Η 7η Οκτωβρίου ως στρατηγική καταστροφής

Τρία χρόνια μετά, μέσα στον ορυμαγδό των εικόνων από τη Γάζα και στις διαδοχικές μεταμορφώσεις του πολέμου στη Μέση Ανατολή, υπάρχει ένας κίνδυνος, να χαθεί η αφετηρία. Και μαζί της η πολιτική κατανόηση όσων ακολούθησαν.

Στις 7 Οκτωβρίου 2023 η Χαμάς εξαπέλυσε μια οργανωμένη επίθεση μέσα στο Ισραήλ, με μαζικές δολοφονίες αμάχων, απαγωγές και ομηρία. Περισσότεροι από 1.200 άνθρωποι σκοτώθηκαν και 251 απήχθησαν. Ήταν μια σφαγή που προκάλεσε κάτι πολύ μεγαλύτερο από την ίδια.

Αυτό είναι το πολιτικό σημείο που συχνά χάνεται.

Η Χαμάς γνώριζε ποιον αντίπαλο χτυπούσε και ότι μια επίθεση τέτοιας κλίμακας θα προκαλούσε ισραηλινή στρατιωτική αντίδραση. Γνώριζε επίσης πού θα μεταφερόταν ο πόλεμος, στη Γάζα, σε έναν πυκνοκατοικημένο χώρο, με εκατομμύρια Παλαιστινίους παγιδευμένους στο πεδίο της σύγκρουσης.

Η ακριβής έκταση αυτού του υπολογισμού αποτελεί αντικείμενο ιστορικής και πολιτικής έρευνας. Το αποτέλεσμα βρίσκεται μπροστά μας, μια αλυσίδα βίας που πλήρωσαν Ισραηλινοί και, σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα στη Γάζα, Παλαιστίνιοι άμαχοι.

Υπήρχε όμως και μια ευρύτερη γεωπολιτική πραγματικότητα. Πριν από την επίθεση, η Μέση Ανατολή βρισκόταν σε εύθραυστη διαδικασία αναδιάταξης. Οι Συμφωνίες του Αβραάμ είχαν ανοίξει έναν δρόμο εξομάλυνσης των σχέσεων του Ισραήλ με αραβικά κράτη, ενώ βρισκόταν σε εξέλιξη η συζήτηση για προσέγγιση Ισραήλ και Σαουδικής Αραβίας.

Η 7η Οκτωβρίου τίναξε αυτή τη δυναμική στον αέρα.

Το παλαιστινιακό επέστρεψε στο κέντρο της περιφερειακής σύγκρουσης με τον χειρότερο δυνατό τρόπο. Η Χεζμπολάχ άνοιξε μέτωπο από τον Λίβανο, οι Χούθι μετέφεραν την ένταση στην Ερυθρά Θάλασσα, φιλοϊρανικές οργανώσεις ενεργοποιήθηκαν και η αντιπαράθεση Ιράν–Ισραήλ απέκτησε άμεσες στρατιωτικές διαστάσεις. Η τρομοκρατία λειτούργησε ως γεωπολιτικός πυροκροτητής.

Αυτό ασφαλώς δεν προσφέρει καμία λευκή επιταγή στην ισραηλινή κυβέρνηση. Η φρίκη της 7ης Οκτωβρίου ούτε ακυρώνει το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο ούτε νομιμοποιεί τη συλλογική τιμωρία. Οι τεράστιες απώλειες αμάχων, ο εκτοπισμός και η καταστροφή στη Γάζα αποτελούν μια πραγματικότητα που κάθε δημοκρατική κοινωνία οφείλει να αντιμετωπίζει χωρίς υπεκφυγές.

Όμως η Χαμάς ούτε απελευθέρωσε τους Παλαιστινίους ούτε τους έφερε πιο κοντά στο κράτος τους. Τους οδήγησε βαθύτερα στην τραγωδία, μετατρέποντας το παλαιστινιακό ζήτημα σε πεδίο μιας ευρύτερης περιφερειακής σύγκρουσης.

Εδώ βρίσκεται το πραγματικό πολιτικό διακύβευμα. Η απάντηση ούτε μπορεί να εξαντλείται στην εκδίκηση ούτε να καταλήγει στη διαχείριση ενός ατελείωτου πολέμου. Χρειάζεται ασφάλεια για το Ισραήλ, κράτος και πολιτική προοπτική για τους Παλαιστινίους και μια περιφερειακή αρχιτεκτονική που θα περιορίζει όσους επενδύουν στον φανατισμό και στη μόνιμη σύγκρουση.

Γιατί η 7η Οκτωβρίου υπήρξε κάτι περισσότερο από μια εγκληματική επίθεση εναντίον αμάχων. Υπήρξε ένας γεωπολιτικός εμπρησμός που έβαλε φωτιά σε μια ήδη εύφλεκτη περιοχή.

Και εδώ τελειώνουν οι βολικές υπεκφυγές. Δεν υπερασπίζεται τον παλαιστινιακό λαό όποιος τον μετατρέπει σε καύσιμο ενός ατέρμονου πολέμου. Δεν υπάρχει απελευθέρωση όταν ο δρόμος προς αυτήν περνά μέσα από τη σφαγή αμάχων και καταλήγει στα ερείπια της ίδιας σου της κοινωνίας.

Το πραγματικό δίλημμα είναι αν η Μέση Ανατολή θα παραμείνει όμηρος όσων αντλούν ισχύ από τη σύγκρουση ή αν Ισραηλινοί και Παλαιστίνιοι θα αποκτήσουν επιτέλους μια διαφορετική προοπτική.

Γιατί ο πραγματικός αντίπαλος των φανατικών είναι η ειρήνη που τους καθιστά πολιτικά περιττούς.