Λίγκα του Νότου στη Γερμανία; Ο Ζέντερ ζητά συγχώνευση κρατιδίων για λιγότερες πληρωμές

Ο Μάρκους Ζέντερ το ξανακάνει. Ο πρωθυπουργός της Βαυαρίας και επικεφαλής της Χριστιανοκοινωνικής Ένωσης (CSU) επανέφερε στο προσκήνιο μια παλιά αλλά πολιτικά εκρηκτική ιδέα: τη μείωση των 16 ομόσπονδων κρατιδίων της Γερμανίας μέσω συγχωνεύσεων. Η δήλωση έγινε στο πλαίσιο συνάντησης της κοινοβουλευτικής ομάδας της CSU στο μοναστήρι Μπαντς, βόρεια του Μπάμπεργκ, προκαλώντας άμεσες αντιδράσεις από κυβερνήσεις κρατιδίων – άλλες αιχμηρές, άλλες σαρκαστικές.

Ο Ζέντερ δεν κατονόμασε ποια κρατίδια της Γερμανίας θα έπρεπε να συγχωνευθούν, ξεκαθάρισε όμως ένα σημείο: η Βαυαρία θα παραμείνει ως έχει. Παράλληλα, υποστήριξε ότι σε μια ενδεχόμενη αναδιοργάνωση θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην οικονομική ισχύ, λέγοντας χαρακτηριστικά πως «οι μεγαλύτερες μονάδες είναι πιο επιτυχημένες από τις μικρές».

Το χρήμα στο επίκεντρο: Σύστημα δημοσιονομικής εξισορρόπησης στη Γερμανία και η Βαυαρία

Πίσω από την πρόταση βρίσκεται το σύστημα δημοσιονομικής εξισορρόπησης (Ländefinanzausgleich), μέσω του οποίου τα πλουσιότερα κρατίδια χρηματοδοτούν τα φτωχότερα, με στόχο παρόμοιες συνθήκες διαβίωσης σε όλη τη χώρα.

Σήμερα, μόνο τέσσερα κρατίδια είναι καθαροί «δωρητές»: η Βαυαρία, η Βάδη-Βυρτεμβέργη, η Έσση και το Αμβούργο. Στο πρώτο εξάμηνο του περασμένου έτους κατέβαλαν συνολικά πάνω από 11 δισ. ευρώ στα υπόλοιπα 12 κρατίδια. Από αυτά, η Βαυαρία πλήρωσε περίπου 6,7 δισ. ευρώ — περισσότερο από το ήμισυ του συνόλου.

Δεν είναι τυχαίο ότι το Μόναχο έχει ήδη κινηθεί νομικά: το 2023 η Βαυαρία προσέφυγε στο Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο κατά της υφιστάμενης δομής των πληρωμών.

Η ειρωνεία της ιστορίας είναι πως για δεκαετίες η Βαυαρία βρισκόταν στην αντίθετη πλευρά. Μέχρι τη δεκαετία του 1970, το βιομηχανικό κρατίδιο της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας, με τον άνθρακα και τον χάλυβα, ήταν εκείνο που επιδοτούσε τη –τότε κυρίως αγροτική– Βαυαρία.

Πόσο ρεαλιστική είναι μια συγχώνευση κρατιδίων;

Το γερμανικό Σύνταγμα προβλέπει ότι αναδιοργάνωση των κρατιδίων μπορεί να γίνει μόνο μέσω ομοσπονδιακού νόμου που ψηφίζεται από την Bundestag. Στη μεταπολεμική ιστορία αυτό συνέβη μόλις μία φορά: το 1952, όταν τα κρατίδια Βάδη, Βυρτεμβέργη-Μπάντεν και Βυρτεμβέργη-Χοεντσόλερν συγχωνεύθηκαν, δημιουργώντας τη σημερινή Βάδη-Βυρτεμβέργη.

Η πιο γνωστή αποτυχημένη απόπειρα ήταν το 1996, όταν επιχειρήθηκε η ένωση Βερολίνου και Βρανδεμβούργου μέσω δημοψηφισμάτων. Παρότι στο Βερολίνο υπήρξε οριακή υπέρβαση υπέρ της συγχώνευσης, στο Βρανδεμβούργο το 62,7% ψήφισε «όχι» και το σχέδιο εγκαταλείφθηκε.

Κατά καιρούς συζητήθηκαν επίσης σενάρια για συγχώνευση της Κάτω Σαξονίας και του Σλέσβιχ-Χόλσταϊν με τα πόλεις-κρατίδια Αμβούργο και Βρέμη, χωρίς όμως να ξεπεραστεί ποτέ το στάδιο της θεωρίας.

Χιούμορ, αιχμές και πολιτικές απαντήσεις

Οι αντιδράσεις στην πρόταση Ζέντερ δεν άργησαν. Ο πρωθυπουργός της Σαξονίας-Άνχαλτ, Ράινερ Χάσελχοφ (CDU), επέλεξε χιουμοριστικό τόνο, υπενθυμίζοντας ότι το κρατίδιό του –με ισχυρή παραγωγή αιολικής και ηλιακής ενέργειας– τροφοδοτεί και τη Βαυαρία: «Μέχρι να αλλάξει το Σύνταγμα, υποσχόμαστε να συνεχίσουμε να προμηθεύουμε το Μόναχο και τη Βαυαρία με ηλεκτρική ενέργεια».

Στη Ρηνανία-Παλατινάτο, που κατά τον Ζέντερ θα μπορούσε να συγχωνευθεί με το Ζάαρλαντ, ο επικεφαλής του CDU Γκόρντον Σνίντερ σχολίασε ότι «οι μεγαλύτερες μονάδες δεν λύνουν δομικά προβλήματα», ενόψει και των τοπικών εκλογών του Μαρτίου.

Η σοσιαλδημοκράτισσα πρωθυπουργός του Ζάαρλαντ, Άνκε Ρέλινγκερ, απάντησε επίσης σκωπτικά, λέγοντας πως αναμένει η «ανταλλαγή απόψεων στα ΜΜΕ» με τον Ζέντερ να συνεχιστεί… μετά το καρναβάλι.

Το συμπέρασμα; Η πρόταση για συγχώνευση κρατιδίων μπορεί να αναδεικνύει τις εντάσεις Βορρά–Νότου και τον ρόλο της Βαυαρίας ως βασικού χρηματοδότη, όμως πολιτικά και συνταγματικά παραμένει, προς το παρόν, περισσότερο εργαλείο πίεσης παρά ρεαλιστικό σχέδιο αναδιάρθρωσης της ομοσπονδιακής Γερμανίας.