Μυστήριο με την άνθηση των πωλήσεων μεταχειρισμένων βιβλίων - Παίζει ρόλο η Τεχνητή Νοημοσύνη;
Τους τελευταίους μήνες, ανεξάρτητοι βιβλιοπώλες παρατηρούν ένα παράξενο μοτίβο αγορών, καθώς δεκάδες βιβλία τους αποστέλλονται σε απομακρυσμένες αποθήκες. Σε μια τυπική εβδομάδα, ο Στιούαρτ Μάνλεϊ, από το Barter Books στο Νορθάμπερλαντ, πουλάει 2.000 έως 3.000 βιβλία. Ωστόσο, πρόσφατα έλαβε μία και μόνο μαζική παραγγελία από μια καναδική εταιρεία, η οποία αντιστοιχούσε στον αριθμό των βιβλίων που θα περίμενε να πουλήσει μέσα σε επτά ημέρες.
Όπως λέει, «δεν έχω δει ποτέ κάτι παρόμοιο στα 30 χρόνια που εργάζομαι στο εμπόριο μεταχειρισμένων βιβλίων». Ο κ. Μάνλεϊ δεν είναι ο μόνος. Βιβλιοπώλες από όλο τον κόσμο αναφέρουν αντίστοιχες ασυνήθιστα μεγάλες παραγγελίες. Υποψιάζονται ότι τα βιβλία δεν αγοράζονται από φανατικούς αναγνώστες του εξωτερικού, αλλά για κάτι άλλο που έχει ακόρεστη δίψα για νέες πληροφορίες: την τεχνητή νοημοσύνη (AI).
Η δικαστική μάχη για τα βιβλία
Η ιδέα ότι η έκρηξη στις πωλήσεις μεταχειρισμένων βιβλίων οφείλεται στην εκρηκτική ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης ανάγεται σε μια δικαστική απόφαση στις ΗΠΑ. Το 2025, δικαστής έκρινε ότι η χρήση βιβλίων που αγοράστηκαν με αυτόν τον τρόπο για την εκπαίδευση λογισμικού τεχνητής νοημοσύνης δεν παραβίαζε την αμερικανική νομοθεσία περί πνευματικών δικαιωμάτων. Η απόφαση εκδόθηκε έπειτα από αγωγή που κατέθεσαν τρεις συγγραφείς εναντίον της εταιρείας τεχνητής νοημοσύνης Anthropic. Στην απόφασή του, ο δικαστής Γουίλιαμ Όλσαπ δήλωσε ότι η χρήση των βιβλίων των συγγραφέων από την Anthropic ήταν «εξαιρετικά μετασχηματιστική» και, ως εκ τούτου, επιτρεπόταν βάσει της αμερικανικής νομοθεσίας.
Όταν τα δικαστικά έγγραφα αποσφραγίστηκαν τον περασμένο μήνα, αποκαλύφθηκε επίσης ότι βιβλία καταστρέφονταν κατά τη διαδικασία εκπαίδευσης του chatbot τεχνητής νοημοσύνης της Anthropic, του Claude.
«Το Claude εκπαιδεύεται με έναν συνδυασμό δεδομένων από τον δημόσια διαθέσιμο ιστό, εμπορικά αποκτημένων συνόλων δεδομένων και δεδομένων που δημιουργούμε οι ίδιοι», δήλωσε εκπρόσωπος της εταιρείας.
Επέμεινε ότι η προμήθεια βιβλίων για την εκπαίδευση μοντέλων αποτελεί ευρέως χρησιμοποιούμενη πρακτική σε ολόκληρο τον κλάδο της τεχνητής νοημοσύνης.
«Κανένα από τα προγράμματα απόκτησης δεδομένων μας δεν αγοράζει και δεν καταστρέφει σπάνια ή παλαιά συλλεκτικά βιβλία», πρόσθεσε. Ωστόσο, η ιδέα ότι βιβλία πολτοποιούνται προκαλεί ανησυχία.
Ο Ντέιβιντ Τόμπιν, που διευθύνει το Walden Books στο βόρειο Λονδίνο, έχει επίσης καταγράψει ασυνήθιστες πωλήσεις. «Από μια άποψη, είναι πολύ ωραίο να πουλάς κάποιους από αυτούς τους τίτλους που δεν είχαν πουληθεί εδώ και πολλά χρόνια, αλλά θα ήταν λυπηρό αν τελικά καταστραφούν», λέει.
Τα δικαστικά έγγραφα που σχετίζονται με την υπόθεση της Anthropic αποκάλυψαν ότι το σχέδιο ψηφιοποίησης παλαιών βιβλίων αναφερόταν στις εσωτερικές επικοινωνίες της εταιρείας ως «Project Panama» («Σχέδιο Παναμά»). Τα έγγραφα έδειξαν ότι στόχος της εταιρείας ήταν να «σαρώσει καταστρεπτικά όλα τα βιβλία του κόσμου».
Η καταστροφική σάρωση είναι η διαδικασία κατά την οποία τα βιβλία μεταφέρονται σε χώρους όπου μπορούν να ψηφιοποιηθούν σε βιομηχανική κλίμακα. Περιλαμβάνει την αφαίρεση της ράχης ενός βιβλίου, ώστε όλες οι σελίδες του να μπορούν να σαρωθούν γρήγορα, ενώ στη συνέχεια τα υπολείμματα ανακυκλώνονται.
«Γύρω από το Project Panama υπάρχει μεγάλο μυστήριο», λέει ο Μάνλεϊ από το Barter Books. «Το όνομα είναι καινούργιο για μένα, αλλά όχι και η πραγματικότητα του εγχειρήματος, η οποία έχει αποτελέσει αντικείμενο πολλών συζητήσεων στα φόρουμ των βιβλιοπωλών». Δεν γνωρίζει αν τα δικά του βιβλία αγοράζονται για το συγκεκριμένο εγχείρημα ή για παρόμοια προγράμματα άλλων εταιρειών τεχνητής νοημοσύνης. Ωστόσο, λέει ότι είναι επίσης δύσκολο να εξηγηθούν οι πωλήσεις, οι οποίες φαίνεται να γίνονται τυχαία, «χωρίς κανένα μοτίβο ή λογική».
Οι παραγγελίες περιλαμβάνουν από δυσεύρετα κείμενα στα λατινικά μέχρι μυθιστορήματα με καουμπόηδες. Οι ειδικοί λένε ότι η μεγάλη ποικιλία θεματολογίας παραπέμπει επίσης στην τεχνητή νοημοσύνη, καθώς ασυνήθιστα και σπάνια κείμενα θα μπορούσαν να προσφέρουν νέο υλικό για τη βελτίωση της εκπαίδευσης των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων (LLM), της τεχνολογίας που βρίσκεται πίσω από εργαλεία παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης, όπως τα chatbots.
Η καθηγήτρια Έμιλι Χάντσον, ειδικός σε θέματα πνευματικής ιδιοκτησίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, λέει ότι η νομοθεσία περί πνευματικών δικαιωμάτων στο Ηνωμένο Βασίλειο διαφέρει από εκείνη των ΗΠΑ. «Η αφετηρία στο Ηνωμένο Βασίλειο είναι ότι όλες αυτές οι πράξεις αντιγραφής – η δημιουργία της βιβλιοθήκης εκπαίδευσης και η ίδια η εκπαίδευση – απαιτούν την άδεια του κατόχου των πνευματικών δικαιωμάτων», εξηγεί.
Το δίλημμα που δημιουργείται για τους βιβλιοπώλες
Για τους βιβλιοπώλες, το ζήτημα δημιουργεί ένα δίλημμα: Νιώθουν άβολα με την ιδέα ότι βιβλία καταστρέφονται, ακόμη κι αν παραδέχονται ότι δεν χρειάζεται να διασωθεί κάθε τίτλος. «Ένα πρόσφατο ακαδημαϊκό βιβλίο που εκδόθηκε σε μόλις 100 αντίτυπα, από τα οποία τα 75 βρίσκονται ήδη σε βιβλιοθήκες, μπορεί να είναι πολύ σπάνιο στην αγορά – αλλά ίσως να μην αποτελεί τόσο μεγάλη απώλεια αν καταστραφεί ένα αντίτυπο», λέει ο Ντέρεκ Γουόκερ, ιδιοκτήτης του βιβλιοπωλείου McNaughtan’s στο Εδιμβούργο.
«Όμως έχουμε στην κατοχή μας και έχουμε πουλήσει βιβλία που, για παράδειγμα, αποτελούν το μοναδικό γνωστό σωζόμενο αντίτυπο μιας έκδοσης του 18ου αιώνα. Θα ήταν πολύ πιο σημαντικό πρόβλημα αν ένα τέτοιο βιβλίο αγοραζόταν για να καταστραφεί, αφού έχει καταφέρει να επιβιώσει για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα».
Ο Μάνλεϊ, πάντως, λέει ότι η ανακύκλωση βιβλίων αποτελεί καλή λύση για πολλούς τίτλους που το κοινό δεν θέλει πλέον στα ράφια του, ιδιαίτερα όταν αυτό συνοδεύεται και από αύξηση της εμπορικής δραστηριότητας. «Κάποιοι μπορεί να έχουν ηθικές ανησυχίες για το πού καταλήγουν τα βιβλία και για το αν καταστρέφονται», λέει. «Αλλά ο κόσμος δεν χρειάζεται πλέον πέντε εκατομμύρια αντίτυπα του “Κώδικα Ντα Βίντσι”. Έχω βιβλία που διαφημίζονταν στο διαδίκτυο επί 20 χρόνια και δεν είχαν πουληθεί μέχρι τώρα».
17°
