Ζωή Μαρούδα: «Η Αλάσκα σε διδάσκει να σέβεσαι τη φύση, αντί να προσπαθείς να την ελέγξεις»

Το 1984, η οικογένεια της Ζωής Μαρούδα αναγκάστηκε να αφήσει τη Ζάκυνθο και να μεταναστεύσει στο Άνκορατζ της Αλάσκας. Ο αδελφός της αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα υγείας και, παρά τον αγώνα των γονιών της να εξασφαλίσουν χρήματα για γιατρούς, θεραπείες και φάρμακα πουλώντας αγροτικά προϊόντα, τα έσοδα δεν επαρκούσαν. Έτσι, πήραν τη δύσκολη απόφαση να αποχωριστούν την πατρίδα και τους συγγενείς τους.

Μέχρι τότε, η Ζωή είχε περάσει τα πρώτα τέσσερα χρόνια της ζωής της στον Κοιλιωμένο, ένα ορεινό χωριό της Ζακύνθου, απ’ όπου οι αναμνήσεις της είναι δεμένες με τον οικογενειακό κήπο. Εκεί, οι γονείς της καλλιεργούσαν λαχανικά και φρόντιζαν τις τριανταφυλλιές, ενώ ο πατέρας της είχε φτιάξει έναν μικρό φράχτη από καλάμια μπαμπού. Καθώς τα παιχνίδια ήταν πολυτέλεια, εκείνη έπαιρνε μια μαξιλαροθήκη της μητέρας της, την έκανε τσάντα και μάζευε λουλούδια, που στα παιδικά της μάτια ήταν πολύτιμοι θησαυροί. Χρόνια αργότερα, θα αναγνώριζε σ’ εκείνον τον κήπο το πρώτο της σχολείο, όπου έμαθε, πολύ πριν από τις σπουδές της στη βιολογία, την ιατρική και τη διατροφή, τη σύνδεση ανάμεσα στη γη, την τροφή και τον άνθρωπο.

Σήμερα, περνά περίπου τέσσερις έως έξι μήνες τον χρόνο στην Ελλάδα, κυρίως για την οικογενειακή συγκομιδή της ελιάς στη Ζάκυνθο, όπου παράγεται το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο Maroudas. Με αφορμή την παρουσία της στην Ελλάδα, τη συνάντησα και μιλήσαμε για τη ζωή της ανάμεσα σε δύο χώρες, τη μετανάστευση, που σημάδεψε τα παιδικά της χρόνια, και την πορεία της στον επιχειρηματικό κόσμο.

Ποια ελληνική παράδοση σας συνδέει περισσότερο με τα παιδικά σας χρόνια;

Η πιο ζωντανή μου ανάμνηση είναι το σπιτικό ψωμί της μητέρας μου, που ζύμωνε με σταφίδες, κανέλα, γαρίφαλο και γλυκάνισο και έψηνε σε παραδοσιακό ξυλόφουρνο. Ακόμη και σήμερα, ο συνδυασμός αυτών των υλικών με ταξιδεύει νοερά στην κουζίνα της, στη ζεστασιά του φούρνου και στην αγάπη της. Η τροφή κρατά ζωντανές τις αναμνήσεις, συνδέει γενιές και μεταφέρει την πολιτιστική μας ταυτότητα. Αυτή η πεποίθηση βρίσκεται στον πυρήνα όλων όσων κάνω σήμερα.

Τι θυμάστε πιο έντονα από την άφιξή σας στο Άνκορατζ;

Θυμάμαι ότι φτάσαμε εκεί Ιανουάριο και είδα τεράστιους σωρούς χιονιού που, στα μάτια ενός τετράχρονου παιδιού, έμοιαζαν με βουνά. Αυτό που με ξάφνιασε περισσότερο, όμως, ήταν το σκοτάδι. Ερχόμενη από την Ελλάδα, δεν μπορούσα να καταλάβω γιατί νύχτωνε τόσο γρήγορα και ρωτούσα τη μητέρα μου: «Πού πήγε η μέρα;». Ακόμη και σήμερα, έπειτα από δεκαετίες στην Αλάσκα, μου λείπει το φως της Ελλάδας, η ζεστασιά του μεσογειακού ήλιου και η αίσθηση μιας ζωής που ξετυλίγεται στην ύπαιθρο.

