Ο θάνατος του ηττημένου

Ο Βελάσκεθ (Velasquez) ολοκληρώνει έπειτα από δύο χρόνια δουλειάς το 1635 έναν από τους πρώτους αμιγώς ιστορικούς πίνακες της σύγχρονης ευρωπαϊκής ζωγραφικής. «Η παράδοση της Μπρέντα». Ένας πίνακας μακριά από αλληγορικές αναφορές και δημιουργήματα της φαντασίας του ζωγράφου, που απεικονίζει την παράδοση της ολλανδικής πόλης στους Ισπανούς το 1652. Λόγχες κοιτούν τον ουρανό, ισάξια βλέμματα δεξιά, αριστερά και στο κέντρο βρίσκεται ο θριαμβευτής μαζί με τον ηττημένο.

Ο πίνακας αποφεύγει τα μυστικά νοήματα, κυριαρχεί ειρηνική διάθεση και ο αντίπαλος αναγνωρίζεται ως «ο σημαντικός άλλος». Η διάθεση του ζωγράφου βρίσκεται έξω από την κυνική προοπτική της ιστορίας που η απληστία, η πλεονεξία, ο χρυσός και η εξουσία επισκιάζουν κάθε της βήμα. Η διάθεση της νέας εξουσίας προβάλλει νέες συνθήκες, προ πάντων τη διάσωση του ηττημένου, προστασία χωρίς ταπείνωση. Για μια στιγμή όλα δείχνουν να βρίσκονται έξω από τον φόβο και τη βία, οι καινούργιες δεξιότητες βρίσκονται στην πειθώ, τον διάλογο και την ευαισθησία.

Ο Βελάσκεθ οραματίστηκε έναν καινούργιο κόσμο, η τότε αιματοκυλισμένη Ευρώπη έπρεπε να ψάξει νέους όρους, νέα όπλα για να προχωρήσει με συμβιβασμούς και οδηγό της τον  «κοινωνικό πολιτισμό». Μικρά μαθήματα ιστορίας έχει ανάγκη και η σημερινή εξουσία για να προχωρήσει. Μακριά από το καθεστώς της εχθρότητας, η κάθε νέα κυβέρνηση δεν οφείλει να κάνει χρήση της εξουσίας της για να ταπεινώσει τους εχθρικά διακείμενους ή αντιπολιτευόμενους προκάτοχους της.

Πρέπει να αποδεχθούμε τη δυσκολία που υπάρχει σήμερα να διατυπώσεις τα χαρακτηριστικά μιας ήπιας εξουσίας με πρόσημο την ψυχραιμία, τη μετριοπάθεια και τον συμβιβασμό και στο τέλος την αναγνώριση του αντιπάλου. Λες και αυτά είναι τα χαρακτηριστικά μιας συνταγής για έναν πολιτικό αφανισμό. Για να συνεχίσεις, αν δεν συντρίψεις στο πέρασμά σου τον αντίπαλο, αυτόν που σίγουρα πριν λίγο σου δημιουργούσε μόνο προβλήματα, υπονομεύοντας θεσμούς, λέγοντας ψέματα, κάνοντας χρήση της εξουσίας κατά το δοκούν, δεν έχεις πιθανότητες «πολιτικής επιβίωσης».

Αν δεν ξεφύγουμε από όλα αυτά που επισκιάζουν τον κοινωνικό και πολιτικό μας πολιτισμό, ο κίνδυνος ενός φαύλου κύκλου δεν θα είναι μόνο ορατός, αλλά θα έχει και τη σπορά που μόνο θύελλες θα έχει στο μέλλον να θερίσει. Δεν υπάρχει η ανάγκη μόνο πολιτικής ανωτερότητας, αλλά και προστασίας του ηττημένου από τη θανάτωσή του. Ο σεβασμός του ηττημένου είναι γιατί σεβόμαστε τις αρχές που υποδεικνύουν ότι και από τις ήττες πάντα προκύπτει το επόμενο ερώτημα για το πώς θα πρέπει να βαδίσουμε στο άμεσο μέλλον, τι χρειάζεται να αλλάξουμε και τι να επανεκτιμήσουμε. Έχουμε πλέον ανάγκη από πολιτικές που θα κάνουν ξεκάθαρη την παρουσία τους όχι μόνο στις επιταγές εύρωστων οικονομικών αποτελεσμάτων, αλλά και σε έναν ξεκάθαρο προσανατολισμό στον σεβασμό του άλλου, «του ηττημένου», έχουμε ανάγκη μιας κοινωνικής αξιοπρέπειας και ενός πολιτικού πολιτισμού.