Explainer - Στενά του Ορμούζ | Υπάρχουν εναλλακτικές διαδρομές για το παγκόσμιο εμπόριο;

Περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου περνά από τα Στενά του Ορμούζ, ενώ ο πόλεμος έχει μειώσει δραστικά τη θαλάσσια κυκλοφορία και έχει εκτινάξει τις διεθνείς τιμές πετρελαίου.

Το Ιράν έχει δηλώσει ότι θα «βάλει φωτιά» σε κάθε πλοίο που θα επιχειρήσει να περάσει από τα Στενά του Ορμούζ, αν και μια πολύ μικρή ποσότητα ναυσιπλοΐας συνεχίζει ακόμη να κινείται.

Ένα πιθανό μπλοκάρισμα των Στενών θα μπορούσε να αυξήσει περαιτέρω το κόστος αγαθών και υπηρεσιών σε παγκόσμιο επίπεδο και να πλήξει μεγάλες οικονομίες όπως η Κίνα, η Ινδία και η Ιαπωνία, που συγκαταλέγονται στους μεγαλύτερους εισαγωγείς αργού πετρελαίου που διέρχεται από τη θαλάσσια αυτή οδό.

Τι είναι τα Στενά του Ορμούζ και πού βρίσκονται

Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους εμπορικούς διαδρόμους στον κόσμο και το πιο κρίσιμο «σημείο ασφυξίας» για τη μεταφορά πετρελαίου.

Βρίσκονται ανάμεσα στο Ιράν στα βόρεια και στο Ομάν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα στα νότια. Ο θαλάσσιος αυτός διάδρομος έχει πλάτος περίπου 50 χιλιόμετρα στην είσοδο και στην έξοδο και περίπου 33 χιλιόμετρα στο στενότερο σημείο του, συνδέοντας τον Περσικό Κόλπο με την Αραβική Θάλασσα.

Το πέρασμα είναι αρκετά βαθύ ώστε να μπορούν να το διασχίζουν τα μεγαλύτερα δεξαμενόπλοια αργού πετρελαίου στον κόσμο και χρησιμοποιείται από μεγάλους παραγωγούς πετρελαίου και φυσικού αερίου της Μέσης Ανατολής καθώς και από τους αγοραστές τους.

Το 2025, περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα διέρχονταν από τα Στενά του Ορμούζ, σύμφωνα με εκτιμήσεις της Αμερικανικής Υπηρεσίας Πληροφοριών Ενέργειας (EIA). Η αξία του ενεργειακού αυτού εμπορίου φτάνει σχεδόν τα 600 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως.

Το πετρέλαιο που διέρχεται από εκεί προέρχεται όχι μόνο από το Ιράν, αλλά και από άλλες χώρες του Κόλπου, όπως το Ιράκ, το Κουβέιτ, το Κατάρ, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Ποιες θα ήταν οι συνέπειες αν κλείσουν τα Στενά

Περίπου 3.000 πλοία περνούν κάθε μήνα από τα Στενά του Ορμούζ.

Αναλυτές προειδοποιούν ότι όσο διαρκούν οι απειλές εναντίον πλοίων που διέρχονται από το στενό, τόσο θα αυξάνεται η τιμή του πετρελαίου και το κόστος μεταφοράς του.

«Στην πράξη είναι σαν να έχουν κλείσει, καθώς κανείς δεν τολμά να περάσει», δήλωσε στο CBS News ο Άρνε Λόμαν Ράσμουσεν, επικεφαλής αναλυτής της εταιρείας ενεργειακών αναλύσεων Global Risk Management.

«Υπάρχει κίνδυνος επίθεσης και δεν μπορείς να βρεις ασφάλιση ή είναι εξαιρετικά ακριβή, οπότε πρέπει να περιμένεις μέχρι να βελτιωθεί η κατάσταση ασφαλείας. Αν διακοπεί η ροή πετρελαίου και φυσικού αερίου από το στενό, οι επιπτώσεις στην αγορά θα είναι τεράστιες», πρόσθεσε.

Όπως σημείωσε, «αν και δεν υπάρχει φυσικός αποκλεισμός, οι απειλές του Ιράν, σε συνδυασμό με επιθέσεις με drones και πυραύλους, έχουν ως αποτέλεσμα τα δεξαμενόπλοια να αποφεύγουν τη διέλευση».

Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών Εσμαΐλ Μπαγαέι δήλωσε στο CNBC τη Δευτέρα ότι τα δεξαμενόπλοια που περνούν από τα Στενά του Ορμούζ «πρέπει να είναι πολύ προσεκτικά».

Η τιμή του πετρελαίου ξεπέρασε τα 100 δολάρια το βαρέλι τη Δευτέρα, προτού ο Ντόναλντ Τραμπ δηλώσει ότι ο πόλεμος βρίσκεται «πολύ πιο μπροστά από το χρονοδιάγραμμα» και ότι «σχεδόν έχει ολοκληρωθεί». Οι δηλώσεις αυτές οδήγησαν σε πτώση της τιμής, η οποία βρίσκεται πλέον κοντά στα 90 δολάρια, αλλά παραμένει πολύ υψηλότερη από τα επίπεδα πριν από τον πόλεμο.