Πώς είναι μια συνηθισμένη μέρα σας στην Αλάσκα;

Η μέρα μου αρχίζει περίπου στις 4:30 το πρωί, με γιόγκα και ένα απλό μεσογειακό πρωινό. Στις 5:30 βρίσκομαι ήδη στο γραφείο, επικοινωνώντας με συνεργάτες και επαγγελματίες υγείας σε όλες τις ΗΠΑ. Γύρω στις 8 πηγαίνω στις εγκαταστάσεις της Bambino’s Baby Food, όπου επιβλέπω την παραγωγή, την έρευνα, τη λειτουργία και τη διανομή. Παράλληλα, με τον σύζυγό μου μοιραζόμαστε την πρωινή προετοιμασία των παιδιών για το σχολείο. Το βράδυ επιστρέφω στην οικογένειά μου, στην Αθηνά, έντεκα ετών, και τον Κωνσταντίνο, δεκαέξι ετών. Η επιχειρηματικότητα, βέβαια, δεν έχει σταθερό ωράριο: η δουλειά μου περιλαμβάνει από την ανάπτυξη νέων συνταγών και τη συνεργασία με ειδικούς έως ομιλίες σε επιστημονικά συνέδρια και προσπάθειες βελτίωσης της εθνικής πολιτικής για τη βρεφική διατροφή. Όλες αυτές τις ευθύνες τις ενώνει ένας κοινός σκοπός: η βελτίωση της υγείας και της ποιότητας ζωής των παιδιών και των οικογενειών.

Αυτό που κάνει την Αλάσκα ξεχωριστή είναι η εγγύτητα της άγριας φύσης με την καθημερινή ζωή

Ποια είναι η μεγαλύτερη «παρανόηση» που έχει κάποιος στην Ελλάδα για τη ζωή στην Αλάσκα;

Για χρόνια, με ρωτούσαν αν στην Αλάσκα ζούμε σε ιγκλού και αν οι αρκούδες κυκλοφορούν έξω απ’ τα σπίτια μας. Η πραγματικότητα είναι διαφορετική: το Άνκορατζ, όπου μεγάλωσα, είναι η μεγαλύτερη πόλη της Αλάσκας, με σύγχρονες υποδομές. Μάλιστα, χρειάστηκε να περάσουν πολλά χρόνια μέχρι να δω από κοντά ιγκλού. Μια άλλη παρανόηση είναι ότι δεν μπορούμε να καλλιεργήσουμε λαχανικά, λόγω του ψύχους. Κι όμως, το καλοκαίρι απολαμβάνουμε σχεδόν 22 ώρες φυσικού φωτός την ημέρα, που ευνοούν την ανάπτυξή τους. Έχοντας μεγαλώσει ανάμεσα στις αγροτικές παραδόσεις της Ζακύνθου και της Αλάσκας, βρίσκω συναρπαστικό το πώς δύο τόσο διαφορετικοί τόποι μπορούν να παράγουν εξαιρετικά προϊόντα, ο καθένας με τον δικό του μοναδικό τρόπο.

Η Αλάσκα, άλλωστε, είναι ένας σύγχρονος τόπος, με πανεπιστήμια, νοσοκομεία, επιχειρήσεις, πολιτιστικούς οργανισμούς και ένα αξιοσημείωτο πνεύμα καινοτομίας. Αυτό, όμως, που την κάνει πραγματικά ξεχωριστή είναι η εγγύτητα της άγριας φύσης με την καθημερινή ζωή. Όταν οι θερμοκρασίες πέφτουν πολύ κάτω από το μηδέν, το τοπίο μεταμορφώνεται ξανά. Η Αλάσκα σε διδάσκει να σέβεσαι τη φύση, αντί να προσπαθείς να την ελέγξεις.

