- ΑΡΧΙΚΗ
-
ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ
-
ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
-
LIFE
-
LOOK
-
YOUR VOICE
-
επιστροφη
- ΣΕ ΕΙΔΑ
- ΜΙΛΑ ΜΟΥ ΒΡΟΜΙΚΑ
- ΟΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΣΑΣ
-
-
VIRAL
-
επιστροφη
- QUIZ
- POLLS
- YOLO
- TRENDING NOW
-
-
ΖΩΔΙΑ
-
επιστροφη
- ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ
- ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ
- ΓΛΩΣΣΑΡΙ
-
- PODCAST
- VOICE RADIO
- CITY GUIDE
- ENGLISH GUIDE
Από τη Σεντζέν στις Βρυξέλλες, και πάλι πίσω
Η συμφωνία μεταξύ του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ευρωπαϊκής Ένωσης προκαλεί αισιοδοξία και απογοήτευση ταυτόχρονα.
Συμφωνία Ηνωμένου Βασιλείου και ΕΕ: Το Brexit reset, η διαμάχη για τα φοιτητικά δίδακτρα και η γεωπολιτική θέση της Ευρώπης.
Όσο να πεις, η εικόνα ήταν ενθαρρυντική. Ο Άντι Μπέρναμ, περιχαρής, να ενώνει τα χέρια του με εκείνα της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και του Αντόνιο Κόστα, με τους τρεις να υπόσχονται μαζί σε Βρετανούς και Ευρωπαίους αντίστοιχα πως οι σκοτεινότερες μέρες του Brexit είναι πια στο παρελθόν· κυρίως στους νέους Βρετανούς και Ευρωπαίους, οι οποίοι πλήττονται περισσότερο από μια Ευρώπη που διχάστηκε απότομα μια δεκαετία πίσω, σε μεγάλο βαθμό λόγω της παράδοσης στον φόβο και την παραπληροφόρηση ενός τμήματος του βρετανικού εκλογικού σώματος, το οποίο δεν βρίσκεται πια στη ζωή. Στη δημοκρατία, πέρα από τις ιδέες, καταλύτης είναι και η ψυχοσύνθεση των συμμετεχόντων.
Η συμφωνία μεταξύ του Λονδίνου και των Βρυξελλών αποτελεί αδιαμφησβίτητα ένα πρώτο βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση, και τη μερική επιδιόρθωση του ιστορικού λάθους της αποχώρησης του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση· ένα λάθος για το οποίο, ευθύνονταν και οι δύο πλευρές, και μόνο μαζί μπορούν να το διορθώσουν. Ειρωνικά, το ταξίδι του Μπέρναμ στις Βρυξέλλες πραγματοποιήθηκε μια μέρα μετά την τριμερή συνάντηση των Ντόναλτ Τραμπ, Σι Τζινπίνγκ, και Βλαντιμίρ Πούτιν στη Σεντζέν, και το άρτια σκηνοθετημένο ενσταντανέ των ηγετών των τριών ισχυρότερων πυρηνικών υπερδυνάμεων του διεθνούς συστήματος να συζητούν για πρώτη φορά μαζί τις τύχες του κόσμου, έστω και για αμιγώς επικοινωνιακούς λόγους· το κοντράστ δε θα μπορούσε να είναι μεγαλύτερο.
