Το νησί με τα κουνέλια και τα φαντάσματα του πολέμου: το σκοτεινό παρελθόν της Οκουνοσίμα

Στην αρχή δεν φαίνεται τίποτα. Μόνο το σχέδιο με τα κουνελάκια στο παράθυρο του φέρι αφήνει μια υποψία για όσα ακολουθούν. Μόλις όμως οι επιβάτες πατήσουν το πόδι τους στην Οκουνοσίμα, ένα ακατοίκητο νησί στην Εσωτερική Θάλασσα Σέτο της Ιαπωνίας, η βλάστηση αρχίζει να κινείται. Ένα κουνέλι ξεπροβάλλει ατάραχο. Έπειτα άλλο ένα. Και σύντομα, δεκάδες μικρά σώματα γεμίζουν το τοπίο, αδιαφορώντας για τους ανθρώπους που σηκώνουν τα κινητά τους.

Η Οκουνοσίμα, ένα από τα περίπου 3.000 νησιά της περιοχής, έχει γίνει τα τελευταία χρόνια διάσημη ως «Rabbit Island», ένας από τους πιο φωτογενείς προορισμούς της Ιαπωνίας. Υπολογίζεται ότι σήμερα ζουν εκεί 400 έως 500 κουνέλια, τα οποία συγκεντρώνονται κατά μήκος των μονοπατιών, των ακτών και γύρω από πρόχειρα δοχεία με νερό που αφήνουν εθελοντές. Τα ζώα έχουν μάθει να περιμένουν τροφή από τους επισκέπτες, καθώς το νησί διαθέτει ελάχιστη φυσική βλάστηση για να τα συντηρήσει.

Πίσω από τη σχεδόν παραμυθένια εικόνα, ωστόσο, κρύβεται ένα από τα πιο σκοτεινά κεφάλαια της ιαπωνικής ιστορίας. Από το 1929 έως το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η Οκουνοσίμα φιλοξενούσε μυστικές εγκαταστάσεις έρευνας και παραγωγής δηλητηριωδών αερίων του αυτοκρατορικού στρατού. Η δραστηριότητα ήταν τόσο απόρρητη ώστε το νησί απουσίαζε από τους επίσημους χάρτες της χώρας. Εργάτες με λαστιχένιες στολές και μάσκες παρήγαγαν μουστάρδα αερίου, δακρυγόνα και κυάνιο, όπλα που χρησιμοποιήθηκαν στον σινοϊαπωνικό πόλεμο.

Τα κουνέλια συνδέθηκαν για πρώτη φορά με το νησί σε αυτή ακριβώς την περίοδο. Περίπου 200 χρησιμοποιήθηκαν σε πειράματα για τη δοκιμή των χημικών όπλων. Μετά την ήττα της Ιαπωνίας, οι δυνάμεις κατοχής προσπάθησαν να εξαφανίσουν κάθε ίχνος των δραστηριοτήτων, σκοτώνοντας και τα πειραματόζωα. Η αλήθεια για το εργοστάσιο αποκαλύφθηκε μόλις τη δεκαετία του 1980.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1970, μαθητές από ένα κοντινό δημοτικό σχολείο απελευθέρωσαν λίγα κουνέλια στο εγκαταλειμμένο νησί, με την ελπίδα να του δώσουν ξανά ζωή. Η εικόνα εξαπλώθηκε σταδιακά και, μετά την πανδημία, ο αριθμός των επισκεπτών εκτοξεύθηκε: το 2024, σχεδόν 200.000 άνθρωποι ταξίδεψαν στην Οκουνοσίμα για να δουν από κοντά το «νησί των κουνελιών».

Για κάποιους, όπως ο συνταξιούχος Κότζι Γιαμαμότο, η επίσκεψη δεν είναι απλώς τουριστική. Πηγαίνει τακτικά για να ταΐζει τα ζώα, ειδικά τον χειμώνα, όταν οι επισκέπτες λιγοστεύουν. «Δεν υπάρχει αρκετή φυσική τροφή», λέει. «Αν δεν έρθουμε εμείς, δυσκολεύονται».

Επιστήμονες επισημαίνουν ότι η εξάρτηση αυτή είναι προβληματική. Σύμφωνα με τον καθηγητή Σίνγκο Κανέκο, που μελετά το DNA των κουνελιών, τα ζώα έχουν ποικιλία γενετικών χαρακτηριστικών, γεγονός που δείχνει ότι εγκαταλείφθηκαν στο νησί σε διαφορετικές περιόδους – πιθανότατα από ανθρώπους που άφησαν εκεί ανεπιθύμητα κατοικίδια. Ανίκανα να ανταγωνιστούν μεγαλύτερα ζώα για τροφή, τα κουνέλια εξαρτώνται πλέον σχεδόν αποκλειστικά από τον άνθρωπο.

Τα τελευταία χρόνια, οι ανησυχίες αυξάνονται. Εκτός από φυσικούς θηρευτές, όπως αγριογούρουνα και κοράκια, η Οκουνοσίμα γνώρισε και ένα σοκαριστικό επεισόδιο κακοποίησης: δεκάδες νεκρά κουνέλια εντοπίστηκαν μέσα σε λίγους μήνες, υπόθεση που οδήγησε στην καταδίκη ενός νεαρού άνδρα. Παράλληλα, στοιχεία δείχνουν ότι ο πληθυσμός τους ίσως μειώνεται ξανά.

Και ενώ οι τουρίστες φωτογραφίζουν, το παρελθόν κινδυνεύει να ξεχαστεί. Στο Μουσείο Δηλητηριωδών Αερίων, λίγα λεπτά μακριά από τα μονοπάτια με τα κουνέλια, εκτίθενται στολές εργατών, μάσκες αερίων και φωτογραφίες ανθρώπων παραμορφωμένων από τη χημική έκθεση. Όπως λένε οι υπεύθυνοι του μουσείου, η πλειονότητα των επισκεπτών δεν περνά καν την πόρτα του.

Καθώς το φέρι απομακρύνεται από την Οκουνοσίμα, τα κουνέλια μένουν πίσω, μαζί με τις αντιφάσεις του νησιού. Ένας τόπος που μοιάζει φωτεινός στα social media, αλλά κουβαλά ένα βαρύ ιστορικό φορτίο και ένα αβέβαιο μέλλον. «Είναι ένα μέρος σκοταδιού και φωτός», λέει ο Κανέκο. «Ο πόλεμος τελείωσε πριν από 80 χρόνια. Τα προβλήματα όμως δεν εξαφανίστηκαν – απλώς άλλαξαν μορφή».

Πηγή: The Guardian