Explainer: Όσα πρέπει να γνωρίζετε για τις πιο κρίσιμες εκλογές στην ιστορία του Ισραήλ

Οι σημερινές εκλογές στο Ισραήλ είναι οι πρώτες μετά τις επιθέσεις της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023, την πιο αιματηρή ημέρα στην ιστορία της χώρας, κατά την οποία σκοτώθηκαν περίπου 1.200 άνθρωποι, στην πλειονότητά τους άμαχοι.

Έκτοτε, το Ισραήλ διεξήγαγε τον πόλεμο στη Γάζα, ενεπλάκη σε δύο πολεμικές αναμετρήσεις με το Ιράν χωρίς οριστική έκβαση και ενέτεινε τις επιχειρήσεις του στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη.

Στο εσωτερικό, η κυβέρνηση συνασπισμού του Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει συγκρουστεί με δημοκρατικούς θεσμούς, μεταξύ των οποίων το Ανώτατο Δικαστήριο. Για πολλούς Ισραηλινούς, η εκλογική αναμέτρηση θεωρείται καθοριστική για την πολιτική πορεία της χώρας, την ασφάλειά της και τη λειτουργία των θεσμών της.

Ποιοι είναι οι βασικοί πρωταγωνιστές;

Ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει ηγηθεί του Ισραήλ επί 19 από τα τελευταία 30 χρόνια και διεκδικεί νέα εντολή, με την υποστήριξη του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ. Η πολιτική μάχη έχει και προσωπική διάσταση, καθώς ο Νετανιάχου δικάζεται για υποθέσεις διαφθοράς και η απώλεια της εξουσίας θα μπορούσε να αυξήσει τον κίνδυνο φυλάκισής του.

Κύριος αντίπαλός του είναι ο Γκαντί Άιζενκοτ, πρώην αρχηγός των ισραηλινών ενόπλων δυνάμεων και σχετικά νεοεισερχόμενος στην κεντρική πολιτική σκηνή. Γιος Μαροκινών μεταναστών, ανέβηκε από ταπεινή αφετηρία στην κορυφή του ισραηλινού κατεστημένου. Το 2024 έχασε τον γιο του και δύο ανιψιούς του, οι οποίοι σκοτώθηκαν πολεμώντας στη Γάζα.

Ο Άιζενκοτ δεν διαθέτει τη χαρισματική δημόσια εικόνα του Νετανιάχου, αλλά έχει μετατρέψει αυτή τη διαφορά σε στοιχείο της προεκλογικής του εκστρατείας, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ως αντίθετο πόλο του σημερινού πρωθυπουργού. Το όνομα του νέου κόμματός του, Γιασάρ, σημαίνει «Ειλικρίνεια».

Ποια ζητήματα βρίσκονται στο επίκεντρο της ψήφου;

Η ασφάλεια κυριαρχεί στην προεκλογική συζήτηση, επισκιάζοντας ακόμη και την εκτόξευση του κόστους ζωής. Οι αντίπαλοι της σημερινής κυβέρνησης εστιάζουν στην αποτυχία αποτροπής των επιθέσεων της 7ης Οκτωβρίου, στην αποδυνάμωση των δημοκρατικών θεσμών, στην άνοδο του θρησκευτικού εξτρεμισμού και στο κόστος των πολέμων που διεξάγονται σε πολλαπλά μέτωπα χωρίς σαφές χρονοδιάγραμμα λήξης.

Πολλά κόμματα της αντιπολίτευσης έχουν δεσμευτεί να συγκροτήσουν κρατική εξεταστική επιτροπή για τα γεγονότα της 7ης Οκτωβρίου. Παράλληλα, οι περισσότεροι αντίπαλοι του Νετανιάχου τάσσονται υπέρ του τερματισμού της απαλλαγής των υπερορθόδοξων Εβραίων από τη στρατιωτική θητεία. Το ζήτημα προκαλεί έντονη δυσαρέσκεια σε οικογένειες των οποίων τα μέλη υπηρετούν στον στρατό ή έχουν σκοτωθεί στις πολεμικές επιχειρήσεις.

Ανησυχία προκαλούν επίσης η διεθνής απομόνωση του Ισραήλ, οι κυρώσεις που διευρύνονται λόγω της επέκτασης των εποικισμών και η αυξανόμενη φυγή εξειδικευμένων εργαζομένων και μελών των ανώτερων επαγγελματικών στρωμάτων από τη χώρα.

Ο Νετανιάχου επιχειρεί να μεταφέρει την ευθύνη για την 7η Οκτωβρίου στις υπηρεσίες ασφαλείας, υποστηρίζοντας ότι είναι ο μόνος ηγέτης με την εμπειρία και τις διεθνείς επαφές που απαιτούνται για την προστασία του Ισραήλ. Πρόσφατα ανάρτησε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εικόνα δημιουργημένη με τεχνητή νοημοσύνη, στην οποία πυρηνική βόμβα πλήττει το Τελ Αβίβ, συνοδεύοντάς την με το μήνυμα ότι όποιος ενδιαφέρεται για τη φυσική του επιβίωση πρέπει να το σκεφτεί πριν ψηφίσει την αντιπολίτευση.

Οι ακροδεξιοί σύμμαχοί του έχουν ζητήσει την εκδίωξη των Παλαιστινίων από τη Γάζα και την κατεχόμενη Δυτική Όχθη, καθώς και την επέκταση των εποικισμών. Οι υπερορθόδοξοι εταίροι του επιδιώκουν να διατηρήσουν την επί δεκαετίες εξαίρεση από τη στρατιωτική θητεία και τις κρατικές επιδοτήσεις για θρησκευτικές σπουδές.

Τι δείχνουν οι δημοσκοπήσεις;

Οι περισσότερες δημοσκοπήσεις εμφανίζουν το Λικούντ του Νετανιάχου και τους σημερινούς κυβερνητικούς εταίρους του να χάνουν την κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Η υποχώρηση της εκλογικής τους δύναμης καταγράφεται με σχετική συνέπεια εδώ και περισσότερα από δύο χρόνια.

Οι μετρήσεις δείχνουν επίσης ότι οι αντίπαλοι του Νετανιάχου συγκεντρώνουν συνολικά περισσότερες έδρες. Ωστόσο, η αντιπολίτευση είναι κατακερματισμένη: από τη μία βρίσκονται τα κόμματα των Εβραίων Ισραηλινών, με επικεφαλής το Γιασάρ του Άιζενκοτ, και από την άλλη τα κόμματα που εκπροσωπούν τους Παλαιστίνιους πολίτες του Ισραήλ.

Τα εβραϊκά ισραηλινά κόμματα δύσκολα εξασφαλίζουν αυτοτελώς την απαιτούμενη πλειοψηφία, ενώ τα περισσότερα έχουν αποκλείσει το ενδεχόμενο κυβερνητικής συνεργασίας με παλαιστινιακά κόμματα. Από την πλευρά τους, Παλαιστίνιοι πολιτικοί έχουν αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο να στηρίξουν μια κυβέρνηση μειοψηφίας των εβραϊκών κομμάτων, με στόχο την απομάκρυνση του σημερινού ακροδεξιού συνασπισμού.

Πώς λειτουργεί το εκλογικό σύστημα και πότε θα σχηματιστεί κυβέρνηση;

Η Κνεσέτ, το ισραηλινό κοινοβούλιο, διαθέτει 120 έδρες. Οι βουλευτές εκλέγονται με σύστημα αναλογικής εκπροσώπησης και κανένα κόμμα δεν έχει εξασφαλίσει ποτέ από μόνο του την απόλυτη πλειοψηφία των 61 εδρών. Για τον λόγο αυτό, όλες οι κυβερνήσεις της χώρας έχουν προκύψει από συνεργασίες κομμάτων.

Μετά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων, ο πρόεδρος του Ισραήλ αναθέτει στο κόμμα που συγκέντρωσε τις περισσότερες έδρες την προσπάθεια σχηματισμού κυβερνητικού συνασπισμού.

Τα exit polls ανακοινώνονται στις 22:00, ώρα Ισραήλ. Οι πρώτες ενδείξεις από την καταμέτρηση των πραγματικών ψήφων αναμένονται συνήθως τις πρώτες πρωινές ώρες. Η πλήρης εικόνα, ωστόσο, μπορεί να καθυστερήσει περισσότερο, ιδίως αν η έκβαση εξαρτηθεί από δύο μικρά κόμματα που βρίσκονται κοντά στο όριο εισόδου στην Κνεσέτ.

Για να εκλέξουν βουλευτές, τα κόμματα πρέπει να συγκεντρώσουν τουλάχιστον το 3,25% των ψήφων. Σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, δύο σχηματισμοί κινούνται κοντά σε αυτό το όριο. Εάν το ξεπεράσουν, θα εξασφαλίσουν από τέσσερις έδρες ο καθένας, γεγονός που θα επηρεάσει τις δυνατότητες σχηματισμού κυβέρνησης.

Το ακροδεξιό κόμμα Αμχά Γισραέλ έχει επικεφαλής τον πρώην στρατηγό Όφερ Γουίντερ, ο οποίος έχει δεσμευτεί να στηρίξει τον Νετανιάχου για την πρωθυπουργία, εφόσον το κόμμα εισέλθει στην Κνεσέτ. Οι Έφεδροι είναι ένα δεξιό σιωνιστικό κόμμα που δίνει έμφαση στην καθολική στρατιωτική θητεία και τοποθετείται ανάμεσα στα δύο βασικά πολιτικά μπλοκ.

Οι Έφεδροι έχουν αποκλείσει τη συμμετοχή τους σε κυβέρνηση που θα στηρίζεται είτε από τους υπερορθόδοξους Εβραίους, βασικούς συμμάχους του Νετανιάχου, είτε από παλαιστινιακά κόμματα, των οποίων τη στήριξη ενδέχεται να χρειαστεί ο Άιζενκοτ. Αν η αναμέτρηση κριθεί στις τελευταίες ψήφους, η καταμέτρηση μπορεί να διαρκέσει περισσότερο από μία ημέρα.

Πόσο δημοκρατικές είναι οι εκλογές και ποιοι αποκλείονται από την ψήφο;

Στις περιοχές που βρίσκονται υπό ισραηλινό έλεγχο ζουν περίπου 15 εκατομμύρια άνθρωποι. Ωστόσο, το δικαίωμα συμμετοχής στις ισραηλινές εκλογές δεν κατανέμεται σε όλους τους κατοίκους αυτών των περιοχών.

Εντός των συνόρων του Ισραήλ πριν από τον πόλεμο του 1967, τα οποία είναι γνωστά ως «Πράσινη Γραμμή», ζουν λίγο περισσότεροι από επτά εκατομμύρια Εβραίοι Ισραηλινοί και περίπου 1,7 εκατομμύρια Παλαιστίνιοι πολίτες του Ισραήλ. Και οι δύο πληθυσμιακές ομάδες διαθέτουν πλήρη εκλογικά δικαιώματα.

Στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη ζουν περισσότεροι από 500.000 Ισραηλινοί έποικοι με δικαίωμα ψήφου, ανάμεσα σε περίπου 3,1 εκατομμύρια Παλαιστινίους, οι οποίοι υπόκεινται σε στρατιωτική διοίκηση και δεν έχουν δικαίωμα συμμετοχής στις ισραηλινές εκλογές.

Αντίστοιχη είναι η εικόνα στην κατεχόμενη Ανατολική Ιερουσαλήμ, όπου περισσότεροι από 230.000 Ισραηλινοί με εκλογικά δικαιώματα ζουν ανάμεσα σε περίπου 350.000 Παλαιστινίους που δεν μπορούν να ψηφίσουν. Στη Γάζα, τέλος, περίπου δύο εκατομμύρια Παλαιστίνιοι, οι οποίοι σύμφωνα με το Διεθνές Δικαστήριο βρίσκονται υπό ισραηλινή στρατιωτική κατοχή, δεν συμμετέχουν επίσης στις εκλογές.

Έτσι, η εκλογική διαδικασία αφορά την πολιτική εκπροσώπηση των πολιτών του Ισραήλ, ενώ εκατομμύρια Παλαιστίνιοι που ζουν σε περιοχές υπό ισραηλινό έλεγχο παραμένουν εκτός της κάλπης. Το ζήτημα των εκλογικών δικαιωμάτων αποτελεί μία από τις βασικές παραμέτρους για την κατανόηση των πολιτικών και θεσμικών αντιφάσεων που συνοδεύουν την αναμέτρηση.

(Με πληροφορίες The Guardian)