Το σουρεαλιστικό Τάνγκο στα Στενά του Ορμούζ για να σωθούν τα προσχήματα

Δεν πέρασαν παρά δύο εικοσιτετράωρα - κι αυτά σκάρτα - για να αλλάξει και πάλι ρότα ο Λευκός Οίκος. Μάλιστα αυτήν την φορά ο Ντόναλντ Τραμπ ξεπέρασε ακόμη και τον εαυτό του. Με την απόφασή του να «παγώσει» την περίφημη «Επιχείρηση Ελευθερία», εξέθεσε τον Υπουργό του, τον επικεφαλής του Πενταγώνου και φανατικό οπαδό του. Αλλά η Αυλή του Αμερικανού Προέδρου δεν «μασάει» από κωλοτούμπες.

Το απόγευμα της Τετάρτης η τιμή του πετρελαίου έδειχνε να πέφτει κάτω από τα 100 δολάρια το βαρέλι. Οι χρηματαγορές έπαιρναν μία βαθιά ανάσα. Τι άραγε ήταν αυτό το οποίο ανάγκασε την ηγέτιδα δύναμη του πλανήτη να αλλάξει άρον - άρον στάση και να αλλάξει για πολλοστή φορά τακτική;

Κάποιοι προφανώς και θα ισχυριστούν πώς ο Ντόναλντ Τραμπ επιδίδεται σε μια ιδιόμορφη χαοτική στρατηγική, η οποία ζαλίζει τον αντίπαλο και αποπροσανατολίζει τους σχεδιαστές πολιτικής της Τεχεράνης. Αν βέβαια υπάρχει πλέον στην Περσία τέτοιος κεντρικός μηχανισμός παραγωγής πολιτικής και στρατιωτικής σκέψης. Εν τούτοις, η πραγματικότητα είναι διαφορετική.

Το απόγευμα της 5ης Μαΐου, οι αγορές πληροφορήθηκαν πως το Ιράν πουλούσε το πετρέλαιο στα 10 δολάρια το βαρέλι και κανείς δεν αγόραζε, μήτε βραχυπρόθεσμα,le μήτε μεσοπρόθεσμα. Ο λόγος ήταν απλός. Πώς θα το μετέφερε υπό τις παρούσες συνθήκες, κυρίως εκείνες τις ποσότητες βραχείας παράδοσης. Πέρα όμως από τα αυτονόητα, η κίνηση της Τεχεράνης να πουλήσει πετρέλαιο στα 10 δολάρια το βαρέλι, δηλαδή κάτω από την μέση τιμή πριν από την πετρελαϊκή κρίση του 1973, πρόδιδε και το μέγεθος της απόγνωσης εκείνων που εξακολουθούν να χειρίζονται με τον έναν ή τον άλλο τρόπο τα πράγματα στο Ιράν.

Πολλές χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, στο Πεκίνο, η Κίνα ξεκαθάριζε στον Υπουργό Εξωτερικών του Ιράν - ο οποίος εσπευσμένα μετέβη στην κινεζική πρωτεύουσα - πως θα πρέπει να επαναλειτουργήσουν αμέσως τα Στενά του Ορμούζ. Η Κίνα δεν παράγει ούτε σταγόνα πετρέλαιο. Αντιθέτως η εισαγωγή υδρογονανθράκων από τον Περσικό Κόλπο αποτελεί την ραχοκοκαλιά των ενεργειακών αναγκών της και αγγίζει το 50% των συνολικών εισαγωγών της.

Το σουρεαλιστικό Τάνγκο στα Στενά του Ορμούζ για να σωθούν τα προσχήματα

Ο γονιδιακός παραλογισμός του Αμερικανικού Διευθυντηρίου και η απόγνωση της Τεχεράνης

«Το μόνο πράγμα στο οποίο μπορούσε να οδηγήσει το "Σχέδιο Ελευθερία" ήταν να τινάξει την κατάπαυση του πυρός στον αέρα», τονίζει ο Ali Vaez, διευθυντής του προγράμματος για το Ιράν στο Crisis Group. «Ο αποκλεισμός των στενών που κήρυξε ο Αμερικανός πρόεδρος στα μέσα Απριλίου υποτίθεται ότι θα γονάτιζε το Ιράν. Σύμφωνα με τον Τραμπ, ο χρόνος για την Τεχεράνη τελείωνε, η παραγωγή πετρελαίου της θα στέρευε και τα έσοδά της θα κατέρρεαν. Αλλά το καθεστώς αντέχει», παρατηρεί ο ειδικός.

