Νέοι κίνδυνοι προ των πυλών

Έπειτα από αρκετά χρόνια κανονικότητας, όλα τα σημάδια από το διεθνές περιβάλλον δείχνουν ότι πιθανότατα βρισκόμαστε εκ νέου προ σοβαρών ανακατατάξεων, παρεμφερών με εκείνες που ακολούθησαν το τρομοκρατικό χτύπημα της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, αλλά και τη διεθνή χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, οι οποίες άλλαξαν εκ βάθρων τη διεθνή ατζέντα και ενταφίασαν τις μεγάλες προσδοκίες με τις οποίες ενηλικιώθηκε η γενιά μας, τη δεκαετία του 1990.

Δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή γωνιά του πλανήτη που να μην εκπέμπει ανησυχητικά μηνύματα: Στη Γερμανία, τον μεγάλο χρηματοδότη της ΕΕ και βιομηχανική ατμομηχανή της Ευρωζώνης, τα πράγματα δεν πηγαίνουν καθόλου καλά· στη Γαλλία, τα δημοσιονομικά ελλείμματα συνεχίζονται επί μακρόν, εκτοξεύοντας το ύψος του δημοσίου χρέους· στις απρόβλεπτες, πλέον, ΗΠΑ αντιμετωπίζουν δημοσιονομικό πρόβλημα που συμπαρασύρει την αγορά χρέους· στην Τουρκία επιδιώκουν τον ραγδαίο στρατιωτικό εξοπλισμό τους· σε Ουκρανία και Μέση Ανατολή, οι πόλεμοι συνεχίζονται, με σοβαρές διεθνείς επιπτώσεις· η κλιματική αλλαγή επιφυλάσσει εκπλήξεις για όλους· η αποπαγκοσμιοποίηση περιορίζει τις εμπορικές ευκαιρίες και προκαλεί εντάσεις· και η τεχνολογία δημιουργεί όλο και μεγαλύτερα χάσματα.

Καμία κρίση δεν πρόκειται να μας ρωτήσει πόσο πραγματικά έτοιμοι είμαστε να την αντιμετωπίσουμε. Άλλωστε, θα έρθει απρόσκλητη.

Η τέλεια καταιγίδα

Όλα προμηνύουν ότι ο φετινός χειμώνας δεν θα είναι σαν τους προηγούμενους. Σε όλη την Ευρώπη, το ενεργειακό κόστος σταδιακά εκτινάσσεται λόγω της έλλειψης φυσικού αερίου και της ανόδου της τιμής του πετρελαίου και διογκώνει τον πληθωρισμό, οδηγώντας σε αύξηση των επιτοκίων, που καθιστά ακριβότερη την πρόσβαση στις πιστώσεις και δυσκολότερη την υλοποίηση επενδύσεων. Η ένταση του πληθωρισμού συνεπάγεται, παράλληλα, διατήρηση της ακρίβειας, γεγονός που επιτείνει τη δυσαρέσκεια και –στην ελληνική περίπτωση– υπονομεύει τη μέχρι σήμερα πρόοδο της οικονομίας.

Μπροστά μας βρίσκονται τα συστατικά μιας τέλειας καταιγίδας, η πιθανή έλευση της οποίας θα όφειλε να βρίσκεται στο επίκεντρο της προσοχής μας. Η δημόσια συζήτηση στη χώρα μας πρέπει να κοιτάξει πέρα από τον εκλογικό κύκλο, μια και είναι πάρα πολύ ρεαλιστικό σενάριο η Ελλάδα να βρεθεί, έως το επόμενο καλοκαίρι, σε ένα εντελώς διαφορετικό διεθνές περιβάλλον, το οποίο θα είναι αχαρτογράφητο και ίσως να μας επιφυλάσσει αρνητικές εκπλήξεις. Για παράδειγμα, εν μέσω πολιτικής ρευστότητας (το 2027 αποτελεί εκλογικό έτος για σειρά χωρών της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της δικής μας), η ΕΕ καλείται να κλείσει τον προϋπολογισμό 2028-2034 με το μπλοκ των βορείων να πιέζει για σημαντικές περικοπές στα κοινοτικά κονδύλια.

Εάν υποτεθεί ότι τα «γεράκια» επιβάλλουν τις απόψεις τους, μπορεί κανείς εύλογα να υποθέσει ότι η Ελλάδα κινδυνεύει να χάσει πόρους, τους οποίους θα πρέπει να αναζητήσει εναλλακτικά στη γενική φορολογία ή στην έκδοση νέου χρέους. Αυτό από μόνο του αρκεί για να αλλάξουν εντελώς τα δεδομένα στη χώρα μας.

Οι προειδοποιήσεις και «το ψωμί του αύριο»

Ο κίνδυνος μπροστά μας είναι να επαναπαυθούμε. Το επισήμανε προ ημερών ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, κ. Γιάννης Στουρνάρας, ο οποίος προειδοποίησε ότι όλες οι διαρθρωτικές αδυναμίες μας, που είτε μας έρχονται από τα παλιά (χαμηλή παραγωγικότητα, μακροοικονομικές ασυμμετρίες, γραφειοκρατία και αργή δικαιοσύνη) είτε αποτελούν προκλήσεις του σήμερα και του αύριο (δημογραφικό, δεξιότητες, καινοτομία, δυσπροσιτή κατοικία), απαιτούν την άμεση προσοχή μας. Δύο δεκαετίες πριν, ο προκάτοχός του στην κεντρική τράπεζα, κ. Νίκος Γκαργκάνας, προειδοποιούσε ότι τρώγαμε «το ψωμί του αύριο». Η προειδοποίησή του δεν εισακούστηκε – αντιθέτως, χλευάστηκε. Η κρίση, όμως, ήρθε, μας βρήκε απροετοίμαστους και κατέστρεψε μία γενιά.

Η Ελλάδα του 2026 δεν είναι εκείνη του 2010. Διαθέτει σύγχρονες υποδομές, ψηφιακή οικονομία, κερδοφόρες επιχειρήσεις, ικανό ανθρώπινο δυναμικό, σταθερά δημοσιονομικά και μια αρκετά πιο εξωστρεφή οικονομία σε σχέση με το παρελθόν. Είναι στο χέρι μας να πάμε στο επόμενο επίπεδο για να προστατευτούμε καλύτερα από ό,τι μέλλει να έρθει. Διότι καμία κρίση δεν πρόκειται να μας ρωτήσει πόσο πραγματικά έτοιμοι είμαστε να την αντιμετωπίσουμε. Άλλωστε, θα έρθει απρόσκλητη.