Πώς είναι να μεγαλώνεις τα παιδιά σου στην Αλάσκα; Πώς είναι η σχολική καθημερινότητα εκεί και τι συμβαίνει όταν έρχεστε στη Ζάκυνθο;

Τα παιδιά μας μιλούν ελληνικά, παρόλο που μεγαλώνουν στην Αλάσκα χωρίς ελληνικό σχολείο. Η Αλάσκα τούς διδάσκει την ανθεκτικότητα, την ανεξαρτησία και τον σεβασμό στη φύση, ενώ η Ελλάδα την αξία της οικογένειας, της κοινότητας και του δεσμού με τη γη. Στον Κοιλιωμένο της Ζακύνθου περνούν χρόνο με τους μεγαλύτερους, ακούν τις ιστορίες τους και συμμετέχουν στις οικογενειακές συγκομιδές, μαθαίνοντας τις παραδόσεις και τη σοφία των προηγούμενων γενεών. Τα παιδιά μας έχουν επίσης την ευκαιρία να φοιτούν σε σχολεία εδώ στην Ελλάδα, άλλοτε για λίγους μήνες και άλλοτε ακόμη και για μισό σχολικό έτος. Μαθαίνουν να διαβάζουν και να γράφουν στα ελληνικά, συνεργάζονται με τους δασκάλους τους και δημιουργούν φιλίες. Παράλληλα, γνωρίζουν τις διαφορές ανάμεσα στο ελληνικό και το αμερικανικό εκπαιδευτικό σύστημα, από τον τρόπο διδασκαλίας μέχρι την καθημερινότητα στο σχολείο.

Πιστεύω ότι ο πολιτισμός είναι κάτι που οφείλουμε να βιώνουμε και να μεταδίδουμε στις επόμενες γενιές

Υπάρχει ενεργή ελληνική κοινότητα στην Αλάσκα; Πόσο συχνά συναντιέστε και τι είναι αυτό που σας ενώνει;

Παρόλο που η ελληνική κοινότητα στην Αλάσκα είναι μικρή και γεωγραφικά διάσπαρτη, μας ενώνουν η κοινή μας κληρονομιά, η Ελληνορθόδοξη Εκκλησία και οι παραδοσιακές γιορτές. Για την οικογένειά μας, η διατήρηση των παραδόσεων είναι καθημερινή πράξη. Κάθε χρόνο, τα παιδιά μας περνούν περίπου τρεις μήνες στην Ελλάδα, συμμετέχοντας στη συγκομιδή της ελιάς, στις θρησκευτικές γιορτές και στη ζωή της Ζακύνθου. Επιστρέφοντας στην Αλάσκα, μεταφέρουν αυτές τις εμπειρίες μέσα από τη γλώσσα, το φαγητό και τις οικογενειακές συγκεντρώσεις. Πιστεύω ότι ο πολιτισμός δεν είναι απλώς μια κληρονομιά, αλλά κάτι που οφείλουμε να βιώνουμε και να μεταδίδουμε στις επόμενες γενιές.

Τι σας δίδαξε η μετανάστευση και ποιο ήταν το μεγαλύτερο προσωπικό της τίμημα;

Η μετανάστευση απαιτεί θάρρος, αλλά το μεγαλύτερο τίμημά της είναι συχνά οι απώλειες που δεν φαίνονται. Οι γονείς μου άφησαν πίσω την οικογένεια και τις παραδόσεις τους, ενώ η απόσταση έκανε δύσκολη ακόμη και την επικοινωνία με την Ελλάδα. Μία από τις πιο οδυνηρές στιγμές ήταν όταν η μητέρα μου δεν μπόρεσε να επιστρέψει για την κηδεία της δικής της μητέρας. Χάσαμε γεννήσεις, βαφτίσεις, οικογενειακές γιορτές και πολύτιμο χρόνο με αγαπημένους ανθρώπους. Αυτές οι απώλειες μάς έκαναν να εκτιμήσουμε ακόμη περισσότερο την οικογένεια, την αγάπη και το αίσθημα του ανήκειν. Οι γονείς μου με δίδαξαν ότι, όσο μακριά κι αν βρεθείς, ο μεγαλύτερος πλούτος είναι οι αξίες και οι παραδόσεις που κρατάς ζωντανές.