Τα βασικά σημεία της συμφωνίας μεταξύ του Ηνωμένου Βασιλείου και της ΕΕ
Η τεχνική πτυχή του ζητήματος παρουσιάζει ενδιαφέρον, καθώς αναδεικνύει όλες τις μικρές πληγές που προκάλεσε το Brexit στη διμερή σχέση του Ηνωμένου Βασιλείου και της ΕΕ. Συνοπτικά, η συμφωνία κυρίως προβλέπει: ένα Νέο Πρόγραμμα Εμπειρίας Νέων (Youth Experience Scheme): έως 100.000 νέοι ηλικίας μέχρι 30 ετών από κάθε πλευρά θα μπορούν να ζουν στο Ηνωμένο Βασίλειο ή στην ΕΕ για έως τρία χρόνια, την επιστροφή των βρετανικών τροφίμων στην Κοινή Αγορά, μια νέα αγροδιατροφική συμφωνία που θα μειώσει τη γραφειοκρατία διευκολύνοντας τις εκατέρωθεν εξαγωγές, τη διασύνδεση των συστημάτων εμπορίας εκπομπών άνθρακα, και την επανένταξη της συμμετοχής του Ηνωμένου Βασιλείου στο πρόγραμμα ανταλλαγής φοιτητών Erasmus+. Παράλληλα, η συμφωνία εμπεριέχει και μια σειρά διμερών δεσμεύσεων όπως τη διεξαγωγή ενός δομημένου διαλόγου για τη μετανάστευση και την υιοθέτηση μιας κοινής στρατηγικής προσέγγισης, την ελαχιστοποίηση του εμπορικού προστατευτισμού και την παράλληλη ενίσχυση της διμερούς βιομηχανικής συνεργασίας, τη δημιουργία μιας νέας ψηφιακής σχέσης ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την τεχνητή νοημοσύνη και τις κρίσιμες τεχνολογίες, αλλά ακόμα και τη διεξαγωγή κοινών ναυτικών επιχειρήσεων και ασκήσεων κατά του ρωσικού «σκιώδους στόλου»· not bad at all, ε;
Κι όμως, παρά την αδιαμφησβήτητη φιλοδοξία του Λονδίνου και των Βρυξελλών να συσφίξουν τις εμπορικές και στρατηγικές τους σχέσεις σε μια win-win προσέγγιση ενίσχυσης της οικονομικής τους ανάπτυξης και της κοινής αντιμετώπισης της απειλής τρίτων χωρών, το πράγμα κολλάει – μέχρι στιγμής – σε μια παράμετρο: τη μείωση των διδάκτρων των βρετανικών πανεπιστημίων για τους Ευρωπαίους φοιτητές. Απ’ όλες τις τομές που έφερε το Brexit στον επαναπροσδιορισμό των διμερών σχέσεων μεταξύ του Ηνωμένου Βασιλείου και της ΕΕ, ο αποκλεισμός των Ευρωπαίων φοιτητών από τα βρετανικά πανεπιστήμια ήταν μακράν ο πιο σημειολογικός· ίσως περισσότερο και από τον συνωστισμό στις ουρές των διαβατηρίων «εκτός ΕΕ» στα ευρωπαϊκά αεροδρόμια. Η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ αυτομάτως εκτόξευσε τα δίδακτρα των Ευρωπαίων φοιτητών στη χώρα, οι οποίοι λογίζονταν πλέον ως Αμερικανοί, Κινέζοι, Ινδοί, και ούτω καθ’ εξής· στην πράξη, αυτό σημαίνει πως από περίπου εννέα χιλιάδες λίρες τον χρόνο, οι Ευρωπαίοι φοιτητές καλούνται πλέον να καταβάλλουν ένα τριπλάσιο ποσό, το οποίο το λες και απαγορευτικό για μια μέση ευρωπαϊκή οικογένεια.
