε μια χαζοχαρούμενη στάση.

Το ψυχολογικό σοκ του φαινομένου είναι σαφές πως θα αφήσει σημάδια, σε συλλογικό και ατομικό επίπεδο. Μπορεί να δημιουργήσει θετικότητες στη σύγχρονη ηθική; Μπορεί αρκεί η κρίση να μην μετατραπεί σε όλεθρο. Υπάρχει μία κόκκινη γραμμή στο χρόνο, που κανείς δεν μπορεί να προβλέψει. Αν η γραμμή αυτή δεν φτάσει πέραν του τέλους του Απρίλη, τα πράγματα ίσως και να αναστρέφονται, αν επεκταθεί θα πρόκειται για μη αναστρέψιμη τραγωδία. Τότε και οι ψυχές θα παγώσουν.