Το λάθος με την αφαίρεση του διπλώματος οδήγησης

Από την αρχή της δεκαετίας του 2010 και μετά, περίοδος που συμπίπτει με την κρίση της χρεοκοπίας και της έξαρσης του αντιμνημονίου, στους ελληνικούς δρόμους παρατηρείται όλο και περισσότερο μια χαώδης κατάσταση. Ουδέποτε πριν στην ιστορία της χώρας υπήρξε τέτοια εξάπλωση και καθιέρωση συμπεριφορών, όπως αυτό που παρατηρούμε εδώ και 15 χρόνια, δίκυκλα και τετράτροχα να πηγαίνουν ανάποδα στους δρόμους, με κάθε ευκαιρία ή να παραβιάζουν συστηματικά το κόκκινο.

Δεδομένης όμως της αδυναμίας της αστυνομίας να διεξάγει με συνέπεια ελέγχους και να περιορίσει φαινόμενα όπως η επικίνδυνη οδήγηση γενικώς, αλλά και η ασφυκτική κατάσταση με το παράνομο παρκάρισμα στους δρόμους των πόλεων, αναζητείται συνεχώς τρόπος αυστηροποίησης των ποινών, που θα περιορίσουν την παραβατική συμπεριφορά.

Είναι προφανές οτι αυτό δεν μπορεί να γίνει με διαρκή αύξηση των προστίμων, καθώς αυτό θα ήταν κοινωνικά άδικο, αφού δεν αγγίζει το ίδιο τους εύπορους. Τα πρόστιμα μερικών χιλιάδων ευρώ υπάρχουν - και σωστά - μόνο σε περιπτώσεις ανεύθυνης επαναληπτικής υποτροπής, σε σοβαρές παραβάσεις.

Η συνταγή που ακολουθούν με επιτυχία πολλές σκανδιναβικές και μη χώρες, τα πρόστιμα να είναι ανάλογα των δηλωθέντων εισοδημάτων, στην Ελλάδα θα οδηγούσε σε κατάφωρες αδικίες, καθώς κάτοχοι πολυτελών οχημάτων αρκετές φορές δηλώνουν ελάχιστες χιλιάδες ευρώ το χρόνο, με τη φοροδιαφυγή να οργιάζει, παρά τις προσπάθειες περιορισμού της.

Εδώ και πολλά χρόνια, έχει αναπτυχθεί η (λανθασμένη) επιχειρηματολογία οτι η αφαίρεση πινακίδων, το μόνο μέτρο που κάπως «έτσουζε» τους (συστηματικούς) παραβάτες, πρέπει να καταργηθεί, καθώς «τιμωρεί το όχημα», που μπορεί να χρησιμοποιείται και από άλλους - και όχι τον οδηγό που παρανόμησε. Λες και οι συνιδιοκτήτες ενός οχήματος δεν έχουν ευθύνη για το ποιος χρησιμοποιεί το όχημα τους και το πώς οδηγεί.

Έτσι, αντί οι έλεγχοι να είναι επιτόπιοι και καταιγιστικοί σε κάθε γωνιά της πόλης, από κάθε είδους αστυνομικό, φτάσαμε στις σύγχρονες προβλέψεις, ο νέος ΚΟΚ να επιβάλει ποινή αφαίρεσης διπλώματος για 20 μέρες, ακόμα και για παρκάρισμα πάνω σε πεζοδρόμιο (την ίδια ώρα βέβαια, η κατάληψη της θέσης κάποιου άλλου, πχ ενός κατοίκου, τιμωρείται απλώς με ελάχιστα ευρώ). Η αφαίρεση λοιπόν των πινακίδων στην πράξη καταργήθηκε και αντικαταστάθηκε από αυτήν της άδειας οδήγησης.

Στη βεβαίωση παράβασης, επειδή η Τροχαία ή ο Δήμος δεν γνωρίζει ποιος ακριβώς είναι ο παραβάτης, καλεί τον ιδιοκτήτη του οχήματος να καταθέσει μια πρωτότυπη άδεια οδήγησης (οποιουδήποτε) στην οικεία αρχή, εντός λίγων ημερών από την παράβαση, ώστε να κρατηθεί για το διάστημα της ποινής. Αν αυτό δεν συμβεί, αναζητείται ο πρώτος εκ των ιδιοκτητών ή των δηλωθέντων οδηγών (σε περίπτωση leasing ή επαγγελματικών οχημάτων) και εφαρμόζεται ερήμην η ποινή, ενώ ο υποτιθέμενος οδηγός διώκειται για απείθεια.