Με αυτά τα λόγια εξηγούσε την κατάσταση που επικρατούσε στον Περσικό Κόλπο η γαλλική εφημερίδα «Le Monde», την Τετάρτη 6 Μαΐου αναπαράγοντας στην ουσία το σκεπτικό των «New York Times» της ίδιας ημέρας. Η αμερικανική εφημερίδα, με τίτλο «Ο Τραμπ ψάχνει μία "μαγική κίνηση" για να τερματίσει τον πόλεμο», επιχειρεί να εξηγήσει τα ανεξήγητα. Ο πραγματικός τίτλος χωρίς μετάφραση είναι «Trump Looks for a Silver Bullet to End the Iran War. There May Be None».

Σημειώνει λοιπόν η αμερικανική εφημερίδα: «Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, ανακοίνωνε την Τρίτη το επίσημο τέλος της επιχείρησης "Επική Οργή" (Epic Fury), η οποία είχε ξεκινήσει στις 28 Φεβρουαρίου, δείχνοντας βιαστικός να απεγκλωβίσει τις ΗΠΑ από το αδιέξοδο στο οποίο έχει περιέλθει η πρώτη παγκόσμια δύναμη».

Το άκομψο tango με φόντο τα προσχήματα

Μιλάμε δηλαδή για ένα πολιτικό-στρατιωτικό tango όπου και οι δύο χορευτές εμφορούνται από την ίδια απόγνωση. Ο ένας διότι καταστρέφεται κυριολεκτικά και πρακτικά και ο άλλος, η Αμερική, γιατί καταστρέφει το κύρος και την αξιοπιστία της αυτοκρατορίας της.

Μόνον που αυτό το tango παρακολουθούν σε απόσταση αναπνοής η «τριανδρία» η οποία κυβερνά τις ΗΠΑ ως βραχίονας του Ντόναλντ Τραμπ, δηλαδή ο Αντιπρόεδρος Βάνς, ο ΥΠΕΞ Ρούμπιο και ο Υπουργός Πολέμου, ενώ από την άλλη πλευρά έχει στηθεί στην θέση του χορευτή ένας άγνωστος αριθμός παραγόντων, οι οποίοι εκπροσωπούν μηχανισμούς και κέντρα εξουσίας στο Ιράν. Μιλάμε για μία εξαιρετικά πολύπλοκη εξίσωση.

Λίγα μόλις εικοσιτετράωρα πριν ο Ντόναλντ Τραμπ προβεί στην τελευταία κατά σειρά κυβίστηση, η οποία και πάλι παρουσιάστηκε επικοινωνιακά ως «τακτικός ελιγμός», οι New York Times σημείωναν επικαλούμενοι τη Suzanne Maloney, ειδική σε θέματα Ιράν και διευθύντρια του προγράμματος εξωτερικής πολιτικής στο Ινστιτούτο Brookings:

«Το Ιράν είναι ένα τόσο αυταρχικό κράτος που οι πολιτικοί μοχλοί που θα μπορούσαν να ωθήσουν σε συμβιβασμό δεν υπάρχουν, με το καθεστώς να εκτελεί ήδη διαδηλωτές σε τακτική βάση. Ο κ. Τραμπ, επίσης, φαίνεται να μην ενδιαφέρεται για συμβιβασμό προς το παρόν, παρά τον οικονομικό πόνο από τις υψηλές τιμές της ενέργειας. Διερωτώμαι για το αν ο αποκλεισμός θα πετύχει στο χρονικό πλαίσιο που θα χρειαζόμασταν για την παγκόσμια οικονομία και για τις προοπτικές του Τραμπ στις ενδιάμεσες εκλογές».

Με άλλα λόγια, στον Λευκό Οίκο γνώριζαν από την μελέτη των δημοσκοπικών δεδομένων και τις αναλύσεις των ειδικών πώς η «Επιχείρηση Ελευθερία» και ο ναυτικός αποκλεισμός του Ιράν θα οδηγούσαν μόνον σε αποκλίνουσες κατευθύνσεις και πάντως όχι σε μία συμφωνία.

Το Φιάσκο

Προς επίρρωση όλων των παραπάνω εκτιμήσεων, η «Le Monde» επεσήμαινε με νόημα την Τετάρτη 6 Μαΐου εξηγώντας γιατί το τελευταίο εφεύρημα της αμερικανικής διπλωματίας ήταν καταδικασμένο σε αποτυχία:

«48 ώρες μετά την έναρξή του, το "Σχέδιο Ελευθερία" έμοιαζε με φιάσκο, σύμφωνα με τη Nitya Labh, αναλύτρια του Chatham House, η οποία υπογράμμισε ότι ενώ δύο πλοία με αμερικανική σημαία κατάφεραν να διασχίσουν τα στενά, τρία πλοία χτυπήθηκαν και κανένα σκάφος που θεωρείται "ουδέτερο" δεν μπόρεσε να περάσει το Ορμούζ. Ο έλεγχος του περάσματος δεν είναι ζήτημα στρατιωτικής ισχύος, αλλά αποκατάστασης της εμπιστοσύνης. Χωρίς ένα "μίνιμουμ πράσινο φως" από το Ιράν, κανένας διεθνής πλοιοκτήτης δεν θα είναι διατεθειμένος να αναλάβει το ρίσκο να ξαναρχίσει τα δρομολόγια όπως πριν», εξηγεί ο Elie Tenenbaum, ερευνητής στο Γαλλικό Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων (IFRI). «Καθώς τα αμερικανο-ισραηλινά πλήγματα δεν κατάφεραν να εξουδετερώσουν το σύνολο των ιρανικών εκτοξευτών πυραύλων —τους οποίους η χώρα καταφέρνει να μετακινεί γρήγορα και να κρύβει σε υπόγεια καταφύγια— ο φόβος για πυρά παραμένει διάχυτος».

