Ένα διηπειρωτικό τανγκό, μια πολιτική ήττα του τραμπισμού και δύο εκπλήξεις 

«Στο Βελιγράδι κτυπά η καρδιά των Βαλκανίων», συνήθιζαν να λένε οι δραγουμάνοι στην Κωνσταντινούπολη τα χρόνια της οθωμανικής κυριαρχίας. Και είχαν δίκιο φυσικά. Αυτή ήταν ιστορικά και στρατηγικά η κυρίαρχη θέση της «Λευκής Πόλης» στα πολιτικά δρώμενα της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, από την ουγγρική «Πούστα» και τη Μαύρη Θάλασσα και έως τα νότια της Χερσονήσου του Αίμου, για μερικούς αιώνες.

Περίπου 10.000 χιλιόμετρα νοτιοδυτικότερα, στην άλλη άκρη του κόσμου, μια χώρα τεράστια, πλούσια, με κουλτούρα παράξενη και γοητευτική, μια χώρα μυστηριώδης και πηγαία καλλιτεχνική, με βίαιη πολιτική ιστορία, η Βραζιλία, έδινε τη δική της μάχη διάσωσης της δημοκρατίας. Και στις δύο αυτές χώρες, τόσο διαφορετικές μεταξύ τους σε όλα τα δυνατά μεγέθη σύγκρισης, ηττήθηκε ο ακροδεξιός και εθνικιστικός λαϊκισμός και παραπεμφθήκαν στον «σκουπιδοτενεκέ της Ιστορίας» δύο από τους αυθεντικότερους εκπροσώπους τους διεθνούς τραμπισμού.

Ο Φλάβιο Μπολσονάρου, γιος του φυλακισμένου για απόπειρα πραξικοπήματος πρώην προέδρου της Βραζιλίας, και ο Αλεξάντερ Βούσιτς, εκπρόσωπος του σερβικού εθνικισμού, ακροδεξιό απόβλητο του αιμοσταγούς λαϊκιστή Μιλόσεβιτς, αμφότεροι αυθεντικοί εκπρόσωποι του κινήματος MAGA, απέτυχαν να εκλεγούν. Το αποτέλεσμα αιφνιδίασε για διαφορετικούς λόγους, δεδομένου ότι οι ομοιότητες μεταξύ των δύο διεργασιών εξαντλούνται στα παραπάνω. Στη Σερβία, για δεύτερη φορά σε μικρό χρονικό διάστημα, η κινητοποιημένη κοινωνία νίκησε την καθεστωτική διαφθορά και τον φόβο. Η προηγούμενη κοινωνική νίκη ήταν αυτή στη γειτονική Ουγγαρία, όταν εκδιώχθηκε διά της λαϊκής ψήφου ο επίσης εκλεκτός του Τραμπ Βίκτορ Όρμπαν, το «χρυσό παιδί» της ευρωπαϊκής άκρας δεξιάς.

Γράφουν οι New York Times στην έκδοση της 27ης Οκτωβρίου: «Φαινόταν σχεδόν αναπόφευκτο: η Βραζιλία θα στρεφόταν προς τα δεξιά, όπως όλες οι υπόλοιπες χώρες της Λατινικής Αμερικής που διεξήγαγαν εκλογές τους τελευταίους 18 μήνες, και θα εξέλεγε άλλον έναν Μπολσονάρου. Ο πρόεδρος της Βραζιλίας, Λούλα ντα Σίλβα, ήταν το αουτσάιντερ ενόψει της ψηφοφορίας της Κυριακής. Ήταν ένας εν ενεργεία ηγέτης σε καιρούς που τιμωρούσαν τους κυβερνώντες. Ένας αριστερός “εκτός πολιτικού χρόνου” με μια ανερχόμενη δεξιά. Και βρισκόταν σημαντικά πίσω μετά τον πρώτο γύρο των εκλογών.