Έχοντας σπουδάσει Βιολογία και εργαστεί στον χώρο της Ιατρικής, πώς προέκυψε η ιδέα να ακολουθήσετε έναν διαφορετικό δρόμο και να δημιουργήσετε τη δική σας επιχείρηση στον τομέα της διατροφής;

Δεν το είδα ποτέ ως μετάβαση, αλλά ως ευκαιρία να γίνω μέρος της λύσης. Μέσα από την ιατρική μου έρευνα και τις δημοσιεύσεις μου, ανέδειξα διατροφικά κενά στις συμβατικές βρεφικές τροφές που κυκλοφορούσαν στις ΗΠΑ. Έπειτα από δύο χρόνια παρουσίασης επιστημονικών δεδομένων και συζητήσεων, συνειδητοποίησα ότι δεν αρκούσε να υποστηρίζω την αλλαγή· έπρεπε να την εφαρμόσω στην πράξη. Το υπόβαθρό μου στην ιατρική, τη διατροφή, τις επιχειρήσεις και τη δημόσια πολιτική με βοήθησε να κάνω αυτό το όραμα πραγματικότητα. Το 2013 ίδρυσα την Bambino’s Baby Food και το 2017 ανοίξαμε τη δική μας μονάδα παραγωγής στην Αλάσκα, συνδυάζοντας τη μεσογειακή διατροφή με την επιστημονική γνώση και την υπεύθυνη παραγωγή.

Για μένα, η τροφή είναι υγεία, ζωή και φάρμακο

Καθοριστική ήταν μια εμπειρία στο νοσοκομείο Hillcrest του Τέξας, όπου εργαζόμουν με ασθενείς που ανάρρωναν από σοβαρές ασθένειες. Ένας ασθενής αρνούνταν να φάει τις έτοιμες βρεφικές τροφές, επειδή δεν του άρεσε η γεύση τους. Με την άδεια του επιστημονικού μου καθοδηγητή, άρχισα να ετοιμάζω θρεπτικά, πολτοποιημένα γεύματα με έμπνευση από τη μεσογειακή διατροφή. Όταν ο ασθενής άρχισε να τρώει ξανά, συνειδητοποίησα πόσο σημαντική είναι η γεύση στη διατροφή. Για μένα, η τροφή είναι υγεία, ζωή και φάρμακο.

Ποια στάδια ελέγχου ακολουθείτε, ώστε να διασφαλίζετε ότι τα προϊόντα σας ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις που έχετε θέσει;

Η ποιότητα, κατ’ εμέ, αρχίζει από την προέλευση και την ιχνηλασιμότητα των πρώτων υλών και την επιλογή των παραγωγών. Χρησιμοποιούμε λαχανικά από την Αλάσκα, άγριο σολομό και ιππόγλωσσο, καθώς και συστατικά της μεσογειακής διατροφής, όπως το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο της οικογένειάς μου από τη Ζάκυνθο. Η παραγωγή γίνεται στη δική μας εγκατάσταση, όπου ελέγχουμε κάθε στάδιο, από την παραλαβή μέχρι τη συσκευασία, εφαρμόζοντας διαδικασίες υγιεινής και ελέγχου θερμοκρασίας. Η ταχεία κατάψυξη μάς επιτρέπει να προσφέρουμε γεύματα χωρίς προσθήκη συντηρητικών.

Ποιες διαφορές παρατηρείτε στις επιλογές των γονιών στην Αμερική, την Ελλάδα και την Ευρώπη;

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι έτοιμες βρεφικές τροφές αποτελούν συνηθισμένη επιλογή, καθώς οι γρήγοροι ρυθμοί ζωής κάνουν την ευκολία ιδιαίτερα σημαντική. Στην Ελλάδα εξακολουθεί να υπάρχει η παράδοση της προετοιμασίας του παιδικού φαγητού στο σπίτι, συχνά με φρέσκα υλικά και τη συμμετοχή των παππούδων. Μεγάλωσα σε ένα περιβάλλον όπου το φαγητό ήταν έκφραση αγάπης και οικογενειακής σύνδεσης. Πιστεύω ότι η ευκολία και η ποιοτική διατροφή μπορούν να συνδυαστούν. Αυτός είναι και ο στόχος της Bambino’s: να προσφέρει έτοιμα γεύματα που διατηρούν τις αρχές της ισορροπημένης μεσογειακής διατροφής.