Win-Win

Την Τετάρτη το βράδυ όλα συνηγορούσαν στην εξής εκτίμηση. ΗΠΑ και Ιράν, εδώ και αρκετές εβδομάδες από την απόφαση για εκεχειρία, με διάφορους τακτικισμούς και ελιγμούς επιχείρησαν και τελικά φαίνεται να επιτυγχάνουν μία προσέγγιση Win–Win. Βασική προϋπόθεση απόδρασης από το αδιέξοδο ήταν άλλωστε και τα δύο μέρη να διατηρήσουν το δικαίωμα - για διαφορετικούς λόγους το καθένα - «να κρατήσουν ψηλά το κεφάλι». Για το Ιράν, η βασική προτεραιότητα ήταν και είναι η διασφάλιση της εξουσίας για το καθεστώς. Για τις ΗΠΑ, η μοναδική προτεραιότητα είναι η επικοινωνιακή διασφάλιση της δημόσιας εικόνας του Ντόναλντ Τραμπ.

Η Μέση Ανατολή άλλωστε δεν θα είναι ποτέ πια η ίδια. Ο ΟΠΕΚ «αυτοκτόνησε», αφού οποιαδήποτε κι αν ήταν η εξέλιξη, ο ιστορικός κύκλος αυτού του σκληρού καρτέλ είχε ολοκληρωθεί ήδη από το 2019, μετά την αποχώρηση του Κατάρ. Η αποχώρηση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων υπέγραψε και το σχετικό κηδειόσημο. Ήδη οπλικά συστήματα του Ισραήλ υψηλής τεχνολογίας παραχωρούνται στα ΗΑΕ. Κάτι το πρωτόγνωρο. Η Σαουδική Αραβία απομονώνεται και το όνειρο των Αμερικανών πετρελαιάδων του Τέξας, των χορηγών του Τραμπ, γίνεται πραγματικότητα. Στην ουσία, χωρίς Καρτέλ, η αναρχία εγκαθίσταται στον πυρήνα της αγοράς υδρογονανθράκων. Ο άγριος καπιταλισμός των Τεξανών συμμάχων του Τραμπισμού κερδίζει έδαφος και οι αμερικανικοί κολοσσοί τρισεκατομμύρια.

Το Ισραήλ έστω και ευνουχισμένο από τις πιρουέτες της Ουάσιγκτον, εγκαθιστά πλέον στην περιοχή την κυριαρχία του, θέτοντας την Τουρκία σε καθεστώς υποτακτικού-υποχωροφύλακα. Η Ρωσία εξοστρακίζεται και διατηρεί τις φιλίες της με ένα Ιράν, το οποίο γνωρίζει πως εφεξής θα πρέπει να επιδοθεί σε έναν αιματηρό εσωτερικό πόλεμο, για να διατηρηθεί η εξουσία των Φρουρών της Επανάστασης, που είναι ομολογημένα η νικήτρια δύναμη, η οποία ανεδείχθη από την πολιτική ήττα των υπολοίπων συγκυβερνητών στην Τεχεράνη.

«Ποτέ μην εμποδίσεις έναν αντίπαλο σου να κάνει το μεγάλο λάθος», έλεγε ο Ναπολέων ο Βοναπάρτης από την Κορσική. Ο πρόεδρος της Κίνας το έχει κάνει προσωπικό σύνθημά του. Γι’ αυτό χαμογελά σαρδόνια. Ποιος θα περίμενε πως ένα μεγάλο έγκλημα της Χαμάς πριν από λίγα χρόνια, το 2023 στις 7 Οκτωβρίου, θα επέφερε βιβλικών διαστάσεων ανακατατάξεις στις χώρες της Βίβλου. «Μην εμποδίσεις ποτέ τον όποιο αντίπαλο σου να επαναλάβει το ανάλογο λάθος», θα προσθέταμε. Ποιος άραγε θα είναι ο επόμενος υποψήφιος για κάτι τέτοιο στην περιοχή μας; Διότι στην ευρύτερη γειτονιά μας πάντα βρίσκεται κάποιος για να προβεί σε κάποιο μοιραίο σφάλμα.