Σύμφωνα με στοιχεία του London Stock Exchange Group, το κόστος ενοικίασης ενός υπερδεξαμενόπλοιου για μεταφορά πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή προς την Κίνα σχεδόν διπλασιάστηκε μέσα σε μία εβδομάδα, φτάνοντας σε ρεκόρ άνω των 400.000 δολαρίων.

Η σχεδόν πλήρης παύση της ναυσιπλοΐας έχει πλήξει και χώρες του Κόλπου, όπως η Σαουδική Αραβία, των οποίων οι οικονομίες εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις εξαγωγές ενέργειας.

Αντίθετα, το Ιράν εξάγει περίπου 1,7 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA). Στο οικονομικό έτος που έληξε τον Μάρτιο του 2025, οι εξαγωγές πετρελαίου του Ιράν ανήλθαν σε περίπου 67 δισεκατομμύρια δολάρια, το υψηλότερο επίπεδο της τελευταίας δεκαετίας, σύμφωνα με την Κεντρική Τράπεζα του Ιράν.

Ένας αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ θα πλήξει ιδιαίτερα την Ασία.

Το 2022, περίπου 82% του αργού πετρελαίου και των συμπυκνωμάτων που εξέρχονταν από τα Στενά του Ορμούζ κατευθύνονταν προς ασιατικές χώρες, σύμφωνα με την EIA.

Μόνο η Κίνα υπολογίζεται ότι αγοράζει περίπου το 90% του πετρελαίου που εξάγει το Ιράν στη διεθνή αγορά.

Επειδή η Κίνα χρησιμοποιεί το πετρέλαιο αυτό για την παραγωγή προϊόντων που στη συνέχεια εξάγει σε άλλες χώρες, η αύξηση της τιμής του πετρελαίου μπορεί να οδηγήσει σε αυξήσεις τιμών για καταναλωτές σε όλο τον κόσμο.

Πώς θα μπορούσε το Ιράν να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ

Σύμφωνα με τους κανόνες του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, τα κράτη μπορούν να ασκούν έλεγχο στα χωρικά τους ύδατα έως και 12 ναυτικά μίλια από τις ακτές τους.

Στο στενότερο σημείο τους, τα Στενά του Ορμούζ και οι θαλάσσιες λωρίδες ναυσιπλοΐας βρίσκονται εντός των χωρικών υδάτων του Ιράν και του Ομάν.

Δεν είναι σαφές με ποιον ακριβώς τρόπο το Ιράν θα επιχειρούσε να τα κλείσει, όμως σύμφωνα με ειδικούς ένας από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους θα ήταν η τοποθέτηση ναρκών με τη χρήση ταχύπλοων σκαφών και υποβρυχίων.

Το πολεμικό ναυτικό του Ιράν και το ναυτικό των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) θα μπορούσαν επίσης να επιτεθούν σε ξένα πολεμικά πλοία και εμπορικά σκάφη.

Ωστόσο, μεγάλα πολεμικά πλοία θα μπορούσαν να αποτελέσουν εύκολους στόχους για αμερικανικές αεροπορικές επιθέσεις, ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει ότι ένας από τους στόχους του είναι η καταστροφή του ιρανικού ναυτικού.

Τα ταχύπλοα σκάφη του Ιράν είναι συχνά εξοπλισμένα με αντιπλοϊκούς πυραύλους, ενώ η χώρα διαθέτει επίσης διάφορα πολεμικά σκάφη επιφανείας, ημι-υποβρύχια σκάφη και υποβρύχια.

Μπορούν εναλλακτικές διαδρομές να αντικαταστήσουν τα Στενά;

Η διαρκής απειλή κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ έχει οδηγήσει εδώ και χρόνια τις χώρες του Κόλπου να αναπτύξουν εναλλακτικές διαδρομές εξαγωγής πετρελαίου.

Η Σαουδική Αραβία διαθέτει έναν αγωγό μήκους περίπου 1.200 χιλιομέτρων, ο οποίος μπορεί να μεταφέρει έως 5 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως, σύμφωνα με την EIA.

Στο παρελθόν έχει μετατρέψει προσωρινά ακόμη και έναν αγωγό φυσικού αερίου για τη μεταφορά αργού πετρελαίου.

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν επίσης συνδέσει τα εσωτερικά πετρελαϊκά τους κοιτάσματα με το λιμάνι Φουτζάιρα, στον Κόλπο του Ομάν, μέσω αγωγού με δυναμικότητα τουλάχιστον 1,5 εκατομμυρίου βαρελιών την ημέρα.

Παρότι μέρος του πετρελαίου θα μπορούσε να διοχετευθεί μέσω αυτών των εναλλακτικών υποδομών, το Reuters εκτιμά ότι η παγκόσμια προσφορά θα μειωνόταν κατά 8 έως 10 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.

Πηγή: BBC