Με ενδιαφέρει ιδιαίτερα η σύνδεση της μεσογειακής διατροφής με την υγεία και τη μακροζωία

Τι σας φέρνει στην Ελλάδα επαγγελματικά;

Τα τελευταία χρόνια περνώ περίπου τέσσερις έως έξι μήνες τον χρόνο στην Ελλάδα, κυρίως για την οικογενειακή συγκομιδή της ελιάς στη Ζάκυνθο και την παραγωγή του εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου Maroudas. Είναι ένας τρόπος να συνεχίζω την οικογενειακή μας κληρονομιά και να επανασυνδέομαι με τη γη. Παράλληλα, μελετώ παραδοσιακές γεωργικές πρακτικές, μαθαίνω από αγρότες και διερευνώ ευκαιρίες προώθησης ελληνικών αγροτικών προϊόντων στις διεθνείς αγορές. Με ενδιαφέρει ιδιαίτερα η σύνδεση της μεσογειακής διατροφής με την υγεία και τη μακροζωία. Οι επαγγελματικές μου δραστηριότητες συνδυάζουν τη διατροφή, την έρευνα και την ηθική επιχειρηματικότητα, ενώ πιστεύω ότι η ελληνική γεωργία και η γνώση των παραδοσιακών αγροτών αξίζουν μεγαλύτερη διεθνή αναγνώριση.

Μια ιστορία από τη ζωή στην Αλάσκα που δεν θα ξεχάσετε;

Μια μέρα άνοιξα την πόρτα του σπιτιού μας και βρέθηκα μπροστά σε μια τεράστια άλκη με εντυπωσιακά κέρατα. Πριν προλάβω να αντιδράσω, το σκανταλιάρικο γκόλντεν ριτρίβερ του αδελφού μου πετάχτηκε έξω κι άρχισε να τρέχει γύρω της, πλησιάζοντας επικίνδυνα τα πίσω πόδια της.

Ξαφνικά, η άλκη άρχισε να το κυνηγά κι εγώ παρακολουθούσα τρομοκρατημένη. Ο σκύλος έτρεξε προς μια μεγάλη ξύλινη πινακίδα στην παιδική χαρά απέναντι από το σπίτι και η άλκη τον ακολούθησε με τόση ορμή, που τα κέρατά της μπλέχτηκαν στην κατασκευή. Ο σκύλος εκμεταλλεύτηκε την ευκαιρία κι επέστρεψε σώος, ενώ εγώ έμεινα να κοιτάζω αποσβολωμένη το τεράστιο ζώο.

Ήταν μια στιγμή τρομακτική, απίστευτη και ξεκαρδιστική ταυτόχρονα. Αυτή είναι η ζωή στην Αλάσκα: ακόμη κι αν ζεις σε μια σύγχρονη πόλη, μπορεί ένα πρωί να βρεθείς με μια τεράστια άλκη έξω απ’ την πόρτα σου. Αν και, ομολογώ, θα προτιμούσα ο σκύλος μας να μην επιχειρήσει ξανά μια τέτοια γνωριμία!

Η ζωή σας συνδέει την Ελλάδα με την Αμερική — μέσα από τις ρίζες σας, την επαγγελματική σας πορεία και τη δράση σας στη δημόσια υγεία, τη δημόσια πολιτική και την επιχειρηματικότητα. Ήδη είστε επίτιμη πρέσβειρα της Ζακύνθου. Θα εξετάζατε το ενδεχόμενο να υπηρετήσετε ως Πρέσβειρα των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ελλάδα, εάν σας δινόταν η ευκαιρία;

Αν μου δινόταν αυτή η ευκαιρία, θα ήταν η μεγαλύτερη τιμή της ζωής μου να υπηρετήσω ως Πρέσβειρα των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ελλάδα, τον τόπο της γέννησης και της καταγωγής μου. Η Ελλάδα μού έδωσε τις ρίζες μου· η Αμερική μού έδωσε τις ευκαιρίες που διαμόρφωσαν τη ζωή μου.