Αυτονόητα, στη μετά-Brexit εποχή, το ποσοστό των Ευρωπαίων φοιτητών στα βρετανικά πανεπιστήμια κατέρρευσε. Σήμερα στο Ηνωμένο Βασίλειο οι φοιτητές εκτός ΕΕ αποτελούν το 91% των διεθνών φοιτητών, ενώ τα συνολικά έσοδα των διδάκτρων που καταβάλλουν έχουν αυξηθεί κατά περίπου 4.5 δισεκατομμύρια λίρες από το ακαδημαϊκό έτος 2019/2020 – όταν δηλαδή επισημοποιήθηκε το Brexit – έως και το έτος 2023/2024. Στον πυρήνα του προβλήματος βρίσκεται το προβληματικό οικονομικό μοντέλο των βρετανικών πανεπιστημίων, τα οποία βασίζονται σε πολύ μεγάλο βαθμό στην εισροή εσόδων από τα δίδακτρα των διεθνών φοιτητών ώστε να καλύπτουν το κόστος των εγχώριων φοιτητών, αλλά και να καλύπτουν τις ζημίες που δημιουργούν τμήματα, ερευνητικά κέντρα, και αντικείμενα τα οποία δεν ανταποκρίνονται στις τάσεις και τις ανάγκες της αγοράς· απασχολούν, ωστόσο δεκάδες χιλιάδες εργαζομένους, η συντριπτική πλειοψηφία εξ αυτών πρόσκεινται στο Εργατικό κόμμα και την ευρύτερη βρετανική αριστερά. Από την πλευρά της, η ΕΕ απαιτεί την εξίσωση των Ευρωπαίων φοιτητών με τους Βρετανούς στο πλαίσιο της ίσης μεταχείρισης των φοιτητών που ισχύει για τα κράτη-μέλη· για τον Μπέρναμ, αυτό σημαίνει πως θα πρέπει κάπου να βρει τα περίπου τετρακόσια-πενήντα εκατομμύρια λίρες που θα κοστίσει η συγκεκριμένη παρέμβαση – έχοντας στη διάθεσή του μόνο κακές επιλογές: να επιβαρύνει περαιτέρω φορολογικά τους Βρετανούς, να επιβάλλει μια πολιτικά τοξική ποσόστωση στον αριθμό των γηγενών/Ευρωπαίων φοιτητών απέναντι στους διεθνείς ώστε ιδιαίτερα τα χαμηλότερου βεληνεκούς πανεπιστήμια να συνεχίσουν να προσελκύουν ξένους φοιτητές, ή να αφήσει τα πανεπιστήμια να απορροφήσουν τη ζημιά, με τίμημα τη μείωση των θέσεων για Βρετανούς φοιτητές, και πιθανώς τη χρεοκοπία ορισμένων πανεπιστημίων.
Το ευρωπαϊκό bargaining σε συνθήκες συνδιαλλαγής υπερδυνάμεων
Το ζήτημα των διδάκτρων είναι εξαιρετικά σύνθετο. Στα χρόνια του Brexit, ο βρετανικός ακαδημαϊκός τομέας προσαρμόστηκε σε μια νέα πραγματικότητα, τη οποίας η αλλαγή θα είναι τεχνικά δύσκολη, οικονομικά κοστοβόρα, και δυνητικά πολιτικά επικίνδυνη για τον Μπέρναμ· μπορεί το Brexit να έχει κοστίσει ένα απροσδιόριστο ποσοστό του βρετανικού ΑΕΠ κάπου ανάμεσα στο 4% και το 8%, ωστόσο – κάπως παραδόξως, ίσως – ισχυροποίησε την ακαδημαϊκή ομάδα συμφερόντων, η οποία αποτελεί δομικό κλάδο της βρετανικής οικονομίας. Η Ευρωπαϊκή Κομισιόν γνωρίζει πως η βρετανική κυβέρνηση επιθυμεί διακαώς να συμμετάσχει στο πρόγραμμα “Made in Europe” το οποίο θέσπισε ώστε να προστατέψει την Κοινή Αγορά από τις φτηνές εισαγωγές τρίτων χωρών – και ιδίως της Κίνας – και χρησιμοποιεί τη μείωση των διδάκτρων ως μοχλό πίεσης απέναντι στον Μπέρναμ. Ο Βρετανός Πρωθυπουργός δεδομένα το θέλει· ωστόσο, δεν ξέρει ακόμα πώς να το κάνει – και πώς να τον κατηγορήσει κανείς. Στο μεταξύ, το περίφημο Brexit reset και το τέλος της δεκαετίας της διμερούς αποξένωσης εξαρτώνται από την εξεύρεση μιας αμοιβαίως αποδεκτής λύσης στο συγκεκριμένο θέμα, με το Λονδίνο και τις Βρυξέλλες να δεσμεύονται πως αυτή θα προκύψει μέσα στο επόμενο εξάμηνο· αλλιώς, ίσως τίποτα από τα παραπάνω να μην ισχύσει.
