Η εκλογική αναμέτρηση της 12ης Απριλίου στην Ουγγαρία έχει μετατραπεί σε πεδίο σύγκρουσης πολύ πέρα από τα όρια της
Μετά από 16 χρόνια στην εξουσία και τέσσερις διαδοχικές νίκες, ο Βίκτορ Όρμπαν βρίσκεται αντιμέτωπος με την προοπτική ήττας από τον Πέτερ Μαγιάρ και το κόμμα Tisza.
Η Ουγγαρία, μια χώρα με περιορισμένο οικονομικό βάρος, έχει αποκτήσει δυσανάλογη γεωπολιτική σημασία. Το κυβερνών κόμμα Fidesz υστερεί στις περισσότερες δημοσκοπήσεις κι αυτό προκαλεί ανησυχία πέραν των συνόρων. Η προοπτική αλλαγής ηγεσίας στη Βουδαπέστη αγχώνει δύο μεγάλες πρωτεύουσες: Τόσο την Ουάσιγκτον όσο και τη Μόσχα, που στο πρόσωπο του Όρμπαν βρήκαν έναν ιδανικό συμπαίκτη. Για την Ουάσιγκτον του Τραμπ, ο Βίκτορ Όρμπαν λειτουργεί ως σύμμαχος απέναντι σε αυτό που η αμερικανική Δεξιά περιγράφει ως «φιλελεύθερη» ή «woke» Ευρώπη. Για τη Μόσχα, ο ρόλος του είναι ακόμη πιο συγκεκριμένος: αποτελεί κρίσιμο παράγοντα καθυστέρησης ή αποδυνάμωσης ευρωπαϊκών αποφάσεων, ιδίως σε ό,τι αφορά τις κυρώσεις και τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας.
Στο τραμπικό στρατόπεδο, η απώλεια ενός ιδεολογικού φίλου συνιστά πλήγμα λίγο πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές. Ο Τραμπ δεν δίστασε να στείλει στην Ουγγαρία τον αντιπρόεδρο Τζ. Ντ. Βανς για να κάνει απροσχημάτιστα καμπάνια υπέρ του Όρμπαν, λίγα 24ωρα πριν από τις καθοριστικές εκλογές. Για τη MAGA πτέρυγα των Ρεπουμπλικάνων, η Ουγγαρία έχει λειτουργήσει τα τελευταία χρόνια ως πεδίο εφαρμογής πολιτικών που πολλοί στις ΗΠΑ θα ήθελαν να δουν να υλοποιούνται και στο εσωτερικό τους. Αντιμετωπίζεται ως πολιτικό πρότυπο καθώς το μοντέλο του ορμπανισμού βασίστηκε στον εξής συνδυασμό: σύγκρουση με τις Βρυξέλλες, έμφαση στις «παραδοσιακές αξίες», σκληρή γραμμή στο μεταναστευτικό και συγκέντρωση πολιτικής ισχύος. Ο Όρμπαν το περιέγραψε ως «ανελεύθερη δημοκρατία». Οι επικριτές του το χαρακτήρισαν «εκλογική απολυταρχία».
Ο Σουηδός Ιστορικός και πολιτικός αναλυτής του Cato Institute, Γιόχαν Νόρμπεργκ, σε άρθρο του στην Washington Post, χαρακτηρίζει την Ουγγαρία «εργαστήριο»: Ένα πολιτικό πείραμα ανελεύθερου εθνικισμού, του οποίου «τα αποτελέσματα είναι πλέον ορατά». Σημειώνει ότι το μοντέλο Όρμπαν οικοδομήθηκε πάνω σε μια στρατηγική που από την αρχή είχε σαφή στόχο: τη συγκέντρωση εξουσίας μέσω της αποδυνάμωσης των θεσμικών αντίβαρων. Η αφετηρία τοποθετείται στο 2010, όταν το Fidesz εξασφάλισε πλειοψηφία δύο τρίτων και απέκτησε τη δυνατότητα να αναδιαμορφώσει το θεσμικό πλαίσιο. Ο ίδιος ο Όρμπαν είχε προϊδεάσει για την προσέγγισή του με τη φράση «πρέπει να κερδίσουμε μία φορά, αλλά σωστά».
Αυτό το «σωστά» σήμαινε παρεμβάσεις στη Δικαιοσύνη, στη λειτουργία των ανεξάρτητων αρχών και στη διάρκεια των θητειών κρίσιμων αξιωματούχων, ώστε η πολιτική επιρροή να υπερβαίνει τον εκλογικό κύκλο. Οι εκλογικοί νόμοι αναδιαμορφώθηκαν, ενώ το μιντιακό τοπίο μεταβλήθηκε, περιορίζοντας τη δυνατότητα ανεξάρτητης πληροφόρησης. Η Ουγγαρία, που το 2010 βρισκόταν ψηλά στις κατατάξεις ελευθερίας του Τύπου, έχει υποχωρήσει σημαντικά, ως αποτέλεσμα πολιτικών που πίεσαν ανεξάρτητα Μέσα μέσω φορολογικών και διοικητικών εργαλείων. Ο Νόρμπεργκ περιγράφει τη δημιουργία ενός «παράλληλου κράτους» - μέσω ιδρυμάτων που εμφανίζονται ως ανεξάρτητα, αλλά ελέγχονται από το κυβερνητικό περιβάλλον, μεταφέρθηκαν πόροι, πανεπιστήμια και περιουσιακά στοιχεία, δημιουργώντας ένα πλέγμα εξουσίας που δεν υπόκειται άμεσα σε δημοκρατικό έλεγχο.