»Περίπου 10.000 χιλιόμετρα βορειοανατολικότερα, οι ψηφοφόροι στη Σερβία συμμετείχαν επίσης σε εκλογές, που σε πολλούς φαίνονταν, αν όχι ως ένα προδιαγεγραμμένο αποτέλεσμα, τουλάχιστον ως ένα αρκετά ασφαλές στοίχημα.

»Από τη μία πλευρά, ήταν η πιο αμφίρροπη αναμέτρηση της σερβικής κοινωνίας με τη διαφθορά που βρίσκονταν σε εξέλιξη από το 2024. Από την άλλη, ο επί σειρά ετών εθνικιστής ισχυρός άνδρας της Σερβίας Αλεξάνταρ Βούσιτς κυριαρχούσε αναμφισβήτητα στην πολιτική σκηνή της χώρας από το 2012. Διατηρούσε επίσης υπό τον στενό έλεγχό του την αστυνομία, σχεδόν όλα τα μεγάλα μέσα ενημέρωσης και την εκλογική επιτροπή. Σίγουρα θα κέρδιζε ξανά».

Βρισκόμαστε περίπου στη μέση μιας εκλογικής περιόδου διάρκειας 10 ημερών, της οποίας η τελική έκβαση αναμένεται να επηρεάσει τα παγκόσμια πολιτικά δρώμενα. Οι εκλογές της Τρίτης 27 Οκτωβρίου στο Ισραήλ και οι ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου στις ΗΠΑ είναι τα δύο καθοριστικά πολιτικά στοιχήματα τα οποία θα έχουν στρατηγικής σημασίας επιπτώσεις. Σ’ αυτές τις δύο ημερομηνίες-κλειδιά προστέθηκαν εκ του αιφνιδιαστικού αποτελέσματος και οι δύο προαναφερόμενες εκλογικές αναμετρήσεις στη Βραζιλία και τη Σερβία.

Τα επόμενα πολιτικά ραντεβού είναι δεδομένα. Πρόκειται για τις βουλευτικές εκλογές στην Ισπανία στις 29 Νοεμβρίου και τις προεδρικές εκλογές στη Γαλλία σε έξι περίπου μήνες από σήμερα. Τα αποτελέσματα και στις δύο αναμετρήσεις θα καθορίσουν το πολιτικό κλίμα εντός του οποίου θα διεξαχθεί και η επίσης στρατηγικής σημασίας εκλογική αναμέτρηση στη Γερμανία στις αρχές του 2029. Στο μεσοδιάστημα θα έχει ξεκαθαριστεί και το τοπίο ως προς τη νέα πολίτικη χωροταξία στο μαλακό υπογάστριο της Ρωσίας, την Ουκρανία. Βαρύ το διεθνές πολιτικό καλαντάρι, βαριές και οι επιπτώσεις των εξελίξεων στις διεθνείς ισορροπίες.

Στο επόμενο χρονικό διάστημα οι τρεις εκπρόσωποι του παγκόσμιου αυταρχισμού σχεδιάζουν να ξαναμοιράσουν τον κόσμο σε μία ακόμη υπό συζήτηση (βλέπε διαπραγμάτευση) συνάντηση. Τραμπ, Πούτιν και Σι, η «Τρόικα» της σύγχρονης Γιάλτας, με μια σύνθεση που δεν εγγυάται με τίποτε την επιβίωση της δημοκρατίας, θα ήθελαν πολύ να μοιράσουν την τράπουλα αμφισβητώντας τις μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο διευθετήσεις και τις επιπτώσεις της πτώσης του Τείχους του Βερολίνου σε συνδυασμό με την τερατώδη ανάπτυξη της οικονομικής και πολεμικής μηχανής της Κίνας.

Επισημαίνουν λοιπόν οι New York Times σχετικά με τα εκλογικά αποτελέσματα σε Βραζιλία και Σερβία και το κοινό DNA του διεθνούς «αντισυστημικού λαϊκισμού» με το κίνημα MAGA του Τραμπ: «Άλλη μία ομοιότητα λοιπόν: Και οι δύο εκλογικές αναμετρήσεις μεταβάλλονται επίσης σε ήττες για εκείνο το είδος δεξιού λαϊκισμού που συνορεύει με τον αυταρχισμό, ο οποίος τα τελευταία χρόνια φαινόταν να έχει αποκτήσει τόσο ισχυρή πολιτική δυναμική. Ο Βούτσιτς και ο Μπολσονάρου μοιράζονται κοινό DNA με το κίνημα MAGA του Τραμπ».

Όπως επισημαίνει ο Άντριου Χίγκινς, ο οποίος καλύπτει τις εκλογές στη Σερβία, σε μεγάλες χώρες της Δυτικής Ευρώπης όπως η Γαλλία ή η Γερμανία, όπου οι ακροδεξιοί λαϊκιστές προηγούνται πλέον στις δημοσκοπήσεις, το αντισυστημικό εθνικιστικό στρατόπεδο έχει πάρει τη μορφή ενός ανίκητου οδοστρωτήρα και οι ηγέτες του μπορεί τελικά να κερδίσουν. Αυτό που δείχνουν ωστόσο οι πρόσφατες εκλογικές αναμετρήσεις στην Πολωνία και την Ουγγαρία, και τώρα στη Σερβία και τη Βραζιλία, είναι ότι, μόλις αυτά τα κόμματα κυβερνήσουν στην πραγματικότητα, μπορούν κι εκείνα να γίνουν στόχος της οργής των ψηφοφόρων. Ορισμένες φορές η οργή μπορεί να γίνει τόσο συντριπτική, που τελικά οδηγεί στην ήττα αυτών των ιδίων των «αντισυστημικών».

Ποια είναι όπως η γενική εικόνα εντός της οποίας κινείται αυτή η «Νέα Γιάλτα» του διεθνούς αυταρχισμού; Διότι προφανώς κάτι το εξαιρετικά «εξωφρενικό» πρέπει να συμβαίνει πίσω από τις διπλωματικές κουίντες. Ο meta-καπιταλισμός της ψηφιακής επανάστασης κινείται επιδεικτικά εκτός των πολιτικών ορίων που χάραξαν τα διεθνή «deals» από το 1945 και μετά. Η ανάπτυξη του ψηφιακού περιβάλλοντος δεν χρειάζεται δημοκρατικούς θεσμούς και ελαστικούς διεθνείς κανόνες εμπλουτισμένους με ανθεκτικότητα στην ανοχή. Αντιθέτως. Χρειάζεται ένα περιβάλλον περιορισμένης λογοδοσίας και αναπτυγμένου αυταρχισμού.

Η Le Monde της 27ης Οκτωβρίου μάς προτείνει μια «εκλεπτυσμένη» ανάγνωση των επερχομένων διεθνών deals με επίκεντρο την Ουκρανία. Γράφει λοιπόν η γαλλική εφημερίδα: «Πίσω από τη στροφή του Ντόναλντ Τραμπ υπέρ της Ρωσίας κρύβονται οι υποσχέσεις για επικερδείς “δουλειές” από τον Κιρίλ Ντμίτριεφ, τον επιδέξιο “πλασιέ” του Βλαντίμιρ Πούτιν.

Ο γενικός διευθυντής του Ρωσικού Ταμείου Άμεσων Επενδύσεων κινεί τα νήματα για να πείσει τον Λευκό Οίκο ότι η ειρήνη στην Ουκρανία θα περάσει πρώτα μέσα από εμπορικές συμφωνίες. Μια μικρή δίμηνη αναδρομή αποκαλύπτει πώς η νέα ρωσοαμερικανική σύμπραξη μετατράπηκε σε συμμαχία κατά του Κιέβου.

»Ο Κιρίλο Μπουντάνοφ προσπαθεί να καταπιεί τον θυμό του. Στις 9 Οκτωβρίου, επί σχεδόν τρεις ώρες, ο επικεφαλής της ουκρανικής προεδρικής διοίκησης ένιωθε ότι ο Στιβ Γουίτκοφ, ο ειδικός απεσταλμένος του Ντόναλντ Τραμπ, του συμπεριφερόταν σαν να ήταν παιδί, παριστάνοντας ότι του μάθαινε πώς να βγάζει χρήματα. Η συνάντηση, στο πολυτελές κλαμπ γκολφ Shell Bay στο Χάλαντεϊλ Μπιτς της Φλόριντα δεν έμοιαζε καθόλου με τις αμέτρητες συνεδρίες των τελευταίων μηνών που στόχευαν στην οικοδόμηση ενός ειρηνευτικού σχεδίου μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας.

»Ο “Στιβ”, έχοντας στο πλευρό του τον Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρό του Αμερικανού προέδρου, προτιμούσε εκείνη την ημέρα να μιλήσει για επιχειρηματικές συμφωνίες. Ο κατασκευαστής ακινήτων παρουσίαζε δελεαστικά ένα μεγάλο “σχέδιο περιφερειακής ευημερίας” για τη μεταπολεμική περίοδο, το οποίο θα περιλάμβανε την Ουκρανία, την Ευρώπη και τη Ρωσία. Γινόταν λόγος, συγκεκριμένα, για την πλήρη επαναλειτουργία των αγωγών που μεταφέρουν ρωσικό φυσικό αέριο και πετρέλαιο προς την Ευρώπη μέσω Ουκρανίας. Το Κίεβο θα λάμβανε μερίσματα και το σχέδιο θα μείωνε το ενεργειακό κόστος στην Ευρώπη, υποστήριζε με περηφάνια ο Στιβ Γουίτκοφ, πεπεισμένος ότι κρατούσε στα χέρια του μία από εκείνες τις συμφωνίες “αμοιβαίου οφέλους” (win-win) που δεν μπορεί κανείς να αρνηθεί. “Το δικό μας πρότυπο δεν είναι η Λευκορωσία, είναι η Πολωνία!”, του αντέτεινε ο Ουκρανός, εμβρόντητος από αυτό το σχέδιο που θα καθιστούσε το Κίεβο υπόχρεο της Μόσχας».

Αυτά επισημαίνει η γαλλική Le Monde. Να προσθέσουμε απλά πώς λίγα λεπτά μετά από αυτή τη συζήτηση ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε αιφνιδιαστικά την μυστική συμφωνία του με τον Πούτιν για το ρωσικό ντίζελ. Ήταν πλέον οδυνηρά φανερό για τους Ουκρανούς: ο πλανήτης είχε εισέλθει για τα καλά στη φάση της αυταρχικής διαχείρισης των διεθνών σχέσεων με γνώμονα οικονομικά «deals» βασισμένα σε αυστηρά διαπροσωπικές σχέσεις ολιγαρχών προς ολιγάρχη.

Ίσως γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, οι αιφνιδιαστικές «ανάσες» που προκάλεσαν τα εκλογικά αποτελέσματα στη Βραζιλία και τη Σερβία έχουν σημασία. Προκαλούν την εντύπωση πώς ίσως να κρύβονται ελπίδες και, γιατί όχι, προσδοκίες ως προς τις δυνητικές επιπτώσεις που θα έχουν τα αποτελέσματα των εκλογικών αναμετρήσεων σε Ισραήλ και ΗΠΑ.

«Οψόμεθα εις Φιλίππους». Εκεί ηττήθηκαν οι δολοφόνοι του Καίσαρα. Εκεί όμως αναδείχθηκαν και οι δύο νέοι αντίζηλοί για την ηγεμονία της Ρώμης. Πάντα οι ιστορικές συγκρούσεις κρύβουν ένα νόμισμα με δύο όψεις, δύο προοπτικές και δύο πραγματικότητες.