Την ίδια στιγμή, η Ευρώπη αναγκάστηκε να παρακολουθήσει από μακριά τον Ντόναλντ Τραμπ να συναντάται με τον Σι Τζινπίνγκ – ο οποίος, τετραπέρατα, κατάφερε να εμφανίσει ευατόν για τρίτη φορά ως ισότιμο εταίρο του Αμερικανού Προέδρου μέσα σε έναν χρόνο – αλλά και τον Βλαντιμίρ Πούτιν, τον οποίο ο Τραμπ αποκάλεσε «φίλο του»· όχι πως σοκαριστήκαμε κιόλας, αλλά όσο και να το κάνεις κάπου σε ενοχλεί η άνεση της τοποθέτησης. Εκατοντάδες χιλιάδες λέξεις – και δεκάδες χιλιάδες υπερβολές – γράφτηκαν για την τριμερή συνάντηση των ηγετών των τριών ισχυρότερων πυρηνικών δυνάμεων του διεθνούς συστήματος, με τον όρο «Νέα Γιάλτα» να παίζει απ’ το πρωί μέχρι το βράδυ από τη Σεντζέν ως τις Βρυξέλλες και πάλι πίσω. Προφανώς οι τρεις ηγέτες – και ειδικά ο Πούτιν – έχουν στο μυαλό τους τρεις αντίστοιχες σφαίρες επιρροής σε Δυτικό Ημισφαίριο, Ανατολική Ασία, και Ανατολική Ευρώπη αντίστοιχα, και πολύ θα ‘θέλαν να εξασφαλίσουν τόσο την ανοχή της μίας απέναντι στην άλλη, όσο και την υποταγή των μικρομεσαίων δυνάμεων στην εκάστοτε περιοχή στις γεωπολιτικές τους φιλοδοξίες. Ωστόσο, η τριμερής στη Σεντζέν ήταν προτίστως – αν όχι αποκλειστικά – ένα καλοστημένο σόου επίδειξης ισχύος και πλατφόρμα ευχολογίων για την πυρηνική αποτροπή· σε αντίθεση με την πραγματική Γιάλτα που χώρισε την Ευρώπη για τεσσεράμισι δεκαετίες, στη Σεντζέν δεν προέκυψε κανένα απτό γεωπολιτικό αποτέλεσμα, πέραν της προσωπικής ισχυροποίησης του Σι.
Όμως, η παράλληλη διεξαγωγή των δύο συνόδων σε Σεντζέν και Βρυξέλλες αντίστοιχα κρύβει μέσα της – και δυστυχώς – κάτι το εγγενώς μίζερο για την Ευρώπη. Σε μια συγκυρία όπου οι τρεις ισχυρότεροι γεωπολιτικοί παίκτες διεθνώς συναντώνται για πρώτη φορά μαζί έστω για το photo-op και μόνο, η Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ηνωμένο Βασίλειο προσπαθούν με τα δύο χιλιάδες ζόρια – και παραπάνω – να επαναφέρουν μόνο μερικώς τη σχέση τους σε ένα σημείο που κάπως λίγο θα μοιάζει με το status quo που συνέθλιψε το Brexit πίσω στο 2016. Μπορεί το πνεύμα της διμερούς συμφωνίας να εξυπηρετεί σημαντικά τους νέους Ευρωπαίους και Βρετανούς, όμως οι μεγαλύτεροι καταλαβαίνουμε ενστικτωδώς – κα κάπως επώδυνα – πως όλες οι προτάσεις του επαναπροσδιορισμού των διμερών σχέσεων Λονδίνου και Βρυξελλών αποτελούν απλώς ημίμετρα· το Ηνωμένο Βασίλειο ήταν για δεκαετίες κράτος-μέλος της ΕΕ, και τίποτα δε μπορεί να αντικαταστήσει την πραγματικότητα που κατέρριψε βιαίως η αποχώρησή του από αυτή. Μπορεί το Λονδίνο να απολάμβανε ένα ξεχωριστό καθεστώς σε μια σειρά συνθηκών και εξαιρέσεων, μπορεί οι βρετανικές κυβερνήσεις κατά καιρούς να λειτουργούσαν αποσταθεροποιητικά στις Βρυξέλλες – συχνά και με το δίκιο τους – ωστόσο η Ευρωπαϊκή Ένωση ως το μοναδικό πραγματικά ήμι-επιτυχημένο πείραμα πολιτικής και οικονομικής ενοποίησης, και η Ευρώπη ως ήπειρος ισχυροποιούνταν συνεχώς από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου έως το 2016 όταν και οι Βρετανοί τράβηξαν την πρίζα.