Στο οικονομικό πεδίο, το μοντέλο της ελεύθερης αγοράς μετατράπηκε σε σύστημα επιλεκτικής εύνοιας. Επιχειρήσεις αποκλείστηκαν μέσω ρυθμίσεων και φορολογίας, ενώ δημόσιες συμβάσεις και χρηματοδοτήσεις κατευθύνθηκαν σ’ ένα στενό δίκτυο επιχειρηματιών. Η αποδυνάμωση των θεσμών στο όνομα ενός «εθνικού σχεδίου», λέει ο Νόρμπεργκ, δεν οδηγεί σε ισχυρότερο κράτος, αλλά σε μεγαλύτερη διαφθορά και συγκέντρωση ισχύος. Απορρίπτει δε τον βασικό ισχυρισμό του ορμπανικού αφηγήματος: ότι το μοντέλο αυτό παράγει καλύτερα κοινωνικά και οικονομικά αποτελέσματα. Παρά τις σημαντικές ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις, η οικονομική επίδοση της Ουγγαρίας δεν ξεπερνά αντίστοιχες χώρες της περιοχής, ενώ πολιτικές όπως η γενναιόδωρη στήριξη της οικογένειας είχαν μόνο προσωρινό αντίκτυπο στη γεννητικότητα.
Οι ευθύνες της Ευρώπης
Η πορεία Όρμπαν στην εξουσία δεν είναι μόνο ουγγρική υπόθεση, σημειώνει από την πλευρά της η Σίλβι Κάουφμαν, σε ανάλυσή της στους Financial Times. Τοποθετεί την αφετηρία γύρω στο 2014, όταν ο Όρμπαν διατύπωσε ανοιχτά το σχέδιό του για μια «ανελεύθερη δημοκρατία» - μια πολιτική κατεύθυνση που στόχευε στην αμφισβήτηση του κυρίαρχου ευρωπαϊκού μοντέλου. Έκτοτε η Ουγγαρία ακολούθησε μια διπλή στρατηγική: αξιοποίηση των ευρωπαϊκών πόρων και ταυτόχρονη σύγκρουση με τις Βρυξέλλες σε επίπεδο αρχών.
Τα ευρωπαϊκά κονδύλια χρηματοδότησαν πάνω από το μισό των δημόσιων επενδύσεων στην Ουγγαρία και αντιστοιχούσαν σε σημαντικό ποσοστό του ΑΕΠ. Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση Όρμπαν οικοδομούσε ένα σύστημα που απομακρυνόταν από τις φιλελεύθερες αρχές της Ε.Ε., ενώ πρόσωπα του στενού του περιβάλλοντος επωφελούνταν από δημόσιες συμβάσεις. Η Ευρώπη, σύμφωνα με την Κάουφμαν, δεν αντέδρασε έγκαιρα. Η Γερμανία αποτέλεσε βασικό οικονομικό εταίρο της Ουγγαρίας, με μεγάλες βιομηχανίες να επενδύουν εκεί, αξιοποιώντας το χαμηλό κόστος εργασίας και τα κρατικά κίνητρα. Αυτό δημιούργησε μια σχέση αλληλεξάρτησης που περιόρισε τη διάθεση σύγκρουσης. Η Άνγκελα Μέρκελ, παρότι διαφωνούσε με τον Όρμπαν, δεν μπορούσε να αγνοήσει τα οικονομικά συμφέροντα.
Το σημείο καμπής ήταν το 2015, όταν η προσφυγική κρίση αποκάλυψε ένα βαθύτερο χάσμα εντός της Ευρώπης. Η επιλογή Μέρκελ να δεχθεί πρόσφυγες και η επιμονή των ευρωπαϊκών θεσμών σε ποσοστώσεις συγκρούστηκαν με τις κοινωνίες της κεντρικής Ευρώπης. Σύμφωνα με την Κάουφμαν, οι δυτικοί ηγέτες υποτίμησαν αυτή την αντίδραση. Το αποτέλεσμα ήταν να ενισχυθούν τα εθνικιστικά ρεύματα και να εδραιωθεί ο Όρμπαν ως κύριος εκφραστής τους. Η Κάουφμαν συμπεραίνει ότι η Ε.Ε. λειτούργησε με μια λανθασμένη υπόθεση: ότι όλα τα κράτη-μέλη θα συγκλίνουν φυσικά προς τη φιλελεύθερη δημοκρατία κι έτσι δεν ανέπτυξε εγκαίρως εργαλεία για να αντιμετωπίσει μια συστηματική απόκλιση. Επιπλέον, θεσμικές επιλογές όπως η απαίτηση ομοφωνίας στην εξωτερική πολιτική κατέληξαν να ενισχύουν τη δυνατότητα ενός κράτους να μπλοκάρει συλλογικές αποφάσεις – κι αυτό το είδαμε ιδιαιτέρως στην περίπτωση του πολέμου της Ουκρανίας με την έντονα φιλορωσική στάση της Βουδαπέστης.
17°