Η εμπειρία μου στο Κογκρέσο, στην ιατρική έρευνα, στην επιχειρηματικότητα και στη δημόσια πολιτική με έχει διδάξει να ακούω, να χτίζω εμπιστοσύνη και να επιτυγχάνω αποτελέσματα.

Ως κόρη της Ελλάδας και περήφανη Αμερικανίδα, θα εκπροσωπούσα τις Ηνωμένες Πολιτείες με ακεραιότητα, αξιοπρέπεια και χάρη, προασπίζοντας τα αμερικανικά συμφέροντα μέσα από συνεργασία βασισμένη στον αμοιβαίο σεβασμό. Με βαθύ σεβασμό και αγάπη για την Ελλάδα, θα εργαζόμουν για την ενίσχυση της συνεργασίας μας στην εθνική ασφάλεια, στο εμπόριο και στη δημόσια υγεία — συμβάλλοντας σε ένα ασφαλές και ευημερούν μέλλον για τους δύο λαούς μας.

Θα αναλάμβανα αυτή την ευθύνη με βαθιά αφοσίωση, γνωρίζοντας ότι θα είχε και ιδιαίτερη προσωπική σημασία για μένα.

Αν μπορούσατε να επιστρέψετε στη Ζάκυνθο και να συναντήσετε τον εαυτό σας λίγο πριν από τη μεγάλη αλλαγή της ζωής σας, όταν φύγατε για την Αλάσκα σε ηλικία τεσσάρων ετών, τι θα θέλατε να του πείτε; Και ποιο όνειρο θέλετε να εκπληρώσετε στη συνέχεια, τόσο σε προσωπικό όσο και σε επαγγελματικό επίπεδο;

Θα έλεγα σ’ εκείνο το μικρό κοριτσάκι να περάσει περισσότερο χρόνο με τους μεγαλύτερους ανθρώπους της οικογένειας και του χωριού, ν’ ακούσει τις ιστορίες τους και να μάθει πώς καλλιεργούσαν τη γη, ετοίμαζαν το φαγητό και φρόντιζαν τις οικογένειές τους. Και πάνω απ’ όλα, να καταγράψει όσο περισσότερα μπορεί, γιατί η πολύτιμη γνώση μεταδίδεται από γενιά σε γενιά χωρίς να καταγράφεται και κινδυνεύει να χαθεί.

Σήμερα, με την επιστημονική μου κατάρτιση στη βιολογία, την ιατρική έρευνα και τη διατροφή, αντιλαμβάνομαι ακόμη περισσότερο τη σημασία αυτής της κληρονομιάς. Ένα μεγάλο μου όνειρο είναι να συμβάλω στη διαφύλαξη και τη διεθνή ανάδειξη της ελληνικής αγροτικής και γαστρονομικής παράδοσης, να αναγνωριστεί η προσφορά των παραγωγών μας και να αποκτήσουν τα ελληνικά προϊόντα μεγαλύτερη παρουσία στις διεθνείς αγορές.

Σε προσωπικό επίπεδο, θέλω να μεταδώσω στα παιδιά μου τις αξίες των γονιών μου: την αγάπη, την εργατικότητα, την ταπεινότητα και τον σεβασμό προς τον συνάνθρωπο. Και σ’ εκείνο το κοριτσάκι που έτρεχε στον κήπο του Κοιλιωμένου θα έλεγα: «Μην πάψεις ποτέ να είσαι περίεργη, να ονειρεύεσαι και να πιστεύεις ότι μπορείς να προσφέρεις κάτι καλό στον κόσμο. Και μην ξεχάσεις ποτέ από πού ξεκίνησες».