Ωστόσο, το μέτρο δεν μελετήθηκε επαρκώς και πιθανώς αντιγράφηκαν πρόχειρα μέθοδοι που ισχύουν σε άλλες χώρες, που έχουν όμως τελείως διαφορετικά χαρακτηριστικά αποτελεσματικότητας στην κρατική λειτουργία. Η αντιμετώπιση παραβάσεων που πιστοποιούνται με κάμερα ή με τον οδηγό απόντα, πάσχει πολύ σοβαρά στη χώρα μας - και ιδού οι σοβαρότεροι λόγοι:

— Πρώτον, η εφαρμογή αυτής της ποινής, σε σχέση με την αφαίρεση πινακίδων, δεδομένης της οδηγικής μας παιδείας και της έλλειψης ελέγχων καταλήγει εύκολα στη μη τήρησή της, καθώς χιλιάδες μπαίνουν στον πειρασμό να οδηγήσουν χωρίς δίπλωμα, παρά το γεγονός οτι έτσι είναι ανασφάλιστοι σε περίπτωση ατυχήματος και υποπίπτουν σε πολύ σοβαρότερο παράπτωμα. Την ώρα που διαβάζετε αυτές τις γραμμές, είναι βέβαιο οτι χιλιάδες οδηγοί ρισκάρουν να βρίσκονται στο δρόμο, χωρίς άδεια.

Η αφαίρεση διπλώματος δεν είναι εμφανής, παρά μόνο σε σχετικό τυχαίο έλεγχο ή αν υπάρξει τροχαίο επεισόδιο. Όχι οτι δεν συμβαίνει και αυτό, αλλά η οδήγηση χωρίς πινακίδες είναι πολύ πιο προκλητική και απαιτεί πολύ περισσότερο θράσος, καθώς είναι εύκολο να εντοπιστεί από οποιονδήποτε.

— Δεύτερον (και σχετικά σπάνιο βέβαια), σε περίπτωση κακόβουλης ή τυχαίας αφαίρεσης της κλήσης από το παρμπρίζ, ο παραβάτης δεν γνωρίζει οτι του έχει επιβληθεί μια πολύ σοβαρή ποινή - και μπορεί να συνεχίσει να οδηγεί κάνοντας ένα πολύ σοβαρότερο παράπτωμα. Αυτό δεν μπορεί να συμβεί στην περίπτωση αφαίρεσης πινακίδων.

— Τρίτον και σπουδαιότερο, δεν εξασφαλίζει την ισονομία. Ο επισκέπτης της χώρας που παρανομεί με το νοικιασμένο ή άλλο όχημα του, δεν υφίσταται καμία σοβαρή ποινή, γιατί δεν θα καταθέσει ποτέ την άδεια οδήγησης του, αφού σύντομα θα αναχωρήσει από την Ελλάδα. Ενώ με την αφαίρεση πινακίδων (αν υπάρξει), όπως και με το πρόστιμο, θα αποζημιώσει για το σχετικό διάστημα την εταιρεία ενοικίασης, που στερείται το όχημα της.

Ακόμα χειρότερο όμως είναι οτι ο συστηματικός εγχώριος παραβάτης μπορεί εύκολα να αγνοεί τις διατάξεις του ΚΟΚ, καταθέτοντας διαρκώς την άδεια οδήγησης συγγενικού ή φιλικού του προσώπου, ηλικιωμένου ή άλλου, που δεν ενδιαφέρεται να οδηγεί στη χώρα γενικώς. Έτσι, δεν επηρεάζεται καθόλου από τη στέρηση διπλώματος, ακόμα και για μήνες. Ακόμα κι αν επαναλάβει την παράβαση, μέσα στο διάστημα της ποινής, μπορεί να έχει και ένα δεύτερο πρόσωπο που δεν οδηγεί και θα τον ξελασπώσει.

Στην περίπτωση αφαίρεσης πινακίδων, ακόμα κι αν κάποιος έχει στην κατοχή του πολλά οχήματα, υφίσταται παρόλα αυτά, έναν περιορισμό στη χρήση του αγαπημένου του ΙΧ ή δικύκλου. Στην περίπτωση της αφαίρεσης του διπλώματος της γιαγιάς ή του γιού που ζει στο εξωτερικό, δεν υφίσταται απολύτως καμία επίπτωση.

Και στην περίπτωση που η κατάθεση μιας άλλης άδειας δεν γίνει δεκτή, τότε υπάρχει ακόμα μεγαλύτερη αδικία, γιατί τιμωρείται, όπως είναι το σωστό, όχι ένας ιδιοκτήτης που έδωσε το όχημα του σε έναν ανεύθυνο οδηγό (που όντως μπορεί να έκανε την παράβαση), αλλά ένας οδηγός, που πιθανόν δεν έχει καμία σχέση με το αδίκημα που συντελέστηκε.

Γι αυτό και χρειάζεται άμεσα η νομοθετική διόρθωση της σχετικής διάταξης: Η αφαίρεση της άδειας οδήγησης πρέπει να προβλέπεται μόνον σε περιπτώσεις παραβάσεων, που πιστοποιούνται από αστυνομικούς επί τόπου (όπως πχ γίνεται στα αλκοτέστ ή στα μπλόκα για υπερβολική ταχύτητα) και είναι βέβαιο οτι η τιμωρία αφορά τον οδηγό που την έκανε. Κι όχι αυτόν που έχει ένα αχρησιμοποίητο δίπλωμα στο συρτάρι…