Μπέντζαμιν Μπλουμ: Ο Αμερικανός εκπαιδευτικός ψυχολόγος που επηρέασε την εκπαίδευση στον δυτικό κόσμο

Αν και το σπουδαιότερο έργο του, «Η ταξινόμηση των διδακτικών στόχων» που κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ πριν από 70 χρόνια έχει μεταφραστεί στα ελληνικά, ο Benjamin Bloom (1913-1999) είναι γνωστός μόνο στο περιβάλλον της παιδαγωγικής. Κι όμως πρόκειται για κάποιον που οργάνωσε τη θεωρία της μάθησης και προώθησε τη αριστεία, δημιουργώντας ένα ολοκληρωμένο σύστημα περιγραφής, αξιολόγησης και ταξινόμησης των εκπαιδευτικών αποτελεσμάτων, γνωστό σήμερα ως ταξινόμηση του Bloom. Αυτή η ταξινόμηση παραμένει θεμέλιο του εκπαιδευτικού επαγγέλματος διότι επεσήμαινε τα λάθη της διδακτικής μέχρι τότε προτείνοντας ποικιλομορφία στη διδασκαλία, μεθόδους προσαρμοσμένες στις ατομικές ανάγκες του κάθε μαθητή, συμπερίληψη, ομαδική εργασία στο σχολείο και εποικοδομητική αξιολόγηση των επιδόσεων.

Ο Bloom και η ερευνητική του ομάδα στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου προσπάθησαν να καταλάβουν την έννοια του ταλέντου και της υψηλής δημιουργικότητας: το πώς ένα παιδί εκδηλώνει εξαιρετικές δεξιότητες σε κάποιο πεδίο. Από την παρατήρηση 70 ατόμων που ήταν γνωστά ως τα καλύτερα στον τομέα τους —μαθηματικοί, Ολυμπιονίκες κολυμβητές και πιανίστες συναυλιών— βγήκε το συμπέρασμα ότι το μείζον για την ανάπτυξη του έμφυτου χαρίσματός τους ήταν η προθυμία για εργασία, η ανταγωνιστικότητα και η ικανότητα εκμάθησης νέων τεχνικών. Σημαντικό ρόλο για την άνθηση του ταλέντου έπαιζε η ενθάρρυνση του περιβάλλοντος —δασκάλων και γονέων— καθώς και οι ευκαιρίες με τη μορφή διαγωνισμών και την ολοένα άνοδο του πήχυ της επιτυχίας.

Σύμφωνα με τον Bloom, o δάσκαλος σε οποιαδήποτε βαθμίδα της εκπαίδευσης καλούνταν να σχεδιάζει τη διδασκαλία και να οργανώνει τη μάθηση σε κλιμακούμενα επίπεδα: Γνώση (απομνημόνευση), Κατανόηση, Εφαρμογή, Ανάλυση, Σύνθεση, Αξιολόγηση. Δεν πίστευε σε ανεπίδεκτους μαθήσεως: για τον Bloom σχεδόν όλοι οι μαθητές μπορούν να μάθουν αν τους δοθεί ο σωστός χρόνος και η κατάλληλη διδασκαλία. Αυτή η ιδέα διαπότισε το εκπαιδευτικό σύστημα από τη δεκαετία του 1960, επηρεάζοντας τον σχεδιασμό αναλυτικών προγραμμάτων παγκοσμίως.

H σκέψη και το έργο του Bloom, όπως και του John Dewey λίγα χρόνια, νωρίτερα, διαστρεβλώθηκε: εκτός του ότι ξεφύτρωσαν πολλές θεωρίες κατάργησης του σχολείου, απαξιώθηκε η μάθηση που σχετίζεται με τη μνήμη και δόθηκε υπερβολικό βάρος στην «κρίση» ακόμα και σε ηλικίες όπου το κριτικό πνεύμα είναι αδύνατο ελλείψει γνώσεων και διανοητικής ωριμότητας. Αν και ο Benjamin Bloom μεγάλωσε στην παράδοση του John Dewey και ήταν σύγχρονος του A.S. Neill (1883-1973) —ιδρυτή του εναλλακτικού σχολείου Summerhill (1921)— επέμενε στη μετάδοση γνώσεων· δεν φανταζόταν τη σχολική τάξη ως κύκλο συζητήσεων. Εξάλλου, όταν αυτοί οι παιδαγωγοί προσπαθούσαν να μεταρρυθμίσουν το εκπαιδευτικό σύστημα, δεν έλειπε η αντίθετη γνώμη: το 1955 ο Rudolf Flesch (1911-1986) εξέδωσε το «Why Johnny Can't Read», μια κριτική της «ολικής» μεθόδου ανάγνωσης που συνδεόταν με την «προοδευτική» παιδαγωγική, ενώ το 1958 κυκλοφόρησε το δοκίμιο «The Crisis in Education» της Hannah Arendt.