Ο χρόνος για την Ευρώπη τελειώνει· κυρίως, γιατί μένει πίσω
Σήμερα, σε έναν πολιτικό χρόνο που η ισχυροποίηση των διμερών – πλέον – σχέσεων μεταξύ του Ηνωμένου Βασιλείου και της ΕΕ αποτελεί υπαρξιακού επιπέδου προτεραιότητα, αυτή εξαρτάται από την επιστροφή των διδάκτρων των Ευρωπαίων φοιτητών στο pro-2021 status quo και τη συμμετοχή του Ηνωμένου Βασιλείου στην ευρύτερη εμπορική στρατηγική των Βρυξελλών. Την ίδια στιγμή, πέντε χρόνια μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και την αυτόματη ζωτική απειλή για την ευρωπαϊκή ασφάλεια που αυτή συνετέλεσε και συντελεί όσο συνεχίζονται οι εχθροπραξίες, και καθώς η γεωπολιτική αναστάτωση στη Μέση Ανατολή παρατείνεται απειλώντας να εκτοξεύσει εκ νέου το ενεργειακό κόστος για τους Ευρωπαίους πολίτες, κανείς – μα κανείς – δεν παίρνει στα σοβαρά την Ευρώπη και την Ευρωπαϊκή Ένωση ως γεωπολιτικό παίκτη. Ακόμα και σήμερα, κανείς δε μπορεί να καταλήξει ποιος ακριβώς εκπροσωπεί την Ευρώπη διεθνώς, και ποια ακριβώς είναι αυτή η Ευρώπη που εκπροσωπείται· το όραμα της «παγκόσμιας Βρετανίας» της μετά-Brexit εποχής μπορεί να θόλωσε απότομα σαν την υγρή βρετανική δεκεμβριανή ομίχλη, ωστόσο κανείς Βρετανός Πρωθυπουργός δε θα δεχόταν να εκπροσωπηθεί από έναν θεσμό στον οποίο η χώρα του δεν ανήκει – και πώς αλλιώς.
Θα μπορούσε κανείς να πει πως οι δύο παράλληλες σύνοδοι σε Βρυξέλλες και Σεντζέν αποτέλεσαν δηλώσεις προθέσεων: των τριών πυρηνικών υπερδυνάμεων να συνομιλούν έστω για τα βασικά και χωρίς δεσμεύσεις, και των Ευρωπαίων και των Βρετανών να διορθώσουν κάπως τη ζημιά που προκάλεσε το Brexit και στους δύο· η παραδοχή πως και οι δύο πλευρές έχουν ανάγκη την επαναπροσέγγιση είναι εξόχως ενθαρρυντική. Ωστόσο, η σχεδόν ταυτόχρονή τους διεξαγωγή οδηγεί ίσως σε ένα μοναδικό, αλλά εξαιρετικά απογοητευτικό για εμάς τους Ευρωπαίους αποτέλεσμα: η Ευρώπη μένει πίσω· η Ευρώπη δε θα μπορούσε να συμμετέχει στις εργασίες του APEC, ωστόσο δύσκολα μπορεί κανείς να φανταστεί οποιονδήποτε Ευρωπαίο ηγέτη να αντιμετωπίζεται ως ίσος με τους Τραμπ, Σι, και Πούτιν. Η πραγματικότητα προχωράει σε κάθε επίπεδο· η αμερικανική δημοκρατία συγκλονίζεται και αναγκάζεται να εξελίσσεται συνεχώς· η Κίνα ισχυροποιείται κάθε χρόνο που περνάει· η αυταρχική ρωσική κυβέρνηση καταφέρνει και στέκεται, έστω και στο απόλυτο όριο και χάρη στην ανοχή των ΗΠΑ και της Κίνας, εξακολουθώντας όμως να απειλεί την ευρωπαϊκή ασφάλεια· η τεχνητή νοημοσύνη δοκιμάζει τα όρια των αγορών και – κυρίως – δυνητικά της ανθρώπινης κατάστασης· οι σπάνιες γαίες σπανίζουν περισσότερο· η νέα κούρσα του διαστήματος είναι προ των πυλών· η Ευρώπη προσπαθεί να επιστρέψει, μερικώς, σε μια δική της πραγματικότητα που διαψεύστηκε δέκα χρόνια νωρίτερα, μήπως και καταφέρει σταδιακά να σταθεί ως ίση απέναντι στις υπερδυνάμεις με τις οποίες δεν έχει το περιθώριο να μην ανταγωνιστεί· τα τετρακόσια-πενήντα εκατομμύρια που ψάχνει ο Μπέρναμ τα λες και μικρό ποσό, αν είναι να μας επιτρέψουν να μη χάσουμε άλλο